april 14, 2021

Håller makten över biblioteket på att övergå till Big Tech?

Balans: Den berömda «Hövågen på Moss» visade ofta fel. I Nico Widerbergs skulptur av vågen förefaller en större vågarm vara lättare än en mindre.

En fundering kring debatten mellan Mosfjell och Egeland

Av Mikael Böök

Bibliotekens ändamål är många fastän ofta sinsemellan motstridiga. Men det är uppenbarligen just därför som biblioteket är oundgängligt: olika människor och grupper behöver bibliotek av så många olika skäl, idag och antagligen ännu mer i framtiden … Därför har Lars Egeland säkert rätt i att bibliotek er framtidas institusjoner, som rubriken på hans inlägg på Liberaleren.no lyder medan Bent Johan Mosfjell, redaktören för den ifrågavarande webbplatsen, uppenbarligen tar miste när han menar att Biblioteker er ikke lenger nødvendig.

Mosfjell utgår ifrån föreställningen att biblioteken, varmed han avser folkbibliotek, framför allt behövs för att låta människorna låna böcker så att de slipper köpa dem. Han ser med andra ord biblioteken som ett slags allmosa, som regeringen inte längre behöver ge åt folket därför att folket numera har råd att köpa den litteratur som kan behövas till hemmens bokhyllor eller läsplattor. Egeland parerar utan svårighet denna uppfattning genom att peka på biblioteken som en kunskapsinstitition, lika nödvändig för gemene man och demokratin som för specialister på olika kunskapsområden; vidare påminner han Mosfjell om, att biblioteksinstitutionen bör uppfattas som en helhet, vari förutom folkbiblioteken även univetsitets- och nationalbiblioteken ingår.

Jag undrar ändå om inte Egeland gör det väl lätt för sig i sin kritik. 

Vad ligger bakom dessa återkommande angrepp på biblioteken och särskilt då på deras låneverksamhet och gratisprincip? …

Les videre
april 16, 2021

Kurs for krimforfattarar i bibliotek-etikk!

«K2» er eit fjell i Himalaya, men også ein fiktiv norsk politietterforskar (Foto: Maria Ly, CC-BY-2.0)

I samband med tariffoppgjeret har det gått opp for bloggaren at han faktisk er alvorleg lågtlønna. Men å halde kurs skal visst vere innbringande, og det første kurset her i garden blir ganske spesielt. Og med ei eksklusiv målgruppe: Krimforfattarar.

For dei må lære seg elementær biblioteketikk. No fekk vi nemleg endå eit tips om ein krimforfattar som lar detektiven sin få gjennombrot i etterforskinga ved hjelp av lånardata frå eit bibliotek. Om kven som har lånt kva. Noko som berre skal vere muleg etter rettsleg kjenning frå ein domsstol. Og då under sterk tvil. Sjå punkt 10 i Veiledende etiske retningslinjer for bibliotekansatte: «Bibliotekansatte skal sikre at brukerens litteratur- og informasjonsbehov og andre personlige opplysninger behandles konfidensielt».

Om ikkje slike data straks er sletta etter innlevering, som skal vere ein rutine i alle slike datasystem. Sjå Datatilsynet om Lagringsbegrensning.

Tidlegare har vi tatt på fersken blant anna Ian Rankin, Roslund og Hellström og Alexander McCall Smith med slike «løysingar» på krimgåtene sine. Og no fekk vi tips om at også …

Les videre
april 16, 2021

TikToktriumf

På éin og same fredag føremiddag dukkar det opp (kvifor heiter det dét? Det er jo ei sjølvmotseiing) to nyheiter om Tiktok og bibliotek. Begge er dessverre betalingsinnmurte: Først ei sak i Svensk Bokhandel om at tiktokking om bøker aukar salet «på ett unikt sätt. Tio år gamla titlar kan få extrem skjuts tack vare känslosamma videoklipp – i synnerhet om de lockar till tårar». Takk til Jan Szczepański, Gtbrg, som meiner dette bør vel duge for bibliotek også.

Og så får vi avisa Varingen i fanget (elektronisk) der dei skriv om to skolejenter i Nittedal som tiktokkar for biblioteket. Vi får tilgang og siterer: «Biblioteket har laget TikTok-profilen nittebib og har engasjert Katinka Eckhoff (16) og Kari Strandrud (15) til å lage innhold for det sosiale nettverket. De to går henholdsvis første året på Bjertnes videregående og siste året på Li ungdomsskole. – Vi skal engasjere flest mulig ungdommer, komme med boktips og vise hva biblioteket kan brukes til, sier Katinka … Kanalen har snautt 100 følgere, men har altså passert 6.000 seere på en enkelt video».

april 15, 2021

Høve til å helse på bibliotekbrukarane

Opning kan vere risikabelt

No skal danskane opne biblioteka sine. Ein biblioteksjef seier til Perspektiv, tidsskriftet til Forbundet Kultur og Information, at: – Vores forventning er, at der bliver tale om en genåbning, hvor borgerne må tage ophold, fordi vi tager coronapas i brug. Derfor indstiller vi os på at skulle tjekke pas, når folk kommer, og vores udgangspunkt er, at det bliver en lejlighed til at få hilst ordentligt på vores brugere.

Her i landet er det større skepsis til vaksinepass. Av fleire gode grunnar. Mens altså i Danmark: – Bare simpelthen gør vi det!

april 15, 2021

Koronakommisjonsbefalinga

Ein illustrasjon vi fann med ein slags felles svensk-norsk referanse (klikk og kikk)

Ingen hadde vel trudd at biblioteket var nemnt i Kommisjonens rapport. Kulturlivet er også avspist med berre éi setning og då berre om den kommersielle delen: «Reiselivsnæringen og kulturnæringen er særlig hardt rammet». Nedstenginga av skolane får romsleg omtale.

Men i Sverige har Myndigheten för kulturanalys levert ein rapport om «den offentligt finansierade kulturen under pandemin». Bloggarkollega Peter Alsbjer siterer det viktigaste som står om følgjene for biblioteka, og hugs, dei var mykje lenger opne enn her i landet. Det mykje her vi må merke oss:

”Majoriteten av kommunerna uppger att kulturverksamheterna mer eller mindre stängdes ned under våren 2020, men i de flesta kommuner hölls biblioteken öppna mellan mars och november 2020. Kulturens roll i demokratiutvecklingen, som blivit tydlig exempelvis när biblioteken varit stängda, är viktig att synliggöra. Ett relaterat problem som lyfts fram från regionalt håll är relationen mellan centrum och periferi i glesa län; att nå ut till nya målgrupper var ett problem redan innan och är det ännu mer nu. Pandemin uppges ha förstärkt demografiska och geografiska ojämlikheteter ytterligare genom att förutsättningarna ser olika ut regionalt. Vidare uppger flera kommuner att biblioteken – när andra offentliga verksamheter stängt – särskilt fått brottas med att vara den enda offentliga aktören som fått möta många användarbehov som inte vanligtvis ligger inom bibliotekens uppdrag.”

PS: Den svenske «opne bibliotekdørs politikk» skapte uro blant mange tilsette, noko vi har følgt med på her på bloggen.

april 12, 2021

Frantsvåg om diamant-OA-tidsskrifta

I Khrono.no i mars blei Jan Erik Frantsvåg grundig intervjua om desse publikasjonane versus «kommersielle tidsskrifter med profittmarginer som ikke ligner grisen»:

«- Om du ikke bryr deg om disse tidsskriftene setter du krokfot på mange forfattere.

– Disse tidsskriftene, som Frantsvåg snakker om, er tidsskrifter innen såkalt diamant-OA. Det dreier seg kort sagt om tidsskrifter som publiserer med åpen tilgang (OA), uten å ta betalt fra verken lesere eller forfattere. De utgis ofte av en institusjon og er basert på utstrakt gratisarbeid. Mens institusjonene stiller infrastrukturen til disposisjon, stiller forskere og andre med egen arbeidstid».

Lesbart for folk som jobbar med sånt, men tyngre å bidra med kloke kommentarar og eventuelle innvendingar for ein bloggar med folkebibliotekbakgrunn. Sjå gjerne dette også i samanheng med Lars Egeland sin tekst frå BIBSYS-møtet i ferske Bok og bibliotek nr. 2. Og på bloggen hans.

april 12, 2021

Kjem snart til eit bibliotek nær deg?

Utlånsregistrering ved hjelp av ein slik?

Med ein uklar referanse til tryggleik i samband med koronapandemien innbyr Disney sin Magic Kingdom Park folk til å vere med på test av såkalla biometrisk ansiktsgjenkjenning. Dei vil vel også freiste oss med slikt som å kunne gå ut og inn utan billett og betale «attraksjonar» og servering berre med våre blide åsyn. Men folka bak ein underskriftkampanje mot dette åtvarar mot lekkasjar, hacking osv. som kan føre til misbruk av slike data, ikkje berre til aggressiv marknadsføring, men til overvåking med ulike løynde føremål.

Når det gjeld «digitaliseringa av samfunnet» høyrde vi alt i mars i fjor at «utvikling som ville tatt 10-15 år tidligere, nå kommer i stand på noen få uker». Men miksen av pandemitrugsmål, terrorisme og kunstig intelligens vil flytte …

Les videre
april 11, 2021

Ei betre teneste …

Bak betalingsmuren kan vi blant anna lese at «Det gjer kommunen fordi kommunedirektøren meiner dei tilsette treng meir tid til arbeid med vurdering og reorganisering av tenestene».

Vi skreiv her om dagen om fenomenet nytale og får her litt av den same kjensla, særleg når vi veit ein del om kor dårleg økonomi den nye storkommunen har slite med heilt sidan samanslåinga av Øygarden, Fjell og Sund kommunar.

Reorganisering av tenestene handlar vel her om at Øygarden er ein av fleire kommunar som i det siste har fusjonert biblioteka med innbyggjartorg/sørvistorg. Men, seier fungerande leiar for serviceavdelinga, Grethe Bergsvik:

«– Innbyggartorga har vore lite brukt. Difor går me ut og undersøkjer kva folk treng hjelp med og korleis dei vil ha den hjelpa. Mange ønskjer å greia seg sjølve med digitale løysingar, men det vil alltid vera nokre som ønskjer fysisk hjelp». Vidare heiter det:

«Innbyggartorga har politisk vore høgt profilerte, som garantistar for at den nye kommunen er fysisk tilgjengeleg for innbyggarane, også sør og nord i dagens Øygarden».

april 11, 2021

– En høy markedspris på kunnskap vil føre til underforbruk

Lars Egeland

Lars Egeland står i dag for eit oppsiktsvekkande oppslag om bibliotekas framtid – til å vere toppsak på nettstaden Liberaleren.no: «Bibliotek er framtidas institusjoner». Han utfordrer her nettstadens redaktør, Bent Johan Mosfjell, på hans eigen heimebane:

«Kunnskap som vare har noen spesielle kjennetegn: Du vet ikke verdien av varen før du har kjøpt den, og da er den allerede betalt. Det betyr at en høy markedspris på kunnskap vil føre til et underforbruk av kunnskapen. At flere får tilgang til kunnskap, reduserer ikke varens verdi for den enkelte. Det vil si at samfunnet har interesse av at forskningsresultater som ofte er utvikla for offentlige midler, blir delt og gjort tilgjengelige for mange. Dette er i stort ideen bak et allment undervisningssystem og et allment biblioteksystem».

Og vidare blant anna: «Jeg skrev nylig en artikkel der jeg prøvde å oppsummere hva kostnadene ville bli om jeg ikke hadde biblioteket, men måtte kjøpe tilgang til de artiklene som jeg brukte som kilder i skrivingen min. Prisen kom på over 3000 kr, i tillegg kommer selvsagt alt arbeidet jeg måtte gjøre for å kjøpe hver enkelt artikkel».

Bakgrunnen var at Mosfjell i førre veke skreiv at «Biblioteker er ikke lenger nødvendig». Noko vi såvidt orka å kommentere her på bloggen. Takk for at du orka, Lars. Svaret ditt blir no lett synleg for ettertida i bloggrulla nede til høgre.

april 9, 2021

Berekrafta og biblioteket

Mange har sikkert alt sett det og lenka opp til det på eiga bibliotekheimeside, men ei påminning skadar ikkje: Vi snakkar om temasida og videoane som Haugesund bibliotek har jobba fram under namnet «Bærekraftsbiblioteket». Dette er berre det nyaste provet på at dei vil noko med nettsatsinga si.

Det er altså FN sitt program med 17 berekraftsmål det handlar om (også kalla SDG, Sustainable Development Goals), noko som bibliotek og bibliotekorganisasjonar over heile verda har følgt opp (sjå no ein fersk oversikt over dei norske tiltaka hos NBF).

Haugesund bibliotek sitt bidrag rettar seg primært mot lesesirklar for 6- til 12-åringar. Men er det sidan 2014 lovfesta «debattbiblioteket» si samfunnsoppgåve oppfylt med dette? Nei, også kritisk informasjon høyrer heime i eit bibliotektilbod, i alle fall når det gjeld ungdom og vaksne. Då blir slikt som FN ei utfordring, for på få andre område …

Les videre
april 8, 2021

Nytale inntar biblioteket

Klikk og kikk

Faktisk er dei fleste som jobbar i britiske folkebibliotek i dag frivillige. Altså amatørar. Noko tvitraren Alan Wylie frå London her om dagen også utdjupa i Tribune Magazine: «The Fight for Britain’s Libraries». Men samtidig som han kjemper for at biblioteka held stengt under koronaen, medrekna klikk og hent-tenester.

George Orwell sitt fenomen nytale finn vi i dag i heimlandet hans ikkje berre i grotesk dystopisk litteratur, men aktivt i bruk blant kulturstyresmakter og bibliotekeigarar. Nytale har ein verknad på sikt. På grasrota i UK er dette alt internalisert i vide krinsar.

I Noreg har vi andre typar åtak på biblioteka, men dei er førebels av den meir direkte dypen, som at «Biblioteker er ikke lenger nødvendig». Vurderer etter kvart å sjå nærmare på dette, men synspunkta er jo slett ikkje nye. For ni år sidan fann vi dette i Aftenposten: «Bibliotekene står for fall». Men ikkje utan tilsvar då heller: «Fra fremtidens skraphaug».

april 7, 2021

DK: 75 000 e- og lydbøker til unge elevar

Frå det Kgl. bibliotek i København

I ei pressemelding i dag på Ritzau kan vi lese at det danske kongelege nasjonalbiblioteket har inngått eit samarbeid med Saxo, «Danmarks største online boghandel og driver medlems- og streamingplatformen Saxo Premium», om å tilby «over 75.000 titler i e- og lydbogsformat til mere end 200.000 studerende på ungdomsuddannelserne».

Det ser ikkje ut til å vere primært lærebøker og pensum, men det vanlege tilbodet av e-bøker og e-lydbøker, som vel også i DK er mest skjønnlitteratur. Og mykje «krimi».

Interessant at staten her ikkje berre speler på lag med det private næringslivet, men at dei favoriserer eitt firma.

Til skilnad frå det norske Nasjonalbiblioteket som i fjor samarbeidde med organisasjonane til forlaga og forfattarane om eit ekstraordinært konronarelatert tilbod til bibliotek og studentar og forskarar.

Utan at vi har sett teikn til noko liknande under nedstenginga i år.

april 6, 2021

Bibliotekmat!

TV-serien «Frontkjempere» som kjem på NRK frå i dag har skapt mykje debatt lenge før han er offentleg, jamfør blant anna Khrono.no i dag. Her har vi eit godt døme på ei sak der «debattbiblioteket» kan og må spele ei rolle. Biblioteka har til dømes bøkene til Bjørn Westlie, som i dag er intervjua av Khrono. Men før ein kan ha fysiske utstillingar kan ein lage nettutstilling basert på Biblioteksøk og Nasjonalbiblioteket (begge stader emnesøk på «frontkjempere»).

Her er det nok av både for og imot, men blant dei som er opne for alle på nb.no, altså eldre enn 2001, synst bøkene frå nazisympatiserande forlag og typiske «eigne» i større grad enn vi hadde trudd.

Norske seriøse tidsskrift på Idunn.no har 18 artiklar på ordet i fulltekst. Sjå også bokmål Wikipedia og Lokalhistoriewiki.

april 5, 2021

I aller beste sendetid

Likevel var det vel mange påsketuristar som ikkje fekk med seg den gode bibliotekreklamen på NRK TV i går. Frå Nye Deichman, i programmet «Påskenøtter».

Men det nøttærnte å sende svar på oppgåva no. Vinnarane blei kåra same kveld.

PS: Nokre gode morosnuttar inngår, blant anna med den siste profesjonelle hysjaren ved Deichman.

april 2, 2021

Ikkje akkurat bibliotekarkjendis (det er fredag)

Den US-amerikanske bibliotekaktivisten og professoren i bibliotekhistorie, Kathleen McCook, kjem no opptil fleire gongar om dagen med bibliotekhistoriske artiklar på Substack. Så bra er dette at vi har lagt henne til i bloggrullen heilt nede til høgre.

Eitt tema ho er opptatt av er sensur, derfor minnar ho om historia om ein bibliotekar-sjølvbiografi som lenge var forboden og der manuset blant anna blei redda frå Dresden under bombinga i 1945, sykla til Leipzig og vidare til Wiesbaden med amerikansk militæreskorte. Boka blei utgitt på 1960-talet, men blei praktisk talt gløymt. Ikkje var personen så populær i alle krinsar heller …

Personen var fødd i Italia, men rekna seg som franskmann, og i 2007 starta ein innfløkt og hemmeleg prosess for fransk oppkjøp av manuset. Kathleen lenkar til ein video frå overrekkinga i 2011, det til då dyraste franske manuskjøpet i historia for 7 millionar Euro. New York Times hadde ei samtidig sak om denne transaksjonen.

Den sjølvbiograferte var ikkje mest kjend som bibliotekar, men …

Les videre