Archive for ‘Nasjonalbiblioteket’

mai 2, 2022

Smått og smått frå lydbokverda

Danske preferansar rundt leggetid. Frå Dokk1 i Århus. Klikk for å kunne lese

I mangel av store nyheiter om norske folkebibliotek og lydbøker, får vi slå i hel tida med nokre små. Til dømes at:

  • Ifølgje referatet frå det siste møtet i Nasjonalbiblioteket sitt strategiske råd oppsummerte NB, etter ein diskusjon om digital tilgang, at blant anna dette punktet blir «spesielt viktig»: «… en boklov som sikrer at bibliotek kan kjøpe og låne ut e- og lydbøker, fornyet dialog om utlånsmodeller … ». Når NB sjølv melder dette, med Sira Myhre i boklov-leiinga, nærmar vi oss då endeleg svaret på det store boklovmysteriet?!
  • På Storytel-toppen er det ifølgje BOK365 adrenalin-kick som gjeld. Saman med mykje Harry Potter og annan fantasy og spenning.
  • Mens hos konkurrenten Nextory går det mest i «psykisk helse, «prepping» til krisesituasjoner, og søvnhistorier». Altså lydbok på øyret når du skal sove, med lite adrenalin-kick, vil vi tru. Vi får også vite at «De norske lytterne synes … å være de som sovner sist. Onsdager kl. 23.00 er våre mest populære lyttetidspunkt i uka. Også finnene (tirsdager kl. 22.00) og svenskene (mandager kl. 22.00) har lyttetoppen på kveldstid. Danskene derimot, «peaker» på onsdager kl. 15.00, hvilket indikerer at de har andre preferanser rundt leggetid». «Men det er en helt annen historie», oppsummerer journalisten ganske presist.
april 19, 2022

Lenkeråte?!

Tillegget til Wayback Machine i Safari

Dette er eit falskt eller i beste fall forskjønnande ord for at lenker har slutta å virke. Lenkeråte gir inntrykk av at ein ukontrollerbar sjukdom har råka nettstaden. Og ordet tilslører at også venteleg høgst seriøse utgivarar, til og med bibliotek og bibliotekorganisasjonar, plutseleg kan snu heile eller store delar av nettstaden på hovudet og/eller «effektivisere vekk» alt som ikkje er hyperaktuelt.

Denne bloggen, med fleire, har lenge vore offer for Norsk Bibliotekforening sine minst to store omleggingar sidan ca. 2014. Og no registrerer vi det same med Bibliotekarforbundet. Dette er synd for både fagfolk, forskarar, journalistar og politikarar som arbeider med bibliotekpolitikk i eit litt lengre perspektiv enn sidan hausten i fjor.

Men du kan jo gå til Nasjonalbiblioteket, svarer du kanskje. Nja. Bibliotekarforbundet sitt tidsskrift «Bibliotekaren» er skanna i Rana, men berre til og med 2016-årgangen. Det same gjeld «Bok og bibliotek», men berre med to av seks nummer det året. Og NBF sitt «Bibliotekforum» (1995-2014) har dei ikkje starta på enno, trass i lovnadar vi har fått referert.

Så her på bloggen må vi søkje og grave etter nye lokasjonar, om dei finst. Eller bruke Wayback Machine (WM). Med desse to metodane klarte vi i dag å «gjenopplive» dei tre lenkene i det siste avsnittet i denne bloggposten frå 2019. Dette var nokre viktige artiklar om bibliotekutfordringane i UK og i DK, men vi kan ikkje bruke tid på meir enn brøkdel av alt det andre som er dødt. Eller altså drept.

Men slett ikkje alt er på WM heller. Gjer det til ein vane å lagre på WM når du har ein mistanke om at noko viktig også er flyktig! I nettlesarane Chrome, Firefox, Edge og Safari kan du laste ned eit praktisk tillegg til WM i verktøylinja, så er arkivering gjort med eitt klikk eller to.

april 3, 2022

Sira Myhre ny toppsjef i Cappelen Damm …?

Sira Myhre på eit bibliotekpodium for … lenge sidan

Nettstaden Bok365.no hadde fredag ei ganske omfattande og detaljert sak om dette: «Aslak Sira Myhre går først inn i en prosjektdirektør-stilling i forlaget, og Jenssen [noverandre direktør, vår merknad] og Sira Myhre skal deretter jobbe side ved side i en periode før sistnevnte overtar roret. De to skal i fellesskap med styret avgjøre eksakt når dette skal skje».

Men så går Bok365 ut 2. april med eit aprilspøk-dementi

Dei siste dagane, for ikkje å seie åra, har fleire påpeika at i vår falske-fakta-alder har aprilspøken utspela rolla si. Dermed gikk underteikna fem på og hadde i går halvferdig ein lett ironisk kommentar særleg til avslutninga på intervjuet med NB-sjefen og boklovutgreiaren, der han blei spurt «– Ligger det an til å bli en god boklov for Cappelen Damm?»:

«– Å nei. Du klarer ikke å lokke meg utpå der, svarer en lattermild Sira Myhre. – Mitt håp – og min tro – er at det skal bli en boklov som hele bokbransjen og litteraturfeltet kan leve godt med».

Så hadde vi tenkt å spekulere litt rundt kva han i dag meiner med «hele litteraturfeltet». Er biblioteket «inne» i dag? Og korleis? For gjennom hausten og vinteren har …

read more »
februar 21, 2022

… til evig tid

Kanal Cafeen, ikkje langt frå det Kongelige bibliotek, er ein utmerka plass for viktige samtalar, Aslak

Danskekongen Christian III skreiv i «håndfestinga» i 1536 at: «Heretter [skal Norge] være og forbli under Danmarks krone, … og heretter ikke være eller kalles et eget kongerike, men en del av Danmarks rike og under Danmarks krone til evig tid».

Og ved hjelp av dåtidas «historikarar», ikkje minst Thormod Torfæus, sikra danskekongen seg det meste av historia vår, i alle fall i handskrift og etter kvart på trykk. Men slik at den norske nasjonalbibliotekaren, Aslak Sira Myhre, over to hundre år etter 1814, må trygle, be og kjempe for å få tilbake sju av dei viktigaste, absolutt norske klenodia frå mellomalderen. På Khrono.no heiter det i ein ingress: «Et blankt nei fra Københavns Universitet setter kjepper i hjulene for en fremtidig utstilling på Nasjonalbiblioteket verdt flere titalls millioner kroner. Nasjonalbibliotekar Aslak Sira Myhre håper danskene snur».

Sira Myhre seier at «Planen er å reise ned i løpet av våren. Danskene har sagt tydelig fra hva de mener, men jeg håper fortsatt at de heller ønsker å få på plass et samarbeid fremfor å gå inn i en langvarig strid om dette».

januar 20, 2022

Viktig presisering av dokumentasjonsformålet

Jacob Nicolai Wilse skreiv nokre av dei første bygdebøkene våre, om Spydeberg og Eidsberg i Østfold

Nyordninga med full digital pliktavlevering, som vi skreiv om 22. desember, der vi fann både surt og søtt, er no offisielt annonsert på Bibliotekutvikling.no. Her får vi først lese ei gjentaking av det gamle, kjente om at «Bruk av det pliktavleverte materialet er etter lov og forskrift begrenset til forsknings- og dokumentasjonsformål».

Men så kjem ei presisering som er ny, og ho vil hjelpe både bibliotektilsette og brukarar rundt i landet, som til no har vore usikre på dette: «Dokumentasjonsformål omfatter også bruk av kildemateriale i utredningsarbeid, slektsforsking og bygdebokskriving. Det samme vil gjelde journalister og forfattere som søker etter bakgrunnsstoff til prosjektene sine».

Mange folkebibliotek har praktisert omlag noko slikt, andre i mindre grad, men no står det mykje tydelegare.

Då står det berre att at Nasjonalbiblioteket reviderer sidene sine i tråd med dette, slike som denne, denne og denne (lasta ned 20.1.22).

PS 1: Dette er endeleg eit døme på at brukarane har trukke eit litt lengre strå enn opphavarane. Til dømes sa Kopinor i høyringa at «forslaget legg opp til ein dramatisk utvida tilgang til åndsverk, noko som undergrev interessene til rettshavarane og er i strid med internasjonale konvensjonar». Sjå Prop-en side 16. Dei nemner ikkje då at dei sjølvsagt får royalty for bruken.

PS 2: Nokre folkebibliotek har vore kjapt ute med info om endringa, blant anna Karmøy og Sarpsborg.


januar 8, 2022

Digitalibanisering

Ikkje i fare for nedstenging. Klikk og kikk

Det er utfordringar med å digitalisere. Til og med i det fredelege (relativt) og rike Noreg, med vårt nærmast altomfattande Nettbibliotek, nb.no, gjer reservasjonsrettar og tidsrammer (må vere utgitt før år 2001) at i dag er berre under halvparten (!) av dei skanna bøkene tilgjengelege for alle (sjå PS nedanfor). Og nettinnhaldet som NB haustar frå domenet .no, er for det meste avgrensa til forskingsformål.

Men kva då med Afghanistan? Det nye Talibanstyret har ikkje annonsert store digitaliseringsplanar; tvert imot starta dei etter maktovertakinga fjerning av nettinnhald dei ikkje likte. Men med tanke på historisk dokumentering finst det naudløysingar i dag:

I American Libraries 3. januar fortel Liladhar R. Pendse, bibliotekar ved den austeuropeiske og sentralasiatiske samlinga ved University of California, Berkeley Library, korleis han strarta prosjektet «At-Risk Afghanistan Website Archiving Project» (ARAWA) for å arkivere nettinnhald som var spesielt utsett for å bli tatt ned av Taliban. Det måtte skje fort, så prosjektet varte berre i sju veker. Arkiveringa omfatta nettstader, innlegg i sosiale medium og nyheitsklipp av og om artistar, journalistar, sosiale aktivistar og andre.

Dei gjorde dette på Internet Archive si «Archive it»-teneste, så der ligg det tilgjengeleg i dag, i alt 83 nettstader og over 100 GB. Saman med fleire andre.

PS: Når det gjeld tilgangen til nb.no-innhald per januar 2022: Eit søk i bøkene på nb.no på ordet «og» (det vanlegaste i norske tekstar) gir treff i 574 573 av dei skanna bøkene, men i berre 283 286 bøker med fri tilgang.

desember 28, 2021

Sørgjeleg bokomsorg

Kor i Danmark kan dei oppbevare verdefulle bøker under hundre meter grunnfjell? Og over havnivået om Grønlandsisen smelter? Klikk og kikk

Nrk.no melder i dag at «Danmark vil ikke gi tilbake historiske dokumenter til Norge». Nasjonalbibliotekar Aslak Sira Myhre seier: «»Blant de mest kjente dokumentet er Sættargjerda, en avtale mellom kirken og staten fra 1277, og Codex Frisianus som inneholder Heimskringla. Vi har ikke slike dokumenter i Norge i det hele tatt, … Jeg skulle ønske at Den Arnamagnæanske Samling så på dette som et samarbeid, i stedet for å lukke døren helt». Myhre forteller at han ikke tar nei for et svar og at han har invitert seg selv til København for å diskutere dette videre».

Éin grunn skal vere at handskriftene er skjøre: «De bør ikke stilles ut i mer enn tre måneder, ellers begynner de å ta skade».

desember 2, 2021

Breie og smale vegar til NRK

Dette har no vore ei sak i heile 53 aviser (ifølgje Atekst): «NRK-program kan forsvinne frå nett på grunn av usemje om betaling». … Usemje om betaling til frilansarar kan føre til at store delar av NRK-arkivet går i svart frå nyttår, åtvarar 31 kulturorganisasjonar i eit opprop».

Og Forfatterforeningen skriv at «I tillegg til å utelukke gjensyn med folkekjære favoritter, svekker det arkivets verdi som kilde for journalister, medievitere og forskere». 

Men denne tenesta er ikkje designa for desse, men for mimring og underhaldning på fritida. Noko anna er Nasjonalbibliotekets kringkastingsarkiv. Til dømes i radioarkivet ligg det meste teknisk til rette for at journalistar og forskarar kunne hatt eit mykje betre verktøy. Her er det profesjonelle søkjeverktøy, men også her er problemet avtalar. Noko er fritt tilgjengeleg (som til dømes denne reportasjen frå 1948 om …

read more »
november 18, 2021

Shocking!

Då vi søkte på ordet «østfoldmål» på nb.no, fekk vi 83 treff på bøker om dialekter i det gamle, snart gjenfødde(?), fylket, pluss ein del tilgrensande om språk og kulturminne, men berre éi bok om østfoldske fotballmål. Og i dette tradisjonssterke fotballfylket! Drillo er kontakta.

PS: Denne veka er bloggaren, og to med-redaktørar, på gata med ei viktig bok om østfoldmålet og nynorsken.

august 29, 2021

29. august

«Beatles Help» av  SixtiesGirl1964 (CC BY 2.0) Utsnitt.

På denne dagen fann blant anna dette stad:

1541 – Dei osmanske tyrkarane erobra Buda, hovudstaden i det ungarske kongeriket
1756 – Frederik den store gjekk til åtak på Sachsen og starta Sjuårskrigen
1831 – Michael Faraday oppdaga elektromagnetisk induksjon
1966 – The Beatles heldt den siste konserten sin for betalande publikum i Candlestick Park i San Francisco
1991 – Øvste Sovjet i Moskva sette stopp for all aktivitet i det sovjetiske kommunistpartiet
1997 – Netflix blei lansert som ei nettbasert utleigeteneste av DVD

2020 – Det norske Nasjonalbiblioteket lukka nettforumet Biblioteknorge etter tjue års drift. Dei fjerna også arkivet frå nettet. Dei sa dei skulle «bevare» arkivet, men ingen har sett det sidan. Men nokre dagar seinare starta frivillige opp ei tilsvarande liste, med same namn, og som fungerer som berre f. Til dømes har det vore 67 innlegg sidan 1. juni. Meld deg på du også.

Nasjonalbiblioteket lanserte i fjor haust ei plattform med lukka fora for bibliotekmiljøet, og med bl.a. eit hovudforum med namnet Bibliotek-Norge. Men der er fagmiljøet lite aktivt. Det har vore åtte innlegg der frå 1. juni til 29. august, utan eit einaste svar eller kommentar.

august 3, 2021

Historisk olympisk

I høve gullmedaljeløpet og verdsrekorden i Tokyo i natt er det på tide at bloggen også får sin første «idrettsreportasje». Mens alle andre no skriv og snakkar om Warholm, kan vi velje å grave i biblioteket (Nasjonalbibliotekets Nettbibliotek, sjå illustrasjonen og klikk) og minne om ein annan hekkeløpar som overgjekk seg sjølv i eit OL, nemleg Jan Gulbrandsen i Roma for 61 år sidan. I forsøket vann han over favoritten Glenn Davis, men som seinare tok gullet. Jan kom diverre ikkje til finalen.

Men han blei også historisk. Sjå Wikipedia: «Hans personlige rekord på 400 meter hekk var 51,5, en berømt tid som var norsk rekord i 16 år. Den ble satt på Gjøvik i 1964 og sto helt til i 1980».

Rett nok 5,5 sekund etter Warholm, men likevel. Og i Roma var det grusbane; først i Mexico i 1968 fekk den olympiske friidretten kunststoffdekke, bortimot nesten som i dag.

juli 25, 2021

NB sitt Nettbibliotek må brukast!

Bloggaren har fått godord for innlegget om lokal marknadsføring av Nasjonalbiblioteket sine digitale tenester. Då vi likevel skulle eksperimentere litt med fotoprogram osv., blei dette utkastet til delebilete/plakat eit resultat. Det er altså eit UTKAST på alle måtar, både når det gjeld tekst og foto. Men bruk det fritt om de vil. Innspel til forbetringar er velkomne. Her ligg originalen. Større versjon finst førebels ikkje.

Om dette er ein veg å gå, og det blir positiv respons, så vil vi lage ein bokmålsversjon også. Eller lag det sjølve.

PS: Takk til Kristiansund bibliotek for inspirasjon og lån av litt tekst her og der.

juli 22, 2021

Kristiansunt og godt

I førre veke var det her på bloggen mykje kritikk av folkebibliotek med uklar og mangelfull presentasjon av Nasjonalbiblioteket sine digitale tenester. Men så snubla vi over Kristiansund bibliotek sine heimesider, og her ville det nok vanka eit terningkast 5, om vi hadde operert med slike vulgære rangeringsmodellar.

Om dei hadde lagt ut denne lenka også hadde det blitt ein 6-ar. Om vi altså hadde operert med …

juli 12, 2021

Sjokk x 2 – når det gjeld «Bokhylla»

Døme på nytt satsingsområde for bloggaren

Bloggaren er gradvis i ferd med å flytte arbeidsinnsatsen sin frå bibliotekpolitikk (takk for god og jamn respons frå fleire av dykk, men oppover i systemet er dette fånyttes) over til Wikipedia og Lokalhistoriewiki, med vekt på østfoldhistorie.

Dermed er det blitt meir kontakt med lokalhistorikarar av alle slag, frå entusiastar på FB-grupper av typen «Du veit du er frå …. når…», via lokale historielag og til dei profesjonelle. Men med unntak av dei siste er det sjokkerande å treffe på mange som er dårleg kjende med NB.no, altså Nettbiblioteket, eller «Bokhylla.no» som det heitte før. Nokre har prøvd det «opne» tilbodet; det som har falle i det fri pluss det nyare t.o.m. år 2000 som er omfatta av avtalar med Kopinor. Men mange veit ikkje at dei på det lokale biblioteket kan få tilgang til også det «lukka» innhaldet, altså det som er nyare enn 2000 pluss aviser med ulike avtalar. Med andre ord det NB kallar «utvidet tilgang for forskning og dokumentasjon» (dei bruker også «pliktavlevert» om dette materialet, sjølv om mykje av det eldre også var pliktavlevert i si tid).

Sjå også dette forslaget til kva vi kan gjere

Mange journalistar og særleg skrivande frilansarar kunne også trengt betre informasjon.

Men så driv vi då med ein-til-ein-kursing her og der. Før vi nyleg forsøkte å finne ein god instruksjon på nett, så folk kunne bli meir sjølvhjelpne. Då fekk vi sjokk nummer to:

read more »
juli 8, 2021

A Short History of Ebooks

4. juli runda Project Gutenberg femti år (tenk på dét!), og meir eller mindre i samband med dette utgav bibliotekaren og omsetjaren Marie Lebert i går ei e-bok med ambisjon å fortelje (den korte) historia til fenomenet. «A Short History of Ebooks» er frå første dag gratis tilgjengeleg på Archive.org. På tre av verdsspråka.

Éin pussig ting, i tillegg til at boka ikkje har ISBN-nummer, er at vi ikkje finn eitt ord om det norske Nasjonalbiblioteket si unike og omfattande digitalisering av bøker. Forfattaren skriv grundig om pionérarbeidet til CENL, nettverket av europeiske nasjonalbibliotek. Dei har ein solid tekst om NB-basen, men likevel ingenting om denne i boka. Forfattaren definerer ikkje nokon stad kva ho meiner med e-bok, men når Gutenberg altså er med, og blant anna Google Books og Internet Archive, så burde jo «Bokhylla» til NB vore med.

Likevel er dette ei bok å kikke på for å sjå situasjonen i dag i perspektiv.

PS: Ei anna e-bok-e-bok 🙂 som set ting i perspektiv:

read more »

Translate »