Archive for ‘Det digitale biblioteket’

januar 20, 2022

Viktig presisering av dokumentasjonsformålet

Jacob Nicolai Wilse skreiv nokre av dei første bygdebøkene våre, om Spydeberg og Eidsberg i Østfold

Nyordninga med full digital pliktavlevering, som vi skreiv om 22. desember, der vi fann både surt og søtt, er no offisielt annonsert på Bibliotekutvikling.no. Her får vi først lese ei gjentaking av det gamle, kjente om at «Bruk av det pliktavleverte materialet er etter lov og forskrift begrenset til forsknings- og dokumentasjonsformål».

Men så kjem ei presisering som er ny, og ho vil hjelpe både bibliotektilsette og brukarar rundt i landet, som til no har vore usikre på dette: «Dokumentasjonsformål omfatter også bruk av kildemateriale i utredningsarbeid, slektsforsking og bygdebokskriving. Det samme vil gjelde journalister og forfattere som søker etter bakgrunnsstoff til prosjektene sine».

Mange folkebibliotek har praktisert omlag noko slikt, andre i mindre grad, men no står det mykje tydelegare.

Då står det berre att at Nasjonalbiblioteket reviderer sidene sine i tråd med dette, slike som denne, denne og denne (lasta ned 20.1.22).

PS 1: Dette er endeleg eit døme på at brukarane har trukke eit litt lengre strå enn opphavarane. Til dømes sa Kopinor i høyringa at «forslaget legg opp til ein dramatisk utvida tilgang til åndsverk, noko som undergrev interessene til rettshavarane og er i strid med internasjonale konvensjonar». Sjå Prop-en side 16. Dei nemner ikkje då at dei sjølvsagt får royalty for bruken.

PS 2: Nokre folkebibliotek har vore kjapt ute med info om endringa, blant anna Karmøy og Sarpsborg.


januar 19, 2022

IFLA og alvoret rundt den digitale kunnskapen

Her på bloggen har vi den siste tida av fleire grunnar ikkje vore spesielt imponerte over IFLA, den internasjonale bibliotekorganisasjonen. Men når dei no legg fram ein ny Trend Report 2021 Update, er det grunn til å studere han nærmare. Heilskapen i rapporten vil vi nok kome tilbake til, men her og no vil vi konsentrere oss om noko av det aller viktigaste, men dessverre ikkje mest oppmuntrande, nemleg «The Privatisation of Knowledge» (trend nummer 16, side 23).

Kapitlet er problematiserande og ikkje forskjønnande på nokon måte, til skilnad frå det meste anna frå den kanten. Til dømes kjenner vi i dag svært godt til kor vanskeleg det er for biblioteka at musikk og lydbøker i overveldande grad er blitt digitale strøyme-medium. Produsentsida som avtalepartnar har aldri vore så avvisande og likesæle til biblioteka som no (at berre under halvparten av bøkene i nb.no i dag er opne for alle, er også uttrykk for dette, då denne «døra» har vore like stengd i seksten år; for bøker nyare enn 2000). Og når pliktavleveringa er blitt heildigital frå nyttår, har også dette negative følgjer for bibliotektilbodet.

I teksten om trend 16 gjer IFLA også merksam på dei ytterlegare avgrensingane vi vil få når blockchain blir standard teknologi for tilgang til informasjon og kunnskap. Berre få politikarar og samfunnsstrategar «leikar seg» i dag med at biblioteka ikkje trengst, for vi har jo internett, men …

read more »
desember 22, 2021

Digital pliktavlevering: Pluss og fleire minus

Fjernlånshyllene i folkebiblioteka avslører ganske avanserte interesser i folkedjupet. Klikk og kikk

>> Sjå også viktig kommentar frå Lars Egeland nedanfor

Førstebibliotekar Åsne Høgetveit ved UiT er fast spaltist kvar sjette måndag på Khrono. Denne veka skriv ho om omlegginga til digital pliktavlevering av bøker til Nasjonalbiblioteket frå nyttår. Det blir endå færre papirbøker ved UH-biblioteka, og til fjernlån til andre bibliotek. For studentar og tilsette er betre digitalt tilbod eit stort framsteg, men nye utfordringar kjem til overflata, slike som vil råke blant anna frilansarar og forfattarar, som underteikna. Ho skriv:

«… bøkene skal vera knytt til «dokumentasjon eller forsking». Derfor må ein, for å få digital tilgang til materialet, signere på at det er innanfor ein slik bruk at ein ynskjer tilgang. Ein må sende søknad, som så vert godkjent før ein får ein tidsavgrensa tilgang.

Ein ting er at det ikkje er omtala kva dokumentasjon eller forsking inneber. Slik det vert praktisert i dag får til dømes studentar tilgang til bøker i samband med studiane sine, men om ein tolkar lova strengt er dette kanskje ikkje innanfor? Eg veit eigentleg ikkje».

Dét veit heller ikkje bibliotekarar i folkebibliotek. Underteikna, som i året som gjekk i bokform har grave djupt i østfoldsk målføregransking, har støtt på to ulike tolkingar ved tre ulike bibliotek. Éin stad kravde dei først tilknyting til eit UH o.l., noko eg ikkje har. Eg fekk tilgangen min, i periodar på åtte timar, men det var ikkje berre enkelt.

Dette har også Åsne Høgetveit røynsler med:

read more »
desember 21, 2021

Looking for Needles in a Haystack – Libraries and the Assange Case (Part 3)

In this third part of our quest for the librarians´ support for Julian Assange and WikiLeaks Mikael Böök takes a look at what that support would mean in practice. In line with the distinction he made in part two between the man and the thing, he will here focus on the demand to preserve the WikiLeaks in the libraries, for the public and for posterity.

>> See part 1 and part 2.

By Mikael Böök, Isnäs, Finland

You should not just say it, you should do it too. This is how I perceive Michael Gorman`s remarks (see his comment on the previous two parts of this posting). And I fully agree! 

«The Wikileaks trove is present and should be preserved, just as every part of the human record, good bad or indifferent, should be preserved. How to do that?», Gorman asks. 

On my personal bookshelf I have a copy of Michael Gorman`s book Our Enduring Values, published back in the year 2000. I have also procured myself with the revised edition, from the year 2015. When I now re-read passages from these books, I cannot but agree with many of his «traditional» views. In particular, with the view that the «traditional» library must survive and will survive (like Gorman, I prefer to put the word «traditional» within quotation marks, because, like him, I don’t want to believe that the libraries will disappear and be replaced by something else).

Now, let’s do a rapid overview of the document collections at WikiLeaks.org.  

The sample of  items that are currently featuring on its front page gives a first impression. Here  is a listing with snippets from the press releases:

read more »
desember 2, 2021

Breie og smale vegar til NRK

Dette har no vore ei sak i heile 53 aviser (ifølgje Atekst): «NRK-program kan forsvinne frå nett på grunn av usemje om betaling». … Usemje om betaling til frilansarar kan føre til at store delar av NRK-arkivet går i svart frå nyttår, åtvarar 31 kulturorganisasjonar i eit opprop».

Og Forfatterforeningen skriv at «I tillegg til å utelukke gjensyn med folkekjære favoritter, svekker det arkivets verdi som kilde for journalister, medievitere og forskere». 

Men denne tenesta er ikkje designa for desse, men for mimring og underhaldning på fritida. Noko anna er Nasjonalbibliotekets kringkastingsarkiv. Til dømes i radioarkivet ligg det meste teknisk til rette for at journalistar og forskarar kunne hatt eit mykje betre verktøy. Her er det profesjonelle søkjeverktøy, men også her er problemet avtalar. Noko er fritt tilgjengeleg (som til dømes denne reportasjen frå 1948 om …

read more »
november 30, 2021

Bannlysinga av bøker i USA

Klikk og kikk. Og lån

Vi skreiv nyleg om bibliotekstyre i særleg sørstatskommunar i USA som krev fjerning av bøker dei meiner ungane ikkje har godt av å lese. Skildringar av seksualitet og særleg LHBT er utsette. The Guardian følgjer opp saka, og no viser det seg at deling av nyheitsoppslag om dette har ført til store kampanjar i det kristne ytre-høgre. Forslaga om sensur på tittel-nivå er fleire enn nokon gong.

Men samtidig har folka bak Internet Archive og Open Library snikra nokre digitale bokhyller for å gjere desse bøkene tilgjengelege likevel. Blant anna desse temasamlingane:

Ein del av bøkene finst ikkje til utlån, men dei har katalogpostar med tanke på seinare innlemming. Men også ein god del nye, aktuelle titlar kan strøymast. Modellen deira er omdiskutert og forsøkt stoppa av forleggjarane, men dette har enno ikkje skjedd. Open Library si «utlånsordning» følgjer eksemplarmodellen, så det kan vere mange på ventelistene.

Minner samtidig om Z-Library, eit reint piratprosjekt med vekt på akademisk litteratur. Les om dette i tilknyting til intervjuet som med-bloggar Mikael Böök gjorde med Alexandra Elbakyan, kvinna bak Sci-Hub.

november 22, 2021

Kjerkol og Toppe på «bibliotekbesøk»

I 2005 var det framleis mange p-tidsskrift i biblioteket på Riksen

Magne Nylenna skreiv i går i Dagens Medisin om stoda for Helsebiblioteket.no. Han minnar om at «Under Legeforeningens landsstyremøte i 2021 – på spørsmål om Helsebibliotekets skjebne – fraskrev Bent Høie seg alt ansvar. Ingvild Kjerkol og Kjersti Toppe understreket imidlertid at dette er nødvendige ressurser for kommunehelsetjenesten. Dette gir håp. Under Stortingets budsjettbehandling i fjor fremmet Arbeiderpartiet følgende forslag: «Stortinget ber regjeringen sikre at Helsebiblioteket skal være en fellesskapsløsning som sikrer god tilgang til nødvendige kunnskapsressurser for helsepersonell». Det ble nedstemt. Nå forventes det at forslaget blir gjentatt og vedtatt – og effektuert! Om ikke Folkehelseinstituttet klarer å forvalte arven de har overtatt, må Helsebiblioteket få et nytt hjem».

Og for ei veke sidan hadde Ingrid Hokstad, lege i spesialisering i medisinsk biokjemi ved Sykehuset Innlandet, eit saftig innlegg om det same i Tidsskrift for Den norske legeforening. 

Nylenna er tidlegare redaktør av Helsebiblioteket.

november 13, 2021

Saftig om Helsebiblioteket.no!

Ikkje heeeilt relevant, men kult Av: Daniel Solis (CC BY 2.0)

Vi merka oss at det var ein svær konferanse denne veka om e-helse: EHIN. Vi veit ikkje om det var plass til debatt om Helsebiblioteket.no? Vi ser at Håvard Kolle Riis, no avdelingsdirektør for helsedata i Direktoratet for e-helse, tidlegare assisterande bibliotekdirektør ved UBO, hadde eit delansvar, men dette handla om andre ting.

Men i alle fall hadde Ingrid Hokstad, lege i spesialisering i medisinsk biokjemi ved Sykehuset Innlandet, eit saftig innlegg i Tidsskrift for Den norske legeforening no i oktober: «Jakten på evidensen». Ho avsluttar slik: «Hva hadde pasientene sagt om de visste at vi ikke engang har tilgang til å lese de nyeste tidsskriftene innen eget fagfelt? Neste gang du hører en pasient klage på at hen ikke får tilgang på nye behandlinger eller diagnostiske metoder, er det kanskje ikke så rart. Vi som jobber i helsevesenet har trolig ikke hørt om det, skjønner du».

Les og del!

november 13, 2021

Kan ikkje seie det for ofte: Digin!

Bloggaren har ikkje tid 1. desember, men Prosjekt Digin innbyr til digitalt allmøte den 1. desember klokken 12.00.

Vi har håpefullt og optimistisk skrive om dette tre gongar før. Førebiletet er det danske Det digitale folkebibliotek.

oktober 26, 2021

Berre éin av fem!

No blei du nysgjerrig! Vi googla dette og fann til dømes at éin av fem:

  • norskingar bruker aldri sykkelhjelm 
  • 9-åringar bruker mobilen minst to timar kvar dag
  • personar i arbeidsfør alder står utanfor arbeidslivet i Noreg 
  • av landets au pairar bur i Asker og Bærum.

Nei, vi vil fram til at berre éin av fem (18 %) av svenskane bruker dei elektroniske tenestene til folkebiblioteka. Dette ifølgje Biblioteksbladet i dag. Dei viser til rapporten Svenskarna och internet 2021. Men det betyr ikkje at folk flest er digitalt heilt hjelpelause, for fire av fem bruker nettet til skattebetaling og helsetenester.

>> 28.10.: Eit godt spørsmål dukka opp i kommentarfeltet i Biblioteksbladet: «18% av vad? Befolkningen?». Om svaret er ja, som ein må tru, er e-bruken ikkje så dårleg. 18% av landets 10,3 millionar innbyggjarar, er altså 1,8 millonar, og biblioteka har 3,6 millionar «aktiva användare». Altså bruker halvparten e-tilboda. Så les vidare med dette i tankane.

Nedanfor har vi kopiert inn oversikta over den digitale bibliotekbruken i ulike alders- og samfunnsgrupper. Men stort meir får vi ikkje vite i denne undersøkinga. Det står heller ikkje noko …

read more »
september 28, 2021

Digitalt innhald = privatisering av biblioteka innanfrå

Det er dette som skjer, skriv Sveriges författarförbund i Biblioteksbladet og viser til «appar som används för utlåning av e-böcker ägs av privata företag som inte har något demokratiskt uppdrag. … Är det bibliotekens uppdrag att förmedla eller ska det överlåtas på strömningstjänster? Digitala ljudböcker kräver också sin plats i en samlad biblioteks- och litteraturpolitisk diskussion». Og: «I apparna råder också tystnad, konstaterar författarförbundet som befarar att den professionella vägledningen av bibliotekarier går förlorad. I apparna ”jämställs… facklitteraturens standardverk med lättviktigt strunt” och varje låntagare är ensam. Vad händer då med bibliotekarieyrket?»

Her i landet er det kanskje litt annleis? Appane til bibliotekbrukarar er i alle fall delvis bibliotekstyrte. Men kva forlaga opnar for, er ein annan ting.

Dei svenske forfattarane reagerer også på korleis betaling per utlån av digitale e- og lydbøker «stel» frå bibliotekbudsjetta, slik at det blir mindre til p-bøker og dei andre tenestene.

I Noreg bør vi merke oss dette. Vi er enno ikkje på langt nær så digitale som i Sverige og Danmark. Sjå illustrasjonen, eit utsnitt frå ein tabell Digi-folka presenterte under seminaret i Stavanger i førre veke. Her i landet bruker vi samanlikna med dei berre omlag halvparten per innbyggjar til digitalt innhald.

PS: Nettstaden BOK365.no hadde same dag eit oppslag med vekt på følgjene for dei «tradisjonelle» delane av bibliotekbudsjetta, noko Norsk Bibliotekforening tok opp på Facebook.

september 14, 2021

Digitalt på folkebibliotek – bra og slett ikkje bra

Søk på «digitalisering» i bloggarens Google Photo gav bl.a. dette treffet. Sa vi kunstig intelligens?

Det som er bra er at Prosjekt Digin har kome godt i gang, takk vere eit oppgåande nettverk av norske fylkesbibliotek (ein bibliotektype som derimot den nasjonale bibliotekstrategien ikkje har spesielt ambisiøse, nye planar for).

Det mindre bra kan samanfattast i særleg desse to setningane frå Digin si nye undersøking, lansert i dag:

«Omtrent hvert femte bibliotek oppga at de ikke tilbyr digitale innholdstjenester. Over halvparten av disse oppga tid og økonomi som hovedgrunner til dette. 5 prosent av de besvarende bibliotek mente lånernes behov ble dekket med den fysiske samlingen og gjennom BookBites/Allbok».

To-delinga mellom store, sterke versus små, svake folkebibliotek blir stadig tydelegare.

Vi har før skrive mykje om dei nye, flotte biblioteka dei siste åra og i nær framtid. På denne dynamiske lista vår over slike er det ikkje mange i det typiske Distrikts-Noreg.

førestillinga om «gullalder» bør opp til debatt. No skal vel snart nasjonalbibliotekaren førebu årets tale til biblioteksjefane, så får vi sjå.

PS 1: Tilbake til digitalisering: I det svenske Biblioteksbladet er det akkurat no relevant digitaliseringsdebatt på gang: «Digitalisera för minskade klyftor». Sjå fleire debattinnlegg under saka.

PS 2: Når det gjeld fylkesbibliotek, så såg vi i natt teikn på at det kan bli fleire av dei.

august 27, 2021

25 år med tidsmaskina!

The Internet Archive er 25 år! Noko dei feirar med blant anna ei tidslinje som viser  «the pivotal moments when knowledge became more accessible for all». Alle desse viktige åra og hendingane er markerte med lenker til innhald i arkivet.

Klikk til dømes på 1933, som markerer nazistanes bokbål dette året, og lån, på den spesielle Internet Archive-måten, men som forleggjarane meiner er lovbrot, boka «Burning books» av Matthew Fishburn.

Eller gå til 1989 og sjå Tim Berners-Lee, «faren» til WWW, snakke (i 2016) om «Re-decentralizing the web – some strategic questions».

24. mars 2020 lanserte Internet Archive sitt eige «naudbibliotek» under pandemien, som heller ikkje blei tolt av bokbransjen. Men les blant anna om ein forskar i Oslo som takk vere denne tenesta fekk fullført arbeidet sitt for Forskingsrådet.

PS: På bloggen har vi skrive om andre «naudbibliotek» som er om muleg endå meir forhatte blant dei som gjer seg til millardærar på andres forsking.

Lat oss seie som Wildenwey: «Dette vil ergre de store, men enkelte små vil det more».

juli 26, 2021

OsloMet og digitalisering

OsloMet Foto: Ssu (CC BY-SA 4.0) Utsnitt

Khrono.no hadde i går eit «konstituerings-intervju» med Nina Waaler på OsloMet: «Vil løfte OsloMet til en teknologisk ener». Ho seier ho vil «utnytte og benytte de teknologiske mulighetene som finnes. Det gjelder i utvikling av både faglige og administrative prosesser. Det er viktig å styrke samarbeidet mellom institusjonene slik at vi kan dra nytte av hverandres digitale løsninger, samt utvikle felles digitale løsninger».

Då var det ikkje veeeldig overraskande å sjå Helge Høivik først i kommentarfeltet. Han har mykje å melde, blant anna:

«Skal det faglig forankrede tiltaket Bokskapet med 30.000 registrerte studenter – utenfor Canvas – og forvaltet av universitetsbiblioteket, forbli der? Eller vil Waaler flytte det inn under studieadministrativ ledelse? Dette handler egentlig om faglig forvaltning i partnerskap mellom fagmiiljø og universitetsbibliotek». 

Og: «Det gjelder de to hovedlinjene i nøkkelspørsmålet om hvordan man digitaliserer: Forsterkes maktforskyvningen fra fagmiljø til sentral studieadministrasjon opp mot det topptunge? Blir studentene kunder? Eller bruker vi teknologiens muligheter til å bemyndige lærere og studenter så de kan møte høyere faglige krav? Vi trenger større engasjement i digital transformasjon. Det kan skje ovenfra-ned eller med delaktighet. Nå blåser det en anti-sentralistisk vind».

juli 25, 2021

NB sitt Nettbibliotek må brukast!

Bloggaren har fått godord for innlegget om lokal marknadsføring av Nasjonalbiblioteket sine digitale tenester. Då vi likevel skulle eksperimentere litt med fotoprogram osv., blei dette utkastet til delebilete/plakat eit resultat. Det er altså eit UTKAST på alle måtar, både når det gjeld tekst og foto. Men bruk det fritt om de vil. Innspel til forbetringar er velkomne. Her ligg originalen. Større versjon finst førebels ikkje.

Om dette er ein veg å gå, og det blir positiv respons, så vil vi lage ein bokmålsversjon også. Eller lag det sjølve.

PS: Takk til Kristiansund bibliotek for inspirasjon og lån av litt tekst her og der.

Translate »