april 12, 2021

Frantsvåg om diamant-OA-tidsskrifta

I Khrono.no i mars blei Jan Erik Frantsvåg grundig intervjua om desse publikasjonane vesus «kommersielle tidsskrifter med profittmarginer som ikke ligner grisen»:

«- Om du ikke bryr deg om disse tidsskriftene setter du krokfot på mange forfattere.

– Disse tidsskriftene, som Frantsvåg snakker om, er tidsskrifter innen såkalt diamant-OA. Det dreier seg kort sagt om tidsskrifter som publiserer med åpen tilgang (OA), uten å ta betalt fra verken lesere eller forfattere. De utgis ofte av en institusjon og er basert på utstrakt gratisarbeid. Mens institusjonene stiller infrastrukturen til disposisjon, stiller forskere og andre med egen arbeidstid».

Lesbart for folk som jobbar med sånt, men tyngre å bidra med kloke kommentarar og eventuelle innvendingar for ein bloggar med folkebibliotekbakgrunn. Sjå gjerne dette også i samanheng med Lars Egeland sin tekst frå BIBSYS-møtet i ferske Bok og bibliotek nr. 2.

april 12, 2021

Kjem snart til eit bibliotek nær deg?

Utlånsregistrering ved hjelp av ein slik?

Med ein uklar referanse til tryggleik i samband med koronapandemien innbyr Disney sin Magic Kingdom Park folk til å vere med på test av såkalla biometrisk ansiktsgjenkjenning. Dei vil vel også freiste oss med slikt som å kunne gå ut og inn utan billett og betale «attraksjonar» og servering berre med våre blide åsyn. Men folka bak ein underskriftkampanje mot dette åtvarar mot lekkasjar, hacking osv. som kan føre til misbruk av slike data, ikkje berre til aggressiv marknadsføring, men til overvåking med ulike løynde føremål.

Når det gjeld «digitaliseringa av samfunnet» høyrde vi alt i mars i fjor at «utvikling som ville tatt 10-15 år tidligere, nå kommer i stand på noen få uker». Men miksen av pandemitrugsmål, terrorisme og kunstig intelligens vil flytte …

Les videre
april 11, 2021

Ei betre teneste …

Bak betalingsmuren kan vi blant anna lese at «Det gjer kommunen fordi kommunedirektøren meiner dei tilsette treng meir tid til arbeid med vurdering og reorganisering av tenestene».

Vi skreiv her om dagen om fenomenet nytale og får her litt av den same kjensla, særleg når vi veit ein del om kor dårleg økonomi den nye storkommunen har slite med heilt sidan samanslåinga av Øygarden, Fjell og Sund kommunar.

Reorganisering av tenestene handlar vel her om at Øygarden er ein av fleire kommunar som i det siste har fusjonert biblioteka med innbyggjartorg/sørvistorg. Men, seier fungerande leiar for serviceavdelinga, Grethe Bergsvik:

«– Innbyggartorga har vore lite brukt. Difor går me ut og undersøkjer kva folk treng hjelp med og korleis dei vil ha den hjelpa. Mange ønskjer å greia seg sjølve med digitale løysingar, men det vil alltid vera nokre som ønskjer fysisk hjelp». Vidare heiter det:

«Innbyggartorga har politisk vore høgt profilerte, som garantistar for at den nye kommunen er fysisk tilgjengeleg for innbyggarane, også sør og nord i dagens Øygarden».

april 11, 2021

– En høy markedspris på kunnskap vil føre til underforbruk

Lars Egeland

Lars Egeland står i dag for eit oppsiktsvekkande oppslag om bibliotekas framtid – til å vere toppsak på nettstaden Liberaleren.no: «Bibliotek er framtidas institusjoner». Han utfordrer her nettstadens redaktør, Bent Johan Mosfjell, på hans eigen heimebane:

«Kunnskap som vare har noen spesielle kjennetegn: Du vet ikke verdien av varen før du har kjøpt den, og da er den allerede betalt. Det betyr at en høy markedspris på kunnskap vil føre til et underforbruk av kunnskapen. At flere får tilgang til kunnskap, reduserer ikke varens verdi for den enkelte. Det vil si at samfunnet har interesse av at forskningsresultater som ofte er utvikla for offentlige midler, blir delt og gjort tilgjengelige for mange. Dette er i stort ideen bak et allment undervisningssystem og et allment biblioteksystem».

Og vidare blant anna: «Jeg skrev nylig en artikkel der jeg prøvde å oppsummere hva kostnadene ville bli om jeg ikke hadde biblioteket, men måtte kjøpe tilgang til de artiklene som jeg brukte som kilder i skrivingen min. Prisen kom på over 3000 kr, i tillegg kommer selvsagt alt arbeidet jeg måtte gjøre for å kjøpe hver enkelt artikkel».

Bakgrunnen var at Mosfjell i førre veke skreiv at «Biblioteker er ikke lenger nødvendig». Noko vi såvidt orka å kommentere her på bloggen. Takk for at du orka, Lars. Svaret ditt blir no lett synleg for ettertida i bloggrulla nede til høgre.

april 9, 2021

Berekrafta og biblioteket

Mange har sikkert alt sett det og lenka opp til det på eiga bibliotekheimeside, men ei påminning skadar ikkje: Vi snakkar om temasida og videoane som Haugesund bibliotek har jobba fram under namnet «Bærekraftsbiblioteket». Dette er berre det nyaste provet på at dei vil noko med nettsatsinga si.

Det er altså FN sitt program med 17 berekraftsmål det handlar om (også kalla SDG, Sustainable Development Goals), noko som bibliotek og bibliotekorganisasjonar over heile verda har følgt opp (sjå no ein fersk oversikt over dei norske tiltaka hos NBF).

Haugesund bibliotek sitt bidrag rettar seg primært mot lesesirklar for 6- til 12-åringar. Men er det sidan 2014 lovfesta «debattbiblioteket» si samfunnsoppgåve oppfylt med dette? Nei, også kritisk informasjon høyrer heime i eit bibliotektilbod, i alle fall når det gjeld ungdom og vaksne. Då blir slikt som FN ei utfordring, for på få andre område …

Les videre
april 8, 2021

Nytale inntar biblioteket

Klikk og kikk

Faktisk er dei fleste som jobbar i britiske folkebibliotek i dag frivillige. Altså amatørar. Noko tvitraren Alan Wylie frå London her om dagen også utdjupa i Tribune Magazine: «The Fight for Britain’s Libraries». Men samtidig som han kjemper for at biblioteka held stengt under koronaen, medrekna klikk og hent-tenester.

George Orwell sitt fenomen nytale finn vi i dag i heimlandet hans ikkje berre i grotesk dystopisk litteratur, men aktivt i bruk blant kulturstyresmakter og bibliotekeigarar. Nytale har ein verknad på sikt. På grasrota i UK er dette alt internalisert i vide krinsar.

I Noreg har vi andre typar åtak på biblioteka, men dei er førebels av den meir direkte dypen, som at «Biblioteker er ikke lenger nødvendig». Vurderer etter kvart å sjå nærmare på dette, men synspunkta er jo slett ikkje nye. For ni år sidan fann vi dette i Aftenposten: «Bibliotekene står for fall». Men ikkje utan tilsvar då heller: «Fra fremtidens skraphaug».

april 7, 2021

DK: 75 000 e- og lydbøker til unge elevar

Frå det Kgl. bibliotek i København

I ei pressemelding i dag på Ritzau kan vi lese at det danske kongelege nasjonalbiblioteket har inngått eit samarbeid med Saxo, «Danmarks største online boghandel og driver medlems- og streamingplatformen Saxo Premium», om å tilby «over 75.000 titler i e- og lydbogsformat til mere end 200.000 studerende på ungdomsuddannelserne».

Det ser ikkje ut til å vere primært lærebøker og pensum, men det vanlege tilbodet av e-bøker og e-lydbøker, som vel også i DK er mest skjønnlitteratur. Og mykje «krimi».

Interessant at staten her ikkje berre speler på lag med det private næringslivet, men at dei favoriserer eitt firma.

Til skilnad frå det norske Nasjonalbiblioteket som i fjor samarbeidde med organisasjonane til forlaga og forfattarane om eit ekstraordinært konronarelatert tilbod til bibliotek og studentar og forskarar.

Utan at vi har sett teikn til noko liknande under nedstenginga i år.

april 6, 2021

Bibliotekmat!

TV-serien «Frontkjempere» som kjem på NRK frå i dag har skapt mykje debatt lenge før han er offentleg, jamfør blant anna Khrono.no i dag. Her har vi eit godt døme på ei sak der «debattbiblioteket» kan og må spele ei rolle. Biblioteka har til dømes bøkene til Bjørn Westlie, som i dag er intervjua av Khrono. Men før ein kan ha fysiske utstillingar kan ein lage nettutstilling basert på Biblioteksøk og Nasjonalbiblioteket (begge stader emnesøk på «frontkjempere»).

Her er det nok av både for og imot, men blant dei som er opne for alle på nb.no, altså eldre enn 2001, synst bøkene frå nazisympatiserande forlag og typiske «eigne» i større grad enn vi hadde trudd.

Norske seriøse tidsskrift på Idunn.no har 18 artiklar på ordet i fulltekst. Sjå også bokmål Wikipedia og Lokalhistoriewiki.

april 5, 2021

I aller beste sendetid

Likevel var det vel mange påsketuristar som ikkje fekk med seg den gode bibliotekreklamen på NRK TV i går. Frå Nye Deichman, i programmet «Påskenøtter».

Men det nøttærnte å sende svar på oppgåva no. Vinnarane blei kåra same kveld.

PS: Nokre gode morosnuttar inngår, blant anna med den siste profesjonelle hysjaren ved Deichman.

april 2, 2021

Ikkje akkurat bibliotekarkjendis (det er fredag)

Den US-amerikanske bibliotekaktivisten og professoren i bibliotekhistorie, Kathleen McCook, kjem no opptil fleire gongar om dagen med bibliotekhistoriske artiklar på Substack. Så bra er dette at vi har lagt henne til i bloggrullen heilt nede til høgre.

Eitt tema ho er opptatt av er sensur, derfor minnar ho om historia om ein bibliotekar-sjølvbiografi som lenge var forboden og der manuset blant anna blei redda frå Dresden under bombinga i 1945, sykla til Leipzig og vidare til Wiesbaden med amerikansk militæreskorte. Boka blei utgitt på 1960-talet, men blei praktisk talt gløymt. Ikkje var personen så populær i alle krinsar heller …

Personen var fødd i Italia, men rekna seg som franskmann, og i 2007 starta ein innfløkt og hemmeleg prosess for fransk oppkjøp av manuset. Kathleen lenkar til ein video frå overrekkinga i 2011, det til då dyraste franske manuskjøpet i historia for 7 millionar Euro. New York Times hadde ei samtidig sak om denne transaksjonen.

Den sjølvbiograferte var ikkje mest kjend som bibliotekar, men …

Les videre
april 2, 2021

Biblioteket og dei nye mutasjonane

Klikk for større bilete eller sjå FHI-foredrag

I mai i fjor gjekk Norsk Bibliotekforening og Bibliotekarforbundet saman om ein god, detaljert og relativt fleksibel «Smittevernveileder for bibliotek». Men etter dét har vi fått mutasjonar av viruset, der dei tre mest kjende er den «britiske», den «brasilianske» og den «sørafrikanske». Og som vi enno ikkje kjenner på langt nær så godt som det «vanlege» viruset og sjukdomen, men alt tyder på at dei er farlegare på ulike måtar. No er vi rett nok i gang med vaksinering i vår del av verda, men kanskje må nye vaksinar utviklast.

Dette mens presset aukar for å opne biblioteka. Før den nasjonale nedstenginga frå november og utover haldt biblioteka lengre ope enn dei fleste andre kulturtilboda med grunngjevinga at «det er lite som tyder på at bibliotek er en betydelig smittekilde».

Men med dei nye mutasjonane er dette argumentet svekka. Alt i januar ga FHI ut ein rapport der vi kan lese at …

Les videre
mars 31, 2021

Frå amerika- og hyrdebrev til gåter og grøssarar

Frå Nasjonalbiblioteket fekk vi i februar noko nytt og nyttig: Norsk tesaurus for sjanger og form. For dei som jobbar med katalogar: Dette «publiseres som åpne lenkede data i henhold til SKOS-ontologien». Osv osv.

Skal vi vere litt vanskelege, så testa vi tesaurusen og fekk null treff på «manifest». Kan hende er dette uttrykk for at ein viss ABB har øydelagt denne sjangeren for all framtid, men i til dømes Oria.no førekjem likevel ordet 3354 gongar knytt til titlar i norske bibliotek. Også nokre gongar som sjanger/form.

Éin ting er at Karl Marx ville blitt sur, men det same med mangfaldige kunstnarretningar, arkitektkollektiv osv. I Wikipedia ser vi at religiøse manifest heller går som «trosbekjennelser». Og dette finn vi faktisk i NBs nye tesaurus.

Der som «trusvedkjenning» på nynorsk. Mens det i den offisielle Nyorskordboka heiter «truvedkjenning» utan genitiv-s, sjølvsagt. Prøv igjen, NB 🙂

mars 30, 2021

Variasjon for bibliotekfotografane!

Som heil- eller deltids bibliotekjournalist gjennom førti år veit bloggaren kor vanskeleg det er å illustrere ein artikkel ved hjelp av fotoapparat. Ambisjonar om kule vinklar og oversiktsfoto blir fort slått til jorda av reolar og bokryggar som kjem i vegen. Sikkert åtte av ti foto frå bibliotek har dette motivet. Og det er effektivt internalisert også i yrket sine eigne kanalar, sjå berre her (skal vi sjå om det kjem noko nytt her over påske?)

Men med koronaen blei det litt variasjon. Ovanfor frå eit bibliotek i London etter at dei annonserte ring-klikk og hent-tenste etter siste nedstenging.

mars 28, 2021

Lydbokstøy

Klassekampen skreiv laurdag om ein ny «strømmeaktør» på den norske lydbokmarknaden. Ein ny svenske, som har gjort seg fin for dei norske forlaga. I alle fall litt finare enn dei andre. Skal vi bry oss om å nemne namnet? Nei, snart er han kjøpt opp eller utkonkurrert av ein ny ein.

Men det handlar også om oppblåsing av realitetar. Om vi les litt nedover i saka finn vi for det første at Gyldendal ikkje er med. Og når det står at den nye avtalen «inkluderer alle titlene til Aschehoug og Oktober forlag», så er dette sjølvsagt berre dei ganske få bestseljarane som nokon gong blir til lydbok på norsk: «Et helt år seinere [i fjor, vår merkn.] har lydboktilbudet alt annet enn est ut, til tross for at utvekslingsavtalen nå skal gjelde et tresifra antall titler». Imponerande! Altså minst eitt hundre.

Og noko dei slett ikkje skriv om, er at Amazon alt er her med sin app Audible. Så snart kan vel alle ta kvelden, både svenske og norske.

Biblioteka og lydbøker er det heller ingen som skriv eller snakkar om. Ikkje sidan Sira Myhre sin lovnad 21. oktober i fjor. Og det var visst også berre snakk. Eller har nokon høyrt noko meir?

mars 26, 2021

Ibsenbiblioteket i Skien: «- It cannot be a real library»

Arkitekturnettstaden dezeen.com har denne veka eit solid oppslag om det komande biblioteket i Skien, med fleire overveldande «arkitektteikningar». Det er mykje skryt å lese om alt frå val av materiale på yttertaket («sånt ville gode båtbyggjarar vore stolte av») til samspelet mellom bygget og parken («dette vil maksimere potensialet som møteplass»).

Men når det gjeld det funksjonelle er det tvil å spore i kommentarfeltet: «… stakkars dei forfattarane som vil vere umulege å nå på toppen av dei høge bokreolane». Og «har arkitektane høyrt om Dewey?». Ein konklusjon er at «dette kan ikkje vere eit verkeleg bibliotek». Noko ein annan kommentator stadfestar: «I dag er bøkene der berre berre for å dekorere» (vår omsetting).

Men det står ingenting om arkitektoniske følgjer av Koronaen. Under overskrifta Koronabibliotek på gang! samla vi i januar Skien og fleire andre planlagde bibliotek som i utforminga bør ta omsyn til denne og framtidige pandemiar.