Archive for ‘Falske nyheiter’

september 22, 2020

Falske nyheiter

Kvar tysdag minnar vi om at vi på denne bloggen legg kategoriar til artiklane. Slik kan bloggen fungere som eit oppslagsverk i det små. Denne veka ser vi på «falske nyheiter». Her er det per i dag 36 artiklar. Den utvalde artikkelen er «Falske fakta-fella» frå november i fjor, der vi siterte den danske forskaren Johan Farkas som meiner heile tankegangen er feil.

juni 9, 2020

Framsynt pirat-pliktavlevering

Skjermbilde 2020-06-09 07.07.47Marion Stokes, radikal bibliotekar, forkjempar for sosiale rettar, tv-produsent, feminist og Apple-fan, starta 4. november 1979 opptak av US-amerikanske tv-program. Og slutta ikkje før ho gjekk ut av tida trettitre år seinare. Det blei 71 716 VHS-kassettar. Bakgrunnen hennar for denne private «pliktavleveringa» var uro over falske fakta i media.

No er første generasjon digitalisering av samlinga til Stokes i gang hos Internet Archive, noko vi kan lese om på bloggen deira. Samtidig som det er laga ein dokumentarfilm om dette: Recorder: The Marion Stokes Project.

Marion Stokes er med dette oppnemnt til Barsk Bibliotekar nummer 16 her på bloggen.

mai 12, 2020

Civic Lab Chat – også eitt debattbibliotek

Skjermbilde 2020-05-12 06.09.07Det US-amerikanske tidsskriftet Library Journal har ein artikkel nyleg om at «Libraries Fight Misinformation on Coronavirus». Og det er sjølvsagt interessant, men denne gongen skal det på bloggen handle mest om ein metode og ein type arrangement : Civic Lab. Dette er i slekt med «debattbiblioteket» og litt med BTS, det opprinnelege temaet for denne bloggen.

I Skokie, Illinois, ein by med 60 tusen innbyggjarar, har biblioteket i nokre år hatt denne typen arrangement dei kallar Civic Lab. Ei arbeidsgruppe på ti tilsette frå alle avdelingane i biblioteket overvaker jamleg nyheitene og spør folk kva dei er opptatte av, og så arrangerer dei labs om desse tema. Dette er ikkje berre møte med samtalar, men her kan folk kome med …

read more »

mai 11, 2020

Biblioteket og falske korona-nyheiter

Skjermbilde 2020-05-11 18.45.35Det har tatt av i det siste, og kampen mot falske nyheiter er viktigare enn nokon gong. Kva med å leggje ut tydeleg lenke til Faktisk.no sine artiklar om Korona-konspirasjonar på heimesida og lage ein plakat for skjermar og oppslagstavler?.

mars 28, 2020

Sosiale media underlagde krise-kontroll

«Opne Instagram i desse dagar, og du kan bli bombardert med oppfordringar om at «Hald deg heime». På YouTube får du kanskje ei lenke til ein regjeringsnettstad om Koronaviruset. Eller gå til Twitter og søk på uttrykket «å halde avstand er ikkje effektivt». Det kan finnast der, men sannsynlegvis ikkje lenge – fordi Twitter har forbode setninga som skadeleg».

>> Sjå fleire innlegg om Korona og biblioteka.

Dette er innleiinga i ei sak på NBC News onsdag denne veka. Ikkje slik å forstå at vi meiner at meteren til nestemann er feil, men det er prinsippet det handlar om. Vi berre omset vidare, før vi tar laurdagskvelden:

read more »

februar 6, 2020

Falske fakta for vidarekomne

Det er torsdag og Vassnes-dag i Klassekampen. Altså artiklar i den norske vitskapsjournalistikken sin elitedivisjon (det er rett nok ikkje mange deltakarar i denne sporten). Og dag låner Vassnes det aller meste frå éin mann, nemleg filosofen Gunnar Skirbekk.

Skirbekk skreiv i fjor ei bok om dei kunnskapsmessige utfordringane i den moderne tida, blant anna om ulike formar for falske nyheiter og tilsvarande «fakta», men den vanskelegaste typen er «de usannhetene som kommer forkledd som seriøs kunnskap, gjerne fra forskere eller til og med komiteer, og ofte i beste mening. Som Skirbekk skriver: «Det disse sier kan ofte være empirisk i orden og korrekt [ …] den epistemiske utfordringen ligger i den disiplinbaserte trangsyntheten i hans eller hennes begrepsmessige perspektiv.»»

«Om man bommer her, blir litt upresis, kan det få fatale følger for formidlingen. Faren er ekstra stor når folk tror at de som uttaler seg, er autoriteter, som når «FN» (ofte ett eller annet FN-utvalg, eller kanskje kun en talsperson) eller en «regjeringsoppnevnt ekspertkomité» hevder ditt eller datt. Det er ofte nettopp slike anonyme …

januar 29, 2020

Super-falske-nyheiter-generatoren er laus! Og så?

477px-Frankenstein's_monster_(Boris_Karloff)

Frå filmen The Bride of Frankenstein. Kjelde: Wikipedia.

Vi skreiv i går om Googles nye søkemotor for Open Data. Sjølvsagt skal vi dele forsking «i vilden sky»! Eller?

På forskning.no i går skreiv samtidig Ingrid Torp frå De nasjonale forskningsetiske komiteene om forskningsetikken rundt sånt som vi peikar på i overskrifta: «Bør forskere holde tilbake kunnskap? En del forskning kan misbrukes. Noen forskere velger derfor å holde resultater tilbake».

>> Og dette er det ein diskusjon om på Cinemateket i Oslo i kveld, med filmvising (Wim Wenders: Til verdens ende), om du ikkje har anna å gjere i hovudstaden.

Attende til generatoren i overskrifta: Dette er såpass innfløkt – og viktig – at vi berre siterer Torp vidare:

read more »

desember 17, 2019

– Vi treng opplysing – ikkje forbod mot «falske nyheiter»

newton

Opplysing, her ved Newton

Nettstaden «Midt i fleisen» har undertittelen «Søkelys på krigsindustrien og andre problemer» og er styrt av Terje Måløy, som «tilhører ingen politiske parti og får ikke betalt for dette arbeidet». Men han har teft for gode artiklar frå ute i verda, som han omset til norsk, rett nok litt «fort og gæli» nokre gongar, noko han vedgår, men han gjev oss lenker til originalane.

I førre veke fann han eit intervju med Alexander Unzicker, ein «tysk forfatter og teoretisk fysiker, med akademiske grader i både fysikk og jus, samt en doktorgrad i nevrovitenskap» og med tittelen «Disse lumske utviklingene er verre enn mang en skandale».

Nokre smakebitar:

read more »

november 16, 2019

Fakta ved fleirtal

Skjermbilde 2019-11-16 21.12.49

EU-parlamentet. Utsnitt. Foto: Diliff / Wikimedia Commons. (CC BY-SA 3.0)

«Hva blir det neste historiske spørsmålet politikere skal avgjøre ved avstemning?»

Spørsmålet blei stilt i Morgenbladet for eit par veker sidan av historieprofessor Terje Tvedt. Det handlar om Europaparlamentet sitt vedtak 19. september av ein resolusjon om «betydning av europeiske minner for Europas fremtid». Dei bestemte, ifølgje Tvedt, «med simpelt og overveldende flertall at Stalin og Hitler i fellesskap hadde skylden. Poenget her er ikke politikernes konklusjon i og for seg, eller at de brøt tvert med hva som har vært den absolutt dominerende tolkningen i fagmiljøene, eller at Russland blir fortørnet. Det urovekkende er at Europas fremste politiske forsamling oppfører seg som om det er et historikernes sannhetsministerium.»

Skal dette vere metoden i tida som kjem når vi skal utrydde falske fakta og nyheiter?

Morgenbladet sitt intervju med Terje Tvedt var i samband med at Nasjonalbiblioteket no køyrer ei foredragsrekke med med han «mot samtidens historieløshet» (bra, NB!).

Apropos Tvedt, så har han også meiningar om bibliotek. Punch-linja hans under bibliotekleiarkonferansen i 2007 var: «– Når «alle er enige» må biblioteka presentere det kontrære.» Tygg litt på den.

november 8, 2019

Det tetnar til

Skjermbilde 2019-11-08 13.13.57

Ekorna ved Kongressbiblioteket er ikkje fake news. Dei har vore der i over hundre år.

Endå meir om – påståtte – fake news på ein fredag: The Guardian skriv om politikarane i Citrus county i Florida som nektar biblioteket å tinge New York Times. Ein av dei seier: «I don’t like ’em, it’s fake news and I’m voting no. They can take that money and do something else with it … I support Donald Trump.»

Og i Det kvite huset har dei samtidig nekta nasjonale statsetatar å tinge både NYT og Washington Post fordi dei har skrive ting som president Trump ikkje liker. Det må vel då også gjelde Kongressbiblioteket?

Nyleg fanga vi opp denne trenden i Sverige og Frankrike.

november 8, 2019

Faktisk.no nektar framleis å konkretisere

Skjermbilde 2019-11-08 12.17.55Om Klassekampen og skribent Jesús Alcalá sin kritikk av Faktisk.no har vi to gongar, seinast i går, skrive at ingen andre media bryr seg om å følgje opp. Men no har Morgenbladet verkeleg kome seg på beina etter redaktørkrisa og kliner til med fire sider om saka. Ane Farsethås dreg først fram Alcalá si omstridde fortid i Sverige. Så kjem ho til saka og meiner blant anna at «Problemet i Jesús Alcalás angrep på faktasjekking, … er at Alcalá tegner opp en falsk motsetning: Det er ikke slik at man enten ser helheten og de viktige intellektuelle linjene (og samtidig slipper opp på kildekritikken) eller er en nærsynt revisor uten blikk for hva som er stort og hva som er smått.»

Men ho skriv også at «Det er prisverdig at Klassekampen ønsker å stille de prinsipielle spørsmålene om faktasjekkens bakside, og ikke bare går for den etablerte fortellingen om denne amerikanskimporterte praksisen som et forsvar mot falske nyheter. Er det slik at bokholderiet og faktasjekkeriet i seg selv kan bidra til å skape et for trangt rom for hva som er viktig og ikke? Vesentlig er det også, som Alcalá gjør, å stille spørsmål ved nettopp Facebooks rolle når giganten samarbeider med andre. Hva betyr det for Faktisk.nos uavhengighet at de samarbeider med Facebook?»

MB intervjuar alle dei involverte, blant anna Klassekampenredaktør Mari Skurdal,
som seier ho …

read more »

november 7, 2019

Falske fakta-fella

falskeDen danske bloggen Biblioteksdebat hadde tysdag overskrifta #FakeNews – et farligt stempel? Det handlar om den danske forskaren Johan Farkas, «der forsker i manipulation på digitale medier og er forfatter til den nye bog ’Post-truth, Fake News and Democracy’.» Han seier blant anna:

«Når vi i dag taler om fake news og misinformation, italesætter vi det, som det er en sygdom, der skal fjernes … Problemet er, at man afpolitiserer det ved at tale om misinformation på den måde. Pludselig er der nogle holdninger, der ikke er plads til i demokratiet, og det er jo det modsatte af, hvad der er meningen».

Dette er mykje av same bodskapen som hos Jesús Alcalá i ein dobbelkronikk i Klassekampen i slutten av oktober, der han tillot seg å kritisere den norske tenesta Faktisk.no. Vi kommenterte den første delen her på bloggen.

Men det har gått som vi spådde:

read more »

oktober 24, 2019

Privatiserte petimetersanningar

Fakta KK AlcalaI dag trykker Klassekampen første del av eit kraftig oppgjer med tenesta Faktisk.no, skrive av juristen Jesús Alcalá, tidlegare styreleiar av Amnesty International Sverige og tidlegare representant for Den internasjonale juristkommisjonen i Sverige. Faktisk.no er eit AS med store mediehus og NRK som aksjeeigarar og som blei oppretta, først i løynd, men offisielt lansert i juni 2017. Ikkje fleire detaljar no, for folk her på bloggen kjenner sikkert til tenesta, og mange har kanskje brukt henne i jobbsamanheng.

Men Alcalá meiner «jakten på petimetersannhet forvrenger perspektivene og fornuften. Faktisk er så besatt av sitt eget kall at …

read more »

september 12, 2019

Nyheitsvanar på gli

I dag skriv MedieNorge, som Institutt_for informasjons- og medievitenskap i Bergen står bak, at i 2018 var 7 prosent av norskingane på 15 år eller eldre «helt enig» i at aviser var den viktigaste kjelda deira for nyheiter, mens Internett var viktigast for 47 prosent. Tilsvarande i 2003 var 23 og 7 prosent. Noko har skjedd, ja.

«Nyheiter» ser ikkje ut til å vere nærmare definert. Her på bloggen skil vi gjerne mellom falske og ikkje fullt så falske.

september 9, 2019

Ikkje falske, men veike

Journalistane her i landet er i liten grad falskenspelarar (det heiter visst ikkje dét, men eg lar det stå. Taskenspelar derimot …). Men mange er veike. Blant anna er det «altfor få journalister [som] spør politikerne hvor pengene skal komme fra og hva som må vike.» Det same har bloggaren tenkt fleire gongar særleg dei siste vekene med valkampdominans i media. Og her kan vi lese det i Journalisten sitt intervju i dag med Hilde Øvrebekk Lewis, journalist og kommentator i Stavanger Aftenblad.

Så når eit bibliotek formidlar nyheiter, er det veike dei er. Nyheitene.