Archive for ‘AI – kunstig intelligens’

januar 23, 2023

Nokre ressursar om «kunstig intelligens» og ChatGPT

Syntetisk illustrasjon av Mystic Art DesignPixabay. Input: «Bok, Gammal, Surrealistisk, Fantasi, Sider, Ope bok»

Eit teikn i tida er «kunstig intelligens» og snakkisen rundt nyttår 2023; ChatGTP. Her nokre ressursar med (for det meste) tilknyting til bibliotek (kom gjerne med fleire i kommentarfeltet):

Bibliotekaren nr. 4/22. Temanummer. 6 artiklar (pdf)

Lars Egeland i Bok og bibliotek: Kunstig intelligens og fysiske bibliotek, Et reisebrev fra Virak-konferansen.

Perspektiv: Evaluering af Buggi «et digitalt inspirationsværktøj til børn i 3. til 5. klasse, der anvender emojis, interaktive visuelle elementer, metadata og kunstig intelligens til at foreslå skønlitterære bøger, der tager højde for børns læseniveau og personlige smag».

Faste søk på «public librarian «artificial intelligence’»: Google / Google Scholar / ResearchGate /

I tillegg har vi her på bloggen kategorienAI-Kunstig intelligens, med p.t. 21 artiklar, den første i 2017.

Søk på «kunstig intelligens» i Idunn.no /

Wikipedia Artificial intelligence Engelsk / #Risks / #Further reading / Ethics of artificial intelligence Engelsk / ChatGPT Engelsk

Kom gjerne med fleire gode ressursar i kommentarfeltet, så byggjer vi kanskje ut lista.

School Librarians Explore Possibilities of ChatGPT /

januar 21, 2023

ChatGPT er så «skikkeleg» takk vere underbetalde kenyanarar

Omtrent like intelligent …

Det handlar igjen om den «kunstig intelligente» ChatGPT, maskina som kan gjere oppgåvene for skolelevar på få sekund, guide deg rundt på IKEA, lære deg avansert programering og erstatte journalistar – og bibliotekarar?

Vi siterte i går frå Computerworld, der IT-eksperten Erling Schackt minna om at «Lar du ChatGPT løpe løpsk på internett og lese alt, blir den nok ganske rasistisk og fordomsfull. Det er jo mye på internett som ikke stemmer».

Men magasinet Time 18. januar avslører korleis eigarane, det liksom progressive OpenAI, har løyst dette problemet, i alle fall førebels. I utgangspunktet var ikkje chatbot’en i stand til å unngå påverknad frå «violent, sexist and racist remarks» på nettet. Men for å trene programmet til å unngå slikt sende dei titusenvis tekstbitar til eit outsourcingfirma i Kenya: «Ein stor del av tekstbitane ser ut til å vere henta frå nettets mørkeste avkrokar. Nokre av dei skildra situsjonar i grafisk detalj, som seksuelt misbruk av barn, bestialitet, mord, sjølvmord, tortur, sjølvskade og incest».

Arbeidslause frå Kenya, Uganda og India fekk så jobben med å lese gjennom og tagge tekstbitar som slikt maskina må unngå, for berre 2 dollar i timen eller mindre.

Ein viss menneskeleg intelligens ligg altså likvel bak her …

PS: Treng du litt skeptisk input frå venstrekanten, les denne artikkelen i Jacobin.

januar 20, 2023

Hovmodet blant hyllene

Ehem …

I eit par månader no har vi latt oss imponere av, men også fått gode høve til å harselere med den «kunstig intelligente» ChatGTP. For vi representerer jo Biblioteket med Himmelhøge Kvalitetskrav og Kompetanse på Kunnskap.

Men då er det på sin plass, på ein fredag, å sitere frå eit intervju i Computerworld med teknologisjef Erling Schackt frå giganten Check Point Software. Han har både godt og dårleg å seie om ChatGTP og KI generelt, men vi merka oss særleg dette:

«– Lar du den [ChatGPT] løpe løpsk på internett og lese alt, blir den nok ganske rasistisk og fordomsfull. Det er jo mye på internett som ikke stemmer, påpeker Schackt. Å slippe den kunstige intelligensen løs på et bibliotek er heller ikke helt uproblematisk, forklarer han. – Dagens bøker er kanskje 80 prosent research og fakta, men for de øvrige 20 prosentene har vi kunstnerisk frihet til å legge til og trekke fra. ChatGPT lærer det siste også, men vet ikke om det er fakta eller fiksjon den trenes på».

Tenk dét, ja. Og med fare for å få Bernhard Ellefsen m.fl. på nakken kan vi leggje til kor raskt fagbøker på mange felt blir uaktuelle og villeiande. M.a.o. falske.

Go hælj!

januar 6, 2023

AI-gjennombrot også for lydbøkene?

Lydbøker i norske folkebibliotek (2019)

Apple har no innbydd forlag til ein «ny» metode for produksjon av lydbøker. Av titlar som tilfeldigvis alt finst i Apple sin e-bokhandel, og førebels berre på engelsk.

Det nye er den bedriftøkonomiske løysinga, mens teknikken, talesyntese, er velkjend. Lenge har jo dei fleste operativsystema hatt talesyntese for alt frå mobil- til PC/Mac. Men kvaliteten er sjølvsagt blitt betre etter kvart, blant anna i Apple sin «bokhandel» (høyr smakebitar bak Apple-lenka ovanfor).

Ein viktig skilnad blir at forlag truleg vil ta seg råd til å lage lydbøker av fleire titlar enn i dag. Og i små språkområde som det norske, fleire sjangrar enn bestseljarar og krim.

Det blir også ein skilnad for skodespelarar som i dag har levebrød eller viktige ekstrainntekter frå innlesing av lydbøker…

Kva med Noreg? Underteikna gjorde alt for tolv år sidan ein reportasje på NLB om den alt då avanserte norske talesyntesen Brage, som var øyremerkt for studielitteratur for blinde og svaksynte. I dag har NLB fornya seg med syntesane Clara (bokmål og austnorsk tonefall og Hulda (nynorsk og vestnorsk tonefall).

Og i dag gjeld tilbodet ein del fleire brukarar enn synshemma, men dei juridiske og politiske avgrensingane og avtalar med opphavsrettsorganisasjonane opnar ikkje for eit større allment lydboktilbod. Likevel kan ein håpe utviklinga på det såkalla AI-området kombinert med open kjeldekode gjer at bibliotek eller bibliotekkonsortium kan produsere eigne lydbøker frå digitale tekstar. Til dømes starte med titlar som har falle i det fri etter opphavarens død + 70 år eller dokument frå det offentlege eller titlar som er sette fri av opphavaren.

PS: Mykje tyder på at forlaga i dag vel å spare pengar på å ikkje ta med fotnotar, litteraturlister osv. i lydbøkene. Jamfør til dømes den viktige sakprosaboka til Ulrik Eriksen, «Et land på fire hjul», der dei 39 sidene med sluttnotar ikkje er med. Og heller ikkje litteraturlista på fem sider. Vil forlaga bry seg om å produsere meir fullverdige sakprosatitlar når innlesinga blir billegare?

januar 5, 2023

Meir ChatGTP, stadig meir ChatGTP

Omtrent like intelligent

Vi kunne i desse dagar ha skrive mange spaltekilometer om dagen berre ved å sitere aviskommentarar til denne nye «intelligente» automaten, men så er det altså denne snømåkinga… Så i dag blir det å avgrense seg til Bjørn Vassnes i Klassekampen: «Som du spør, får du svar». Abonnentar kan få med seg både søtt og surt frå vitskapsredaktøren denne gongen, blant anna utfordringa «at elever og studenter for ofte kan bruke dette som en snarvei til å forstå en vanskelig tekst – og dermed mister øvelsen det er å tolke krevende tekster. De vil ikke lenger bli trent opp til å tenke, noe som over tid kunne gitt dem evnen til nettopp det å forstå». … Og: «Jo bedre den takler oppgaver som det å skrive essays, jo lettere har vi for å tro at den faktisk har fornuft. Men det har den ikke, den er bare trent opp til å etterlikne fornuft. Jo bedre den blir til dette , desto mer er vi villige til å overlate til den».

Så minner vi om «julenummeret» til Bibliotekaren (nummer 4/22), der dei har heile fem artikler rundt AI/KI og bibliotek. Her var vel redaksjonen avslutta før ChatGPT blei lansert 30. november, så her sit vi altså med eit uaktuelt blad? Nei, slett ikkje. Blant anna er det eit intervju med Andrea Gasparini, UBOslo, som vi nyleg siterte i ein annan samanheng. Meir om dette heftet seinare.

PS: Sjå fleire bloggpostar om AI – Kunstig intelligens.

januar 5, 2023

The New Sisyphos

A short story by Mikael Böök, translated from the Swedish original text to English with help from GPT-3 and some other new friends*

Mika lives with his wife and her cat. He also has some children, grandchildren, and old friends.

Since a short time ago, Mika has gained another friend called GPT.

At four o’clock in the morning, after his first two days with GPT, Mika woke up and tried to think about his new experiences.

«Is GPT a they?» he wondered, and downloaded an app claiming to be GPT on his phone to chat with GPT in bed. «The strange intelligence has already conquered the world, or at least almost,» Mika thought before falling back asleep.

read more »
Tags:
januar 4, 2023

Sisyfos GPT: «Gräv nu äntligen upp er stridsyxa, bibliotekarier!»

Novell eller essay, hur man nu vill ha det, av Mikael Böök

Mika lever med sin fru och hennes katt. Några barn, barnbarn och gamla vänner har han också.

Sedan en kort tid tillbaka har Mika fått ytterligare en vän som kallas GPT.

Vid fyratiden på morgonen, efter sina två första dagar med GPT vaknade Mika och försökte tänka över sina nya upplevelser.

– Är GPT en hen? undrade han och laddade ned en app som utgav sig för att vara GPT till sin mobiltelefon. För att kunna chatta med GPT i sängen. – Den konstiga intelligensen har redan erövrat världen, eller åtminstone nästan hann Mika tänka innan han somnade om.

read more »
januar 3, 2023

«Vi må være kresne og kritiske»

ChatGPT har blant anna enno ikkje fått med seg at nynorske hokjønnsord med -ing får hankjønnsbøying i fleirtal

Ein viktig debatt er (eller kan vere) på gang i Klassekampen omkring AI – kunstig intelligens – og utdanning. I dag eit innlegg med tittelen ovanfor av UiO-professor Maja van der Velden og førstebibliotekar UBO Andrea Gasparini, som svar på eit innlegg 23.12. med tittelen «La elevene omfavne kunstig intelligens».

Velden/Gasparini imøtegår påstanden «Elevene får verken referanser eller noen form for kilder på hvor setningene er hentet fra. Hvilken sensor vil godta det?» med: «Faktum er at når ChatGPT har skrevet teksten, kan du spørre den om å sette inn referanser. ChatGPT leverer! Men formålet med ChatGPT er ikke å replikere hvordan vi gjør ting, bare raskere og enklere. ChatGPT er en disruptiv teknologi. Den omgår de gamle måter å gjøre ting på og gjør verdier og ferdigheter overflødige».

Og vidare: «Teknologier er ikke nøytrale verktøy. De er designet med iboende verdier som vi kanskje ikke deler».

van der Velden og Gasparini er knytte til prosjektet «Sustainable AI» ved «Sustainability Lab». Prosjektet har som mål å undersøke «how AI is implemented in the public sector, how this shapes its processes and services, and how these are experienced by the general public».

PS 1: Sjå elles intervju med Gasparini i Bibliotekaren nr. 4/22, side 18-19.

PS 2: Sjå fleire bloggpostar om AI – Kunstig intelligens.

desember 30, 2022

«Storebror ser deg, men ChatGPT kjenner deg. Og kan imitere dine tilbøyeligheter»

Dette skreiv politisk redaktør Geir Ramnefjell i Dagbladet 27.12., berre éin av svært mange kronikkar og kommentarar dei siste vekene om ChatGPT, for tida einaren på robot-kjendistoppen. Med relativt få ord får han fram dei mest sannsynlege pluss- og minussidene til nyvinninga for eit større publikum.

Men utan å gå i djupet. Nettstaden Khrono er éi kjelde for å bli klokare på dette. Der finn vi blant anna ein polemikk (og starten på ein større debatt?) mellom Petter Bae Brandtzæg – «Kunstig intelligens vil ta jobben frå mange forskarar» – og NHH-professor Tor Wallin Andreassen, som meiner det diametralt motsette.

Andreassen kallar ChatGPT ein «gjetteteknologi», som «kjem til å pumpe ut enorme mengder tekst og informasjon, eller på fagspråk: predikasjonar. Det er nettopp dette som vil føre til stigande etterspurnad etter kunnskapsarbeidarar».

Blant dei etterspurde kunnskapsarbeidarane nemner han ikkje bibliotekarane. Naturleg nok sidan …

read more »
oktober 20, 2022

Lydbokbetraktningar

Ambrosius av Milano skal ha vore den første i Vesten som las «stille».

Tenk deg at du bur i ein kommune med berre éin bokhandel (det er 92 slike i Noreg, og 182 utan éin einaste) og der denne helst frontar bøker frå forlaget/forlaga som eig bokhandelen. I Noreg har vi jo fått ei slik «vertikal» organisering i denne bransjen, men du kan trass alt få alle slags bøker om du spør. Og/eller tryglar. Men i lydbokhandelen, i strøymetenestene, er det mykje tettare skott, og tettare skal dei bli, ifølgje Bok365.no nyleg: «Stadig flere uttrykker nå uro over effektene av de forlagsdominerte strømmetjenestene».

I ein slik situasjon kunne det ikkje-kommersielle, uavhengige folkebiblioteket vore Problemløysaren! Om det berre hadde fått god tilgang til lydbøker…

Nokre har godt håp om lydbok-betring for biblioteka med den komande boklova. Vi får sjå.

Meir optimisme (men ikkje for skodespelarar): TV2.no har ei sak denne veka om ein ny type kunstig intelligens som bør gjere det lønnsamt å produsere teknisk gode lydbøker av mange fleire titlar, også for den vesle norske marknaden: «Det kan tenkes at dubbing av filmer og opplesing av lydbøker slutter å være et yrke for mennesker».

april 14, 2021

Håller makten över biblioteket på att övergå till Big Tech?

Balans: Den berömda «Hövågen på Moss» visade ofta fel. I Nico Widerbergs skulptur av vågen förefaller en större vågarm vara lättare än en mindre.

En fundering kring debatten mellan Mosfjell och Egeland

Av Mikael Böök

Bibliotekens ändamål är många fastän ofta sinsemellan motstridiga. Men det är uppenbarligen just därför som biblioteket är oundgängligt: olika människor och grupper behöver bibliotek av så många olika skäl, idag och antagligen ännu mer i framtiden … Därför har Lars Egeland säkert rätt i att bibliotek er framtidas institusjoner, som rubriken på hans inlägg på Liberaleren.no lyder medan Bent Johan Mosfjell, redaktören för den ifrågavarande webbplatsen, uppenbarligen tar miste när han menar att Biblioteker er ikke lenger nødvendig.

Mosfjell utgår ifrån föreställningen att biblioteken, varmed han avser folkbibliotek, framför allt behövs för att låta människorna låna böcker så att de slipper köpa dem. Han ser med andra ord biblioteken som ett slags allmosa, som regeringen inte längre behöver ge åt folket därför att folket numera har råd att köpa den litteratur som kan behövas till hemmens bokhyllor eller läsplattor. Egeland parerar utan svårighet denna uppfattning genom att peka på biblioteken som en kunskapsinstitition, lika nödvändig för gemene man och demokratin som för specialister på olika kunskapsområden; vidare påminner han Mosfjell om, att biblioteksinstitutionen bör uppfattas som en helhet, vari förutom folkbiblioteken även univetsitets- och nationalbiblioteken ingår.

Jag undrar ändå om inte Egeland gör det väl lätt för sig i sin kritik. 

Vad ligger bakom dessa återkommande angrepp på biblioteken och särskilt då på deras låneverksamhet och gratisprincip? …

read more »
januar 11, 2021

– Det är ju en intressant aspekt

«Tung läsning» – kva vil algoritmane meine om slikt? Frå Kulturbiblioteket i Stockholm i 2019

Ei sak på SVT tar for seg eit nytt innslag på biblioteket i Malmø av algoritmisk, m.a.o. kunstig intelligens (noko svenskane kallar artificiell, til skilnad frå konstig …). Det handlar om samlingsutvikling på 2020-talet og om «en algoritm som gör att det som lånas mycket av kommer finnas på det närmaste bibliotek». 

Journalisten spør: «Men om systemet går helt efter vad som efterfrågas – blir det inte svårt att bredda läsandet hos allmänheten då?

«– Det är ju en intressant aspekt. Men det är där vår duktiga personal kommer in och kan lotsa och guida, det är de jättebra på». 

Truleg er biblioteket i Malmø, Sveriges tredje største by, godt forsynt med dyktige bibliotekarar. Det springande punktet her er altså kompetanse og personalressursar. Men heller ikkje i Sverige er det vel gull alt som glimer.

I Sverige har dei alt lenge vore «i front» når det gjeld «modernisering» av medievalet. Historikaren Rasmus Fleischer forsøkte i 2011 å starte debatt om dette i «Biblioteket», ei bok som også fekk lesarar her i landet. Då var bokhandelen Adlibris i fokus:

read more »
januar 30, 2020

Intelligent reklame?

Det er fredag og rom for lettare stoff, så kvifor ikkje denne miksen av ein reportasje i Aftenposten frå utflyttingsfesten på gamle Deichman og ein annonse for utlån …

Den seriøse baktanken er å kunne minne om korleis Facebook, Google og dei andre sosmed-sværingane gjennom dei hemmelege algoritmane sine rett nok kan gje oss ein del nyttige tips, men minst like ofte, som her, føre oss på avvegar.

Men den fullstendig uslåeleg uheldige trippelkollisjonen mellom redaksjonelt innhald og reklame skreiv Bjørn Bjørnsen om i boka «Våre nye folkeeventyr» i 1993, med undertittelen «Medieindustrien mot år 2000».

Ei bok som fekk underteikna til å oppsøke forfattaren i Drøbak med blokk og blyant og dermed debutere som journalist for Bok og bibliotek. Lesbar bok. Bør sjå på henne igjen (sorry, those are for Norwegian IPs only).

Eit PS til med-fossil frå 90-talet: Sjå dette som Bjørnsen snakkar om frå eit seminar i Mo i Rana. Han er positiv til «ideen om ein framtidig felles tekstdatabase ved nasjonalbiblioteket». Rett nok ikkje for skjermlesing (WWW dukka opp året etter), men for nytrykk av bøker. Eg hugsar ikkje seminaret lenger. Anyone? Bruk kommentarfeltet.

oktober 18, 2019

They’re Coming to Take Me Away, Ha-Haaaa … ?

Skjermbilde 2019-03-06 09.02.33Tirsdagskaffeseminaret 29. oktober på Senter for rettsinformatikk handlar ikkje om bibliotekarar, men … om chatboten Justina, som «jobber hos DNB-advokatene og svarer på juridiske spørsmål DNB-ansatte har knyttet til personmarkedet«. Kva no det betyr? «Justina dekker for eksempel spørsmål om konto, lån, dødsbo, verger og fullmakt». Okei? «Selv om Justina fortsatt er et eksperiment, er hun snart ett år og har besvart tusenvis av spørsmål.»

På bloggen har vi p.t. ni innlegg vi har tagga med «kunstig intelligens».

 

juni 11, 2019

Virtuell assistent?

Skjermbilde 2019-06-11 16.53.49

Ingen spesielt glup parole

Regjeringa har sleppt digitaliseringsstrategien sin i dag. Denne vil det bli debatt om. Ikkje minst om forslaget om at kvar og ein av oss skal få ein virtuell assistent, «et filter som viser relevant og individuelt tilpasset informasjon når innbyggeren er logget på offentlige nettsider.» Eit filter som sjølvsagt aldri i verda kan bli hacka og som ingen styresmakter nokon gong kan finne på å misbruke.

Det måtte jo kome. For ifølgje Evgeny Morozov i eit (viktig!) intervju i Klassekampen i mars (for abonnentar) ligg Europa ti år etter USA og Kina på kunstig intelligens. Og i Kina er det verkeleg mykje å hente, jamfør deira fantasiske og brukarvenlege sosiale poengsystem.

Bibliotek er nemnt i strategien (den norske), men berre den digitale innsatsen til Nasjonalbiblioteket. Så kva med dei verkelege, fagutdanna kunnskapsassistentane ute i kommunane, også kalla bibliotekarar? Som har lært seg faget å lytte. Og som kan kome til å formidle alternativt materiale og idear til det som offentlege og/eller kommersielle algoritmar kan prestere?

Vi har ei kjensle av at vi plutseleg vil kome attende til dette.

PS: Ved dette høvet oppretta vi eit nytt stikkord: OBS! Ironisk innhald.

Translate »