Archive for ‘Korona og biblioteka’

november 24, 2020

Student- og anna einsemd

Einsemda i ein lesesal

Dette er sikkert ikkje noko nytt for norske UH-bibliotek, men vi vil berre nemne at Khrono.no no tar for seg ein rapport frå ei ekspertgruppe som blant anna meiner at bibliotek kan vere viktig for studentar under koronaen. Artikkelforfattaren nemner verken namnet på rapporten eller lenker til han, men vi fann han: «Tiltak for oppfølging av studenter ved fagskoler, høyskoler og universiteter under pandemien».

Punkt 5.2. heiter «Studentene trenger faglige og sosiale møteplasser hvor de kan overholde smittevernregler», og her kan vi lese: «Institusjonene bør så langt det er mulig også stille lokaler til disposisjon slik at studentene kan bruke lesesaler, bibliotek, kantiner og andre rom til faglige og sosiale aktiviteter innenfor de gjeldende smittevernrammene» (vår utheving). 

Men dét er også alt.

Vidare har vi no for første gong lånt ei e-bok på Allbok: «Ensomhetens århundre« av britiske Noreena Hertz. Boka er så fersk at ho har med koronaen, men så har ho også preg av hastverk. Vi kjem ikkje til å lese heile. Det er ein flaum av …

read more »
november 21, 2020

Virtuelle arrangement: Ny lov med ny opning?

Nesodden bibliotek på FB

Ikkje har vi særleg kompetanse på opphavsrett og ikkje orkar vi lese heile den nye «Prop. 53 L (2020–2021) Lov om kollektiv forvaltning av opphavsrett mv.». Men derfor legg vi dette ut med etterlysing av kommentarar og eventulle dementiar frå folk med betre kunnskap, blant anna også forfattarar og Forfattersentrum med fleire:

Vi hadde i koronabølgje nr. 1 diskusjonar om bibliotek sin rett og mulegheit til å gjennomføre virtuelle arrangement, til dømes eventyrstunder, med eller utan løyve frå opphavspersonar. No kjem det ei ny lov, basert på eit nytt EU-direktiv, der vi tolkar denne paragrafen som ei muleg opning for blant anna bibliotek (og vi kan lese her at blant anna Nasjonalbiblioteket har støtta dette):

§ 6 Rettighetshaverens rett til selv å gi tillatelse til bruk: «Selv om det er inngått forvaltningsavtale etter § 5, har rettighetshaveren rett til å gi tillatelse til ikke-ervervsmessig bruk av rettigheter, kategorier av rettigheter eller typer verk og andre vernede arbeider». 

Og så følgjer det: «Kollektive forvaltningsorganisasjoner kan i forvaltningsavtalen stille krav om at rettighetshaveren må informere organisasjonen om ikke-ervervsmessige tillatelser etter første ledd».

Så kor viktig kan dette bli? Kommentarfeltet er til for å brukast. Velkomne.

november 20, 2020

Meir marmor og messing i biblioteka! (det er fredag)

Marmor-relieff frå Kongressbiblioteket i Washington DC. Foto: Jim Kuhn / Wikimeda (CC BY 2.0)

REALM-prosjektet, som vi løpande har publisert resultat frå her på bloggen, har no sloppe den sjette målinga av kor lenge koronavirus held seg i live i bibliotekmiljø. No har dei testa overflater på bibliotekinteriør: På glass, laminat og pulverlakkerte flater (som reolar osv.) var viruset vekk etter seks dagar. Men på marmor og messing etter to!

Men igjen minnar vi om at viruset smittar mykje meir i nærkontakt mellom menneske, typisk ved kjøssing i biblioteket. Go hælj!

november 19, 2020

Korona-sprik i bibliotekmiljøet

Frå Kommunal Rapport i dag

Signala frå bibliotek-eigarar, tilsette og organisasjonar går i ulike retningar for tida. Bibliotekarforbundet «oppfordrer til å holde åpent så langt dette er forsvarlig», blant anna også i det viktige Kommunal Rapport. Her saman med Norsk Bibliotekforening. Og dei nordiske bibliotekforeiningane har åtvara svenske bibliotek og bibliotekarar mot å stengje.

I Oslo har kommuneleiinga stengt ned nestan alt, unntatt biblioteka. Det er lett å sjå at biblioteka slik kan få eit langsiktig løft på denne måten, dei får ein sjanse til å vise seg fram for endå fleire. Men i dag protesterer tilsette, her ved  Fagforbundets lokallag, og verneombod i eit stort oppslag i Klassekampen: «Det rekker ikke å lage en plan for smittevern, man må også sjekke hvordan planen faktisk fungerer i virkeligheten. Og nå fungerer den ikke godt nok», seier verneombodet.

Og det andre store fagforbundet har altså landsmøte mens vi skriv dette.

Skilnadene er store i landet no, men i tillegg til Oslo og andre storbyar kjem det no mange spreidde utbrot. Og tysdag viste det seg at også tilsette og publikum ved bibliotek kan vere smittespreiiarar.

PS: Dilemmaet blei sett verkeleg på spissen i Sverige i juli.

november 12, 2020

Virtuell, smittefri lesesal!

Biblioteket på NTNU har no opna ein ny lesesal: «Sitter du hjemme og trenger hjelp til oppgaveskriving, referering, litteratursøk eller lån av bøker? Besøk Det virtuelle biblioteket i Zoom alle hverdager mellom kl. 10-14».

Dette er delvis det same som den tidlegare, men sidan 2012 nedlagde tenesta Biblioteksvar. Nasjonalbiblioteket kutta då den økonomiske støtta til administrasjon, men i fleire år deltok til kvar tid 250 norske bibliotekarar i dette. Dei blei fristilte til nokre timars innsats i månaden av arbeidsgjevarane sine, dei rundt 60 biblioteka som deltok. Mange sakna denne tenesta, men ikkje mange nok for NB-leiinga. Argumentet for kutt i støtta var at bruken gjekk ned. Men det var før det hadde vore økonomi til noka skikkeleg marknadsføring. Pandemien, som vi no veit blir langvarig, gjer dette enå meir aktuelt enn før. Noko liknande må på plass igjen for forkebibliotekbrukarane!

Vi (underteikna var med heile vegen, som konsulent) starta opp omtrent samtidig i alle dei nordiske landa. Og hos dei andre finst tenestene framleis: Den danske Biblioteksvagten.dk, den svenske Bibblan svarar og den finske Fråga bibliotekarien.

Jamfør også punkt 12 i samlinga vår med tiltak for biblioteket under og etter korona.

november 8, 2020

Restriksjonar igjen?

Om biblioteket igjen må «gå sakte», eller uansett: Kvifor ikkje gjenbruke denne tenesta til biblioteket i Bergen: Frie e-bøker! For vi har vel ikkje høyrt noko frå Abid Raja og NB om fleire ekstraordinære e-bokmidlar?

Og vidare: Vi såg nyleg at biblioteka på Kongsvinger og Åsnes deler på e-ressurar og bidrar til å spreie arrangement frå Litteraturhuset i Oslo til folk i Glåmdalen. Ein slik avtale kostar sikkert ein del, men det finst mykje anna som det vil vere fritt å lenke til på den lokale heimesida, som arrangementa til Nasjonalbiblioteket. Dei har både podcastar og videoar.

Elles merka vi oss at på Viken fylkesbibliotek sitt nettseminar «Bibliotek i krisetider» blei det etterlyst «et digitalt veiledningstilbud ala Biblioteksvar som kan ivareta en god dialog med folk». Jamfør punkt nummer 12 på samlinga vår med tiltak for biblioteket etter korona.

Den bloggposten har vi dei siste dagane hatt mange nedlastingar av frå Sverige. Når no mange av biblioteka deira må stengje eller innføre restriksjonar, er det for første gong, og dei kan trenge gode råd frå oss.

november 5, 2020

Regjeringa i dag: Lokal biblioteknedstenging aktuelt i Noreg

Kommunane får ikkje velje så fritt lenger

Styresmaktene har lært sidan sist, nemleg å ha betre kontroll med lokale koronatiltak. For ein halvtime sidan refererte statsminister Solberg frå Stortingets talarstol (kl. 10.26.30) eit nytt rundskriv frå Helse- og omsorgsdepartementet. Her heiter det under overskrifta «Nye tiltak i regioner med mye smitte»:

«Helsedirektoratet og Folkehelseinstituttet skal vurdere nøyaktig hvilke tiltak som er aktuelle i ulike regioner i landet, slik at det kommer tydelig frem hvilke tiltak som er nødvendige å vurdere når smittesituasjonen utvikler seg. Kommuner i en bo- og arbeidsregion som innfører tiltak bør gjøre det mest mulig likt og samordnet. Rundskrivet med forslag til lokale tiltak vil oppdateres i henhold til endringene: … Stenge eller begrense virksomheter og aktiviteter som har stort potensial for smittespredning, som for eksempel svømmehaller, treningssentre, idrettshaller, bingohaller, museer, biblioteker, arrangementssteder uten fastmonterte seter og andre offentlige steder der mange møtes innendørs (våre uthevingar)».

Dagens uvanleg omfattande bruk av ordet »bibliotek» har ført til sterk treff-auke på Atekst

Dette er nye tonar: I den første bølgja denne våren fekk vi vite frå Kulturdepartementet og NB at «Regjeringen har ikke pålagt bibliotekene å stenge. Folkebibliotekene er kommunale, og regjeringen kan ikke overstyre kommunalt selvstyre med mindre Stortinget vedtar nye forskrifter til gjeldende lovverk (lenka er til ein kopi på Wayback Machine. For NB må slette slike gamle og frå og med i dag fake news). Men heldigvis tok organisasjonane ansvar.

Så blir det mindre press på eventuelle stengjeglade biblioteksjefar.

november 3, 2020

Er du stengjeglad?

I Bergen var dei for tre år sidan ekstra stengjeglade på biblioteket. Men avgrensa til fjernlånet

For tjue minutt sidan publiserte det svenske Biblioteksbladet dette debattinnlegget av biblioteksjefen i Mora: «Superspridare av demokrati – så varför stänger bibliotek?». Ho reagerer på det ho kallar «stängningsglädje» og har ein teori om at dei stengjeglade eigentleg er leie av alle dei håplause lånarane: «Kan det vara möjligheten att slippa konfronteras med de där helvetiskt dryga biblioteksbesökarna som orsakar euforin?»

Nytt 7.11.: Ikkje alle svenskar ser det slik.

Eg har akkurat sett ferdig Thomas Seltzers NRK-serie «UXA» der den siste episoden handla om kor uforsonleg to-delt USA er blitt, ikkje etter rase, religion eller klasse, men etter partipolitikk. Noko liknande er på gang i det svenske bibliotekmiljøet også. Veldig sterke meiningar og formuleringar på begge sider; eg minna om det for to dagar sidan også, slik det framgikk på nettstaden til BiS.

Men vi får det vel her i landet også, no som kommunar og regionar er ulikt råka av viruset. Og no som vi veit at avgjerdene skal gjerast lokalt. For i mars trudde dei aller fleste at Nakstad og Høie og co. hadde bukta og begge endane.

november 2, 2020

Biblioteket, krisa og demokratiet: BF tar ansvar der NB sviktar

«Bibliotekarens kompetanse er samfunnskritisk», heiter det i ei politisk fråsegn forbundsstyret i Bibliotekarforbundet legg fram for landsmøtet om eit par veker. Ordet samfunnskritisk fekk brått denne våren, ifølgje blant anna Språkrådet, den nye meininga «samfunnsnødvendig og … samfunnsviktig, som i samfunnsviktig infrastruktur». Men når Bibliotekarforbundet no bruker uttrykket, er det også i den «gamle» meininga at «biblioteket skal bidra til utvikling av kritisk tenkning og digital dømmekraft i befolkningen». Slik det står i den nasjonale bibliotekstrategien.

Men, held BF-styret fram, med fokus på koronaen (våre uthevingar): «Utover dette er det lite som peker mot at biblioteket har noen spesiell rolle om en krise skulle inntreffe. I forbindelse med vårens gjenåpningsproblematikk ble det tydelig at biblioteksektoren mangler en nasjonal aktør som kan være broen mellom departement, bibliotekeiere (både kommunale, fylkeskommunale og staten) og de bibliotekansatte. Flere etterlyste at Nasjonalbiblioteket skulle ta en tydeligere rolle som bindeledd mellom bibliotek og departement. Nasjonalbiblioteket gjorde det klart at de ikke ser på det som en del av sitt mandat å være bibliotekets stemme nasjonalt».

Jf her på bloggen 8. mai: «Koronarettleiar for norske bibliotek: Organisasjonane tok saka!»

BF-styret konkluderer: «Bibliotekarforbundet ønsker å være en samarbeidspartner og en premissleverandør i det videre arbeidet med å definere bibliotekets rolle i krisetider».

PS: Relevante stikkord på bloggen er «Samfunnsoppdraget», «Det uavhengige biblioteket» og sjølvsagt «Korona og biblioteket».

november 1, 2020

Svenske bibliotek over i fase 2. Eller fase 1?

Svenskane var tidlegare gode til å leve i isolasjon. Klikk og kikk

For dei har i liten grad vore gjennom korona-nedstenging, som alle norske bibliotek frå mars til juni. Men no er det snakk om heilt eller delvis kroken på døra fleire stader.

Derimot har dei hatt diskusjonar som vi (enno) ikkje har hatt i særleg grad (?), som denne som fann stad på BiS, Bibliotek i samhälle: Ein bibliotektilsett uroa seg her for eigen og andres helse ved å halde ope nesten som vanleg, men blei av andre tillagt haldninga at biblioteket ikkje er «en samhällsviktig verksamhet».

oktober 30, 2020

Meirope, på Eidsvoll?!

Vi må ha tatt grundig feil då vi her om dagen dødsdømde dei meiropne bibliotektilboda med bakgrunn i korona-epidemien og krav til trygge publikumslokale. For i dag fann vi først dette frå Deichman om berre å «korte ned på ordninga» og så dette frå Eidsvoll bibliotek om klargjering for meirope tilbod. Rett nok med atterhald: «Så fort koronasituasjonen tilsier det… ».

Men det kan vere fleire grunnar til at lånarar ikkje har lyst til å låse seg inn og risikere å vere aleine på kveldstid på Eidsvoll bibliotek.

Men ha ein god Halloween 🙂

oktober 27, 2020

Ny koronabølgje = nye spesialordningar, NB?

I Oslo, blant anna landets klart største universitetsby, blir det ifølgje Khrono.no i dag nye innstrammingar og klar oppmoding frå byråden og kunnskapsministeren om at mange fleire må jobbe heimefrå, samtidig som dei skal innføre digital undervisning «der det er mogleg». 

30. juni var liksom koronaen over ifølgje Nasjonalbiblioteket (ved endring sjå kopi på Wayback Machine. Nyaste er per i dag frå 12.8.). Ordningane med ekstra opning av pliktavlevert materiale må på plass igjen. Og samtidig ein ny runde e-boktilskott til folkebiblioteka.

PS 28.8. kl 11.30: Fekk ei tilbakemelding frå ein lesar om at nokre justerte ordningar gjeld i dag (på Wayback Machine per 10.8.). Det er greitt, men desse er byråkratiske til samanlikning og har klare avgrensingar. Og ein reprise på ordninga frå mars til juni vil vere småpengar for Kulturdepartementet i dag.

oktober 26, 2020

Koronakreativt på Kongsvinger

Klikk og kikk

På nettstaden Mitt Kongsvinger kan vi i dag lese om eit planlagt bokbad «med en liten tvist»: «Bokbadet i Kongsvinger bibliotek torsdag kveld foregår som en samtale mellom [Hedi] Linde og Hanne Bjugstad, en av bibliotekets ansatte. Men med en liten tvist. — Dette bokbadet blir litt annerledes. Det blir gjort opptak underveis som vil sendes som en episode i vår podkast senere, forklarer biblioteksjef Raaden».

Podkasten «Litt prat» er eit samarbeid med Åsnes bibliotek, der dei annankvar gong bytter på sendingane. «— Podkasten oppstod som et tiltak under koronatiden, som en ny måte å nå ut med litteraturformidling til publikum. Podkast er et spennende format, sier Raaden, som har vært biblioteksjef i Kongsvinger i 14 år».

«Kongsvinger bibliotek har også kastet seg på et tilbud fra Litteraturhuset, slik at de kan strømme deres arrangementer. — Blant annet skal vi sende bokpraten med Sissel Gran og Tove Nilsen på storskjerm her i Kongsvinger bibliotek i november».

Liknande avtalar kunne sikkert gjerast mellom bibliotek som strøymar arrangement. Kanskje det alt skjer? Bruk gjerne kommentarfeltet nedanfor til å melde om slikt.

oktober 19, 2020

Biblioteka og dei norske ikkje-debattane

Dei siste to-tre dagane vil mange ha sett oppslag om eit internasjonalt opprop av legar og forskarar som, svært kort fortalt, meiner at ny nedstenging no, når svært få blir alvorleg sjuke av korona, gjer vondt mykje verre. Også sentrale norske medisinarar skriv under, blant anna Charlotte Haug, mangeårig sjefredaktør i Tidsskrift for Den norske legeforening, i dag forskar ved Sintef, og blant anna tilknytt Stanford-universitetet. I Morgenbladet 16. oktober blir Haug intervjua av Jon Kåre Time over ei dobbelside.

>> Oppdatering 28.10: I går var dette tema i NRK1, Debatten, og Morgenbladet følgjer opp med interessante og nyanserte intervju med tre andre norske fagfolk.

Poenget til underteikna er ikkje å fremje dette synet (her i bloggen har heile tida biblioteka sitt omsyn til risikogruppene vore sentralt, der restriksjonar har vore avgjerande), men at norsk offentlegheit (politikarar, FHI og presse) ikkje nytter dette høvet til å diskutere den heilt sentrale motseiinga under pandemien som pågår. For eit søk i Atekst viser at med unntak av Morgenbladet og NRK på nett har norsk presse stort sett berre trykka ei NTB-melding på rundt 300 ord.

Som til dømes Nettavisen. Der Espen Nakstad frå NHI med få ord avviser oppropet som uetisk, med bakgrunn i at eldre og andre risikogrupper då må isolerast endå strengare enn i dag. Som sjølvsagt er eit stort problem.

Dette er eit aktuelt døme på debattar som ikkje kjem til overflata i Noreg. Vi har peika på andre ved tidlegare høve. Og hadde eg drive eit bibliotek i dag, ville eg …

read more »
oktober 12, 2020

«Pandemi-arkitektur» viktig også for biblioteket

Tidlegare på denne bloggen har vi fleire gongar vore inne på behovet også for fysisk omstilling av biblioteket etter og under koronaen og framtidige pandemiar. Sjå punkt 8 til 10 i denne lista. Og i dag på NRK P2, Studio 2, frå 17.03, hadde dei eit innslag om omstilling av arkitekturen for å tilpasse seg situasjonen. For å gjere blant anna møteplassar tryggare. Trygge for dei svakaste, blir det lagt vekt på, både for barn og eldre og andre.

Den eine som blir intervjua er arkitekt Anette Dietrichson Bruun som hadde ein artikkel om dette i Arkitektnytt alt i april.

PS: Data i artikkelen om kor lenge viruset kan halde seg levande på ulike typar materiale blir mykje debattert i desse dagar. Her på bloggen har vi publisert data frå det US-amerikanske REALM, men no kjem det diverse nytt om blant anna dråpesmitte versus fysisk kontakt på ulikt materiale.