Archive for ‘Bibliotekframtida’

september 28, 2021

Digitalt innhald = privatisering av biblioteka innanfrå

Det er dette som skjer, skriv Sveriges författarförbund i Biblioteksbladet og viser til «appar som används för utlåning av e-böcker ägs av privata företag som inte har något demokratiskt uppdrag. … Är det bibliotekens uppdrag att förmedla eller ska det överlåtas på strömningstjänster? Digitala ljudböcker kräver också sin plats i en samlad biblioteks- och litteraturpolitisk diskussion». Og: «I apparna råder också tystnad, konstaterar författarförbundet som befarar att den professionella vägledningen av bibliotekarier går förlorad. I apparna ”jämställs… facklitteraturens standardverk med lättviktigt strunt” och varje låntagare är ensam. Vad händer då med bibliotekarieyrket?»

Her i landet er det kanskje litt annleis? Appane til bibliotekbrukarar er i alle fall delvis bibliotekstyrte. Men kva forlaga opnar for, er ein annan ting.

Dei svenske forfattarane reagerer også på korleis betaling per utlån av digitale e- og lydbøker «stel» frå bibliotekbudsjetta, slik at det blir mindre til p-bøker og dei andre tenestene.

I Noreg bør vi merke oss dette. Vi er enno ikkje på langt nær så digitale som i Sverige og Danmark. Sjå illustrasjonen, eit utsnitt frå ein tabell Digi-folka presenterte under seminaret i Stavanger i førre veke. Her i landet bruker vi samanlikna med dei berre omlag halvparten per innbyggjar til digitalt innhald.

PS: Nettstaden BOK365.no hadde same dag eit oppslag med vekt på følgjene for dei «tradisjonelle» delane av bibliotekbudsjetta, noko Norsk Bibliotekforening tok opp på Facebook.

august 16, 2021

Kva vi også bør snakke om når vi snakkar om biblioteket som demokratisk arena

>> Sjå også kommentarfeltet nedanfor. Lat det bli debatt om dette.

Under bibliotekseminaret i Stavanger 22. september ser vi at eit hovudpunkt vil vere: «Hva er det politikere og byråkrater snakker om når de snakker om «biblioteket som demokratisk arena»»? Dette blir spennande og viktig. Særleg fordi professor Håkon Larsen ved OsloMet skal innleie. Han er ein av svært få her i landet som har forsøkt å trenge under overflata på dette feltet. Vi siterte frå ein artikkel av han og Per Alexander Solheim her på bloggen i desember. Dei har same konklusjon som oss: «Bibliotek+demokrati er ikkje konkretisert».

Den nasjonale bibliotekstrategien og andre styringsdokument er breiddfulle av ord om bibliotek og demokrati, men inneheld lite konkret om kva eit bibliotek kan gjere. Å kjøpe inn og låne ut bøker med ulike syn på saker, pluss arrangering av bokbad, foredrag og (nokre få reelle) debattar, er sjølvsagte aktivitetar. Men kva anna?

For ikkje berre politikarane og styresmaktene, men i fagmiljøet på alle nivå blir det heile tida snakka og skrive om dette; om kor varmt og nært demokrati er knytt til biblioteket og kor viktig biblioteket er for å sikre demokratiet. Demokratiet er særleg etter lovrevisjonen i 2014 blitt ei uslåeleg sak for å fremje bibliotekideen, for alle er jo opptatte av dette.

Men kor djup forståing har vi av demokratiet og om problemkomplekset bibliotek og demokrati?

read more »
august 13, 2021

Utopien biblioteket

Men likevel berre ein utopi (frå førstesida på avisa)

Ei «bibliotek-sak» over tre sider i Klassekampen i dag! Med utgangspunkt i ei ny bok på Manifest forlag: «Antikapitalisme. Strategier og muligheter i det 21. århundret» av US-amerikanaren Erik Olin Wright. Avisoppslaget startar sånn:

«En annen verden er mulig. Veien dit går gjennom biblioteker og kooperativer, ifølge marxist Erik Olin Wright. Når du går inn dørene på ditt lokale bibliotek, tenker du kanskje ikke først og fremst på at du befinner deg i en sosialistisk utopi. Men ifølge sosiologen Erik Olin Wright er bibliotekene gode eksempler på nettopp det».

Dette er jo hyggeleg, men mange har sagt det før han, alt frå ærverdige universitetsbibliotekdirektørar i New York til norske lokomotivførarar.

Boka er sikkert interessant, men ordet «bibliotek» førekjem berre i fem avsnitt i boka, og det mest presise Wright har å melde om bibliotek er (frå den engelskspråklege originalen}: «In a democratic socialist economy, there would be an expansion of nonmarket, library-like ways of giving people access to many resources».

Konkrete forslag til korleis bibliotek skal kunne bidra til «en annen verden» må vi sjå langt etter.

Og Wright må vedgå at:

«… cooperatives, peer-to-peer production, the social economy and public libraries. These are all possible “moves in the game” even when capitalism is dominant. The problem is that capitalism’s rules of the game severely restrict the space for such moves. Specifically, the existing rules seem unlikely to allow alternatives to grow in ways that would significantly erode capitalism’s dominance».

Og nasjonalbibliotekar Aslak Sira Myhre oppsummerer til Klassekampen: «Kapitalismen har vist seg å være veldig levedyktig, og adaptiv. Så den var ikke på randen av sammenbrudd i 1917 og heller ikke i 1968 eller i 1989 – og jeg tenker ikke at den er det nå heller, selv om vi har biblioteker».

Nei, nokon revolusjonær er ikkje Wright.

I staden bruker vi akkurat i desse dagar tid og krefter på ei kanadisk bok: «Confronting the Democratic Discourse of Librarianship : A Marxist Approach» av Sam Popowich. Kjem snart til ein blogg nær deg. Go hælj.

juni 15, 2021

E- og lydboka: Bokbransjen avslører seg

Lydbøker i eit norsk bibliotek i 2019. Ikkje stor skilnad i dag

>> Sjå også viktig kommentar nedanfor

Den kommersielle delen av bokbransjen har til no meint svært lite offentleg om tilgangen for biblioteka til e-bøker og særleg lydbøker. Heller ikkje har nokon forsøkt å presse dei, til dømes ikkje det som er igjen av norsk kulturpresse. Nasjonalbibliotekar Sira Myhre skal ha hatt samtalar med bransjen, men har etter 3/4 år ingenting nytt å melde (sjå lovnaden hans i september). Men i USA no, nærmare bestemt i staten New York, er forleggjarane og forfattarane tvungne fram i lyset. Og det synet er ikkje vakkert, sett med bibliotek- og lånar- og ein god del andre auge.

For ein månad sidan skreiv vi om eit lovforslag i staten Maryland som skulle gje biblioteka vesentleg betre tilgang til desse bøkene. Når forhandlingar ikkje fører fram prøver dei den juridiske vegen. No er, ifølgje Publishers Weekly, eit tilsvarande lovforslag lagt fram i New York. Først då kjem bokbransjen og lobbyistane deira med klar tale, og då med …

read more »
april 29, 2021

Når Masterkortet trumfar bibliotekkortet

Når det gjeld e-bøker ligg som kjent USA og den engelskspråklege verda langt føre den norskspråklege. Der blei det langt tidlegare vanleg å gje ut på papir og elektronisk parallelt, og eldre norske bøker har berre i liten grad kome som e-bok, sjå til dømes at berre to av Stein Mehren (siste utgjeving i 2008) sine 21 titlar/utgåver er å få kjøpt som e-bok hos Ark.

Men kanskje er det ein fordel for oss å kunne lære av feila dei må gjennomgå før oss. Eller er det ingen veg utanom?

Ifølgje ei sak på «The Daily Beast» nyleg er éin slik «feil» blitt ekstra tydeleg i USA no under koronaen: «Publishers Are Using E-books to Extort Schools and Libraries». Reinspikka pengeutpressing, meiner dei.

Dette er jo standarden også hos oss; at bibliotek og skolar ikkje får eige, men berre leige nedlastbare e-bøker. Eit døme frå artikkelen: Eitt enkelt e-eksemplar av Anne Franks dagbok kan koste ein skolekrins heile 27 dollar per elev per år – og der mesteparten av pengane går til søkkrike forlag.

Bloggaren kjenner dårleg til undervisningsmetodar og pensumordningar i norsk skole i dag, men kanskje er også vi der snart?

Ein representant for skoleverket oppsummerer ulikskapen som då oppstår mellom rike og fattige elevar og familiar slik:

«Folk kan framleis få tilgang til ressursar med eit kort, men det er ikkje lenger med eit bibliotekkort eller student-ID; det er med kredittkort. Eit bibliotekkort er ei legitim, utjamnande kraft som sikrer at alle har tilgang til kunnskap».

Eller det skulle ha stått: «Eit bibliotekkort var og burde framleis vere ei legitim, utjamnande kraft …».

april 26, 2021

Sagt om biblioteket

Janne

I tidsskriftet Gnist nr. 2/2021 (det kjem vel her etter kvart) skriv lokførar Janne Lisesdatter Håkonsen om korleis ho ser føre seg sosialismen, og ho avrundar slik:

«Og ønskes et lite boost av inspirasjon hentet fra det virkelige liv, så er det bare å se til folkebiblioteket. Denne über-kommunistiske innretningen midt i vårt kapitalistiske samfunn gir mengder med håp om at vi i fremtiden kan organisere hele samfunnet som et eneste stort bibliotek!»

Flott! Men biblioteket, slik vi kjenner det i dag, slit med identiteten sin under den globaliserte kapitalismen. Men Mikael Böök løfta det opp på Jannes nivå her på bloggen i førre veke: «Håller makten över biblioteket på att övergå till Big Tech?»

PS: Dette er faktisk det 41. blogginnlegget kategorisert under «Sagt om biblioteket».

april 14, 2021

Håller makten över biblioteket på att övergå till Big Tech?

Balans: Den berömda «Hövågen på Moss» visade ofta fel. I Nico Widerbergs skulptur av vågen förefaller en större vågarm vara lättare än en mindre.

En fundering kring debatten mellan Mosfjell och Egeland

Av Mikael Böök

Bibliotekens ändamål är många fastän ofta sinsemellan motstridiga. Men det är uppenbarligen just därför som biblioteket är oundgängligt: olika människor och grupper behöver bibliotek av så många olika skäl, idag och antagligen ännu mer i framtiden … Därför har Lars Egeland säkert rätt i att bibliotek er framtidas institusjoner, som rubriken på hans inlägg på Liberaleren.no lyder medan Bent Johan Mosfjell, redaktören för den ifrågavarande webbplatsen, uppenbarligen tar miste när han menar att Biblioteker er ikke lenger nødvendig.

Mosfjell utgår ifrån föreställningen att biblioteken, varmed han avser folkbibliotek, framför allt behövs för att låta människorna låna böcker så att de slipper köpa dem. Han ser med andra ord biblioteken som ett slags allmosa, som regeringen inte längre behöver ge åt folket därför att folket numera har råd att köpa den litteratur som kan behövas till hemmens bokhyllor eller läsplattor. Egeland parerar utan svårighet denna uppfattning genom att peka på biblioteken som en kunskapsinstitition, lika nödvändig för gemene man och demokratin som för specialister på olika kunskapsområden; vidare påminner han Mosfjell om, att biblioteksinstitutionen bör uppfattas som en helhet, vari förutom folkbiblioteken även univetsitets- och nationalbiblioteken ingår.

Jag undrar ändå om inte Egeland gör det väl lätt för sig i sin kritik. 

Vad ligger bakom dessa återkommande angrepp på biblioteken och särskilt då på deras låneverksamhet och gratisprincip? …

read more »
april 11, 2021

– En høy markedspris på kunnskap vil føre til underforbruk

Lars Egeland

Lars Egeland står i dag for eit oppsiktsvekkande oppslag om bibliotekas framtid – til å vere toppsak på nettstaden Liberaleren.no: «Bibliotek er framtidas institusjoner». Han utfordrer her nettstadens redaktør, Bent Johan Mosfjell, på hans eigen heimebane:

«Kunnskap som vare har noen spesielle kjennetegn: Du vet ikke verdien av varen før du har kjøpt den, og da er den allerede betalt. Det betyr at en høy markedspris på kunnskap vil føre til et underforbruk av kunnskapen. At flere får tilgang til kunnskap, reduserer ikke varens verdi for den enkelte. Det vil si at samfunnet har interesse av at forskningsresultater som ofte er utvikla for offentlige midler, blir delt og gjort tilgjengelige for mange. Dette er i stort ideen bak et allment undervisningssystem og et allment biblioteksystem».

Og vidare blant anna: «Jeg skrev nylig en artikkel der jeg prøvde å oppsummere hva kostnadene ville bli om jeg ikke hadde biblioteket, men måtte kjøpe tilgang til de artiklene som jeg brukte som kilder i skrivingen min. Prisen kom på over 3000 kr, i tillegg kommer selvsagt alt arbeidet jeg måtte gjøre for å kjøpe hver enkelt artikkel».

Bakgrunnen var at Mosfjell i førre veke skreiv at «Biblioteker er ikke lenger nødvendig». Noko vi såvidt orka å kommentere her på bloggen. Takk for at du orka, Lars. Svaret ditt blir no lett synleg for ettertida i bloggrulla nede til høgre.

desember 23, 2020

«Det er synd at Tinnesand og Nasjonalbiblioteket tilsynelatende mangler oversikt over den utfordrende virkeligheten mange norske folkebibliotek opplever»

Dei siste vekene har vi her på bloggen brukt mykje spalteplass på Nasjonalbiblioteket og den svært optimistiske analysen deira av folkebibliotekas vilkår og mulegheiter. Blant anna om «gullalder»-foredraget til Sira Myhre og Tinnesands oppfølging i Bok og bibliotek. Og avvisinga av andre syn på saka bidrog vel også til protestane frå viktige stemmar i bibliotek- og kulturlivet. Og no kjem leiaren av Bibliotekarforbundet, Veronicha Angell Bergli, i leiarartikkelen i nyaste nummer av Bibliotekaren (4/2020), og her på nettet, med oppsummeringa i tittelen ovanfor. Med meir.

Vi må håpe at 2021 blir året då NB stig ned til bibliotekfolket og sluttar med ein-vegs-kommunikasjonen sin.

desember 11, 2020

Bibliotek versus velodromar og tennishallar

Vi måtte låne foto av ein velodrom frå Store norske. Foto: Peter Mettler (CC BY SA 3.0)

Vi spådde i går, då vi tok for oss Nasjonalbiblioteket sine bastante signal om at «nu går alt så meget bedre» for norske folkebibliotek, at Svein Arne Tinnesand sin optimistiske artikkel i Bok og Bibliotek ville resultere i fleire motinnlegg. Og i dag er NBF-leiar Vidar Lund på banen med konklusjonen at «Jo, folkebiblioteka får mindre pengar».

Og han supplerer Georg Arnestad på eitt viktig punkt: «Utfordringa er at SSB og kommunane framleis held seg til det utvida – eller utvatna – kulturomgrepet frå 70-talet. Det er liten tvil om at idretten har styrkt seg, mykje på grunn av den enorme stimuleringa som skjer gjennom spelemidlane til idrettsanlegg. Av di fordelinga av spelemidlane er så utruleg skeiv som ho er, blir det økonomisk lettare for kommunane å investere i velodromar og tennishallar med 1/3 dekning frå spelemidlane. Medan kommunen i røynda må ta heile investeringskostnaden om det trengst eit nytt bibliotek eller anna kulturlokale. Dette påverkar òg sjølvsagt driftskostnaden, ved at kommunen må betale mykje meir i renter og avdrag ved å byggje eit bibliotek til 50 millionar kr enn eit idrettsbygg til 50 millionar kr».

Les også slutten på innlegget, om kommune- og bibliotekøkonomien i 2021. Og gå heim og sprett ei flaske raudt eller to.

desember 6, 2020

Er dette gullalderen for norske bibliotek?

Frå videoen med foredraget for det strategiske rådet

Uavhengig av kor sterkt koronakrisa råkar biblioteka skal det sjølvsagt leggjast offensive planar for framtida. Då trengst det analysar om stoda i dag, basert på bibliotekstatistikken for 2019. Nasjonalbiblioteket tar no dette på alvor og har nyleg i tre kanalar (om ikkje fleire? Vi går jo ikkje på møte og konferansar med dei) kome med optimistiske og ganske skråsikre meiningar om stoda, men som nok vil overraske fleire. Vi vågar oss på denne kortversjonen, utan å karrikere altfor mykje:

Norske folkebibliotek har aldri hatt det betre; når vi ser heile landet under eitt har utlånsnedgangen stagnert og besøk og arrangement aukar i omfang, så no skal vi berre sjå opp og fram, både lokalt og sentralt. Dei framleis 49 prosentane ikkje-brukarar kan vi få med på laget om berre fagfolket sluttar å sutre og bruke krefter på uforståelege (for politikarane) detaljar som metadata, katalogar, fjernlån osv. Og om det likevel finst lokale negative avvik frå dagens gullalder-nivå (sjå nedanfor), er dei «så små at makrotallene ikke påvirkes».

>> Seinare innlegg om dette: 9.12.: Veronicha Angell Bergli, leiar av Bibliotekarforbundet. 11.12.: Vidar Lund: leiar av Norsk Bibliotekforening.

Men i ein påfølgjande, og truleg framleis pågåande, debatt i Bok og bibliotek på nett har (per 10.12.) to tunge aktørar protestert kraftig på både bruken av fleire av tala og på analysane.

Første NB-utspel av denne kaliberen var 2. oktober i det svenske Biblioteksbladet i eit større intervju med NB-direktør Aslak Sira Myhre. Redaktør (og intervjuar) Thord Eriksson skriv i ein leiarartikkel nokre dagar seinare:

«När jag intervjuade Norges nationalbibliotekarie Aslak Sira Myhre i Oslo i somras raljerade han om att norsk bibliotekspersonal har en omotiverat mörk syn på sina förutsättningar att vara relevanta i framtiden. ”De som jämt säger att det går åt skogen, är bibliotekarierna”» (det var fleire ting som overraska svensken, sjå nedanfor, og les intervjuet).

21. oktober heldt same direktør eit foredrag for NBs strategiske råd. Dette er i forma ein glimrande pep-talk til bibliotekarane om både strategiperioden og tida etter koronaen, men då må også skildringa av situasjonen vi står i stemme sånn omtrent. Men det er her han underbygger påstanden at vi no er midt i gullalderen til norske bibliotek, særleg karakterisert ved at …

read more »
mai 29, 2020

Tilbake til normalen, men til ein annan normal

Skjermbilde 2020-05-29 12.50.56

Happy – for now

Nasjonalbibliotekets har fått god presse på oppsummeringa si av korona-perioden til no. Dei skriv i ei pressemelding blant anna at «digitale tjenester har hatt mer enn 2,5 millioner besøk under koronakrisen. Brukerne har åpnet 800 000 bøker og over en million gamle aviser. … Vi tror den digitale bruken av Nasjonalbiblioteket vil vokse også når samfunnet normaliserer seg og vi åpner lokalene våre igjen».

Tilvenninga til det digitale biblioteket er verkeleg gledeleg. Men både NB og vi, og alle, veit jo sjølvsagt at tala er små mot tida før koronaen, då norske folkebibliotek lånte ut 2 millionar bøker i tilsvarande tidsrom, pluss alle bøkene som blei opna og lesne i biblioteklokala. Og som stort sett var meir aktuelle bøker enn dei frå før 2001 som NB snakkar om (det hadde vore moro å sjå tal også frå bokhandelen, som var open både fysisk og digitalt. Kor mykje selde dei av nye bøker og frå backlists?)

Vi reknar det som sjølvsagt at det etter kvart også vil kome detaljar om desse endå meir interessante ekstraordinære tiltaka som Abid og Aslak lanserte 23. mars:

read more »

mai 24, 2020

Bibliotek-scenario-dugnad på amerikansk

Skjermbilde 2020-05-24 18.05.25

Scenario-rapporten «Bibliotekene i 2020» frå i 2006 tok ikkje høgde for ein pandemi. Men er slett ikkje uinteressant. Klikk og kikk.

Den US-amerikanske bibliotekforeninga ALA har ein mangfaldig nettstad med namnet The Library of the Future. Her har koronapandemien ikkje overraskande blitt eit svært synleg innslag den siste tida. Dei har ein lang artikkel med ulike scenario for kva som kan skje og som bør skje, når og om det skjer. For å seie det slik.

Vi har fort og gæli omsett eit forkorta utval på 19 av dei utfordringane vi synst ser mest aktuelle ut for landet vårt. Forklaringane mellom kulepunkta har vi hoppa over. Nokre kulepunkt er heilt konkrete, andre strukturelle og meir bibliotekpolitiske. Men ver merksam på at originalen heile tida blir utvida og justert. ALA-medlemmar er oppmoda til å bidra:

  • Korleis vil det gå for bibliotekverdiar som personvern og intellektuell fridom når big data og sporingsteknologiar har blitt ein del av styresmaktene og samfunnet sitt svar på trugsmålet mot folkehelsa? 
  • Korleis vil biblioteka, som demokratiske og fridomselskande institusjonar, kunne fremje samtalar, diskusjonar og rom som verkeleggjer desse prinsippa?
  • Kva med bibliotekbudsjetta når sentrale og lokale styresmakter vil prioritere andre område?

Dette var berre dei tre første:

read more »

mai 6, 2020

Langvarige korona-utfordringar for biblioteka

Skjermbilde 2020-05-06 15.33.48Bloggaren hadde i går, 5. mai, eit debattinnlegg i Klassekampen under tittelen «Kva skal biblioteka gjere?» (den opphavelege tittelen står ovanfor). Innlegget startar slik:

No er det uro bak dei stengde bibliotekdørene: Kor snart og korleis skal dei opne igjen? Til skilnad frå mange publikumstenester blir det inga nasjonal rettleiing for biblioteka, trass i at dei får alvorlege ekstra utfordringar etter koronaen, både praktiske, økonomiske og politiske.

På linje med det meste anna blei biblioteka stengde 12. mars. Men bibliotekarane viste seg kreative: Nasjonalbiblioteket (NB) forhandla fram ekstraordinære utvidingar av digitale tenester, og lokalt følgde biblioteka opp med å samle alt digitalt i brukarvenlege portalar, dei opna «take-away» boktilbod og laga eventyrstundar på Youtube.

«Opninga av samfunnet» skal skje kontrollert, og mange får rettleiingar frå sentralt hald. Men ikkje biblioteka. …

read more »

januar 14, 2020

Samfunnsklimaet krev sjølvmedvitne bibliotekarar

Skjermbilde 2020-01-14 12.29.07Bloggaren har på ny gjort eit intervju for tidsskriftet Bibliotekaren, med bibliotekprofessor Joacim Hansson ved Linnéuniversitetet i Växjö. Det kan lesast i nummer 4, 2019 på papir og på pdf. Og i ein litt lengre versjon her:

Samfunnsklimaet krev sjølvmedvitne bibliotekarar

I Sverige har ytre høgre starta ein målretta kamp mot bibliotekpolitikken. Utviklinga krev meir sjølvmedvitne bibliotekarar, meiner den profilerte bibliotek- og informasjonsvitskapsprofessoren Joacim Hansson.

Tekst og foto: Anders Ericson, frilansjournalist og bibliotekbloggar

Om du høyrer til den litt aparte rasen som tingar siteringar i Google Scholar, kjem svenske Joacim Hansson på sitat-toppen blant bibliotekforskarane, med nær nitti hittil i år. Så har han då vore svært produktiv i sine tjue år som bibliotek-doktor, med 12-13 bøker og rapportar på tre språk i Libris, den svenske nasjonalbibliografien. Pluss ei mengd artiklar. Og mykje handlar om bibliotekarrolla, -identiteten og -etikken. 

Bibliotekaren drog til Linnéuniversitetet i Växjö for å høyre meir om dette temaet, som litt uforskyldt har kome i aktuelt fokus i Sverige, også fordi ytre høgre har starta ein målretta kamp mot kultur- og bibliotekpolitikken. 

read more »

Translate »