Archive for ‘Opphavsrett’

januar 30, 2021

Kunnskapskolonialisme

Sørafrikanske Denise Nicholson snakka om kunnskaps-kolonialisme i Oslo i 2005

Urettvis vaksinetilgang mellom nord og sør er ei stor sak i media no. På NRK.no heiter det: «Norge og flere rike land bidrar til de internasjonale programmene ACT-A og COVAX for å kjøpe opp vaksiner og donere til fattige land. Men det monner lite», seier eit representant for Leger uten Grenser.

Ein parallell er tilgangen eller mangelen på tilgang til forskingsdata; artiklar, bøker og forskingsresultat. Alt i 2005, på det avsluttande plenum under IFLA-konferansen i Oslo, snakka sørafrikanske Denise Nicholson om ”kunnskaps-kolonialisme” (knowledge colonialism). Dette inngikk i karakteristikken hennar av den vestlege verda og særleg USA og EU sin politikk i høve til Afrika og den tredje verda når det gjeld spreiing av åndsverk og kunnskap. Til dømes kunne ikkje bibliotekvesenet i Sør-Afrika overføre bøker til punktskrift eller cd for blinde og svaksynte, noko som var sjølvsagt i vår del av verda. Og tekster av landets eigne forskarar blei ”låste inne” i internasjonale databasar, til marknadspriser fastlagde i USA og Europa. Forskarar, blant anna på sjukehus, risikerte å bli saksøkte om dei brukte eigne manus dei hadde fått publisert i vestlege akademiske tidsskrift. Dermed stod det elendig til med balansen mellom behovet til opphavsmannen og brukarane, der biblioteket vanlegvis er den einaste som stiller opp for dei sistnemnde. 

Og i dag er det ikkje særleg betre. Derfor tok den kasakhstanske dataprogrameraren Aleksandra Elbakayan og andre meir anonyme initiativ til «skuggebibliotek» som Sci-Hub og LibGen. Som vi her på bloggen forsøker å skape debatt om. Og som er lasta ned 581 gongar i løpet av ei veke.

januar 24, 2021

«Why do we live in a world where libraries are illegal?» An interview with Alexandra Elbakyan

Sci-Hub is since 2011 the world´s most celebrated – and despised – «shadow library», performing «pirate style» copying and republishing for free of subscription based academic articles. The initiator, Alexandra Elbakyan (32) of Kazakhstan, has given a number of interviews but here Finnish library activist and philosopher Mikael Böök in an e-mail interview asks his own specific and very current questions. Just now she´s in the news with a lawsuit against her by Elsevier, Wiley etc. We also get her opinions on Plan S, on joining IFLA and on her alleged Russian communist espionage. 

>> About this blog

First Mikael explains his idea and approach for his interview:

read more »
januar 16, 2021

Elsevier och Wiley till nytt angrepp mot Sci-Hub och Libgen

Sci-Hub logo sittande på en boktrave. Boktraven symboliserar Libgen alias Library Genesis.

Alexandra Elbakyan och Sci-Hub, webbportalen för vetenskapliga artiklar som hon upprätthåller, har råkat ut för nya svårigheter, denna gång i Indien. De stora förlagen Elsevier och Wiley har nämligen stämt Alexandra Elbakyan och Sci-Hub inför rätta vid domstolen i New Delhi. Stämningen gäller också skuggbiblioteket Libgen. Om detta kan man läsa mer i Prabir Purkayasthas artikel Elsevier and Wiley Declare War on Research Community in India i indiska NewsClick.

Dessutom har Twitter spärrat Sci-Hubs konto! Därom ingår mer information i artikeln och kommentarerna här.

Historien om de vetenskapliga skuggbiblioteken är redan ganska lång och händelserik och har också tidigare skymtat i Bibliotekettarsaka. Vi återkommer till ämnet!

Se också:

november 21, 2020

Virtuelle arrangement: Ny lov med ny opning?

Nesodden bibliotek på FB

Ikkje har vi særleg kompetanse på opphavsrett og ikkje orkar vi lese heile den nye «Prop. 53 L (2020–2021) Lov om kollektiv forvaltning av opphavsrett mv.». Men derfor legg vi dette ut med etterlysing av kommentarar og eventulle dementiar frå folk med betre kunnskap, blant anna også forfattarar og Forfattersentrum med fleire:

Vi hadde i koronabølgje nr. 1 diskusjonar om bibliotek sin rett og mulegheit til å gjennomføre virtuelle arrangement, til dømes eventyrstunder, med eller utan løyve frå opphavspersonar. No kjem det ei ny lov, basert på eit nytt EU-direktiv, der vi tolkar denne paragrafen som ei muleg opning for blant anna bibliotek (og vi kan lese her at blant anna Nasjonalbiblioteket har støtta dette):

§ 6 Rettighetshaverens rett til selv å gi tillatelse til bruk: «Selv om det er inngått forvaltningsavtale etter § 5, har rettighetshaveren rett til å gi tillatelse til ikke-ervervsmessig bruk av rettigheter, kategorier av rettigheter eller typer verk og andre vernede arbeider». 

Og så følgjer det: «Kollektive forvaltningsorganisasjoner kan i forvaltningsavtalen stille krav om at rettighetshaveren må informere organisasjonen om ikke-ervervsmessige tillatelser etter første ledd».

Så kor viktig kan dette bli? Kommentarfeltet er til for å brukast. Velkomne.

juli 16, 2020

Retten til å lese opp og sitere? Og leggje ut – for kor lenge?

Skjermbilde 2020-03-25 21.13.49>> Nytt 17.7.: Norsk Bibliotekforening melder på lista biblioteknorge at dei «har teke initiativ til eit møte med Forfattarsentrum m.fl. rett over ferien» om desse spørsmåla. Bra!

«Strømmes for evigheten» var overskrifta i Klassekampen i går då dei følgde opp saka frå tysdag om strøyming og påfølgjande nettpublisering av foredrag og liknande. Noko som kan undergrave nye oppdrag og dermed økonomien til forfattarar. Onsdag blei Nasjonalbiblioteket og Deichman intervjua, men eit gjennomsnittleg folkebibliotek vil ikkje alltid kjenne seg igjen i korleis dei to største biblioteka i landet løyser ting.

Det er på tide med ein gjennomgang av alt dette no når digitale arrangement må bli daglegdagse. Dette er ingen oppgåve for denne bloggen, men vi vil bidra til å spele ballen vidare.

Opphavsrett har aldri vore enkelt, og i faglege forum vedgår ofte bibliotekarar kor usikre dei er. Sjå til dømes denne tråden på Twitter, der den røynde biblioteksjefen i Lom, Rita Mundal, forsøker å få svar på følgjande: «Vi vil ikkje bryte lov og reglar. Er det lov å ha opplesingar i biblioteka utan å betale vederlag og avklare med forf. på førehand eller er det ikkje lov? Td lesestund for ungar, Strikk og lytt, litterær lunsj. Dette er reine opplesingar, ikkje bokpresentasjonar».

Forfattar Idar Lind engasjerte seg, men dei fleste andre fortalde mest om kva dei ikkje veit. Same kor mange gongar Rita gjentok og presiserte.

Det overraskar ikkje at Rita er frustrert. Ho starta tråden sin tre dagar etter at Norsk forfattersentrum hadde hatt ein twitterdiskusjon, der dei i ei seinare oppsummering på heimesida blant anna skriv:

read more »

mars 25, 2020

Australsk eventyrstundeventyr

Skjermbilde 2020-03-25 21.13.49Den australske bibliotekforeninga annonserer at biblioteka i landet no står fritt til å halde eventyrstunder og liknande på nett, utan å måtte tenkje på å be korkje forlag eller forfattar og eventuelle kunstnarar om løyve og utan å måtte betale vederlag. Og dei står fritt til leggje videoane ut på Facebook, Youtube osv. Dette ifølgje ein fersk avtale mellom forfattarforeininga, bokbransjen og bibliotekforeininga.

>> Sjå fleire innlegg om Korona og biblioteka.

Vilkåra er at bibliografiske data skal framgå på rulletekstar og liknande, og at når WHO har meldt «faren over», skal alle opptak slettast og fjernast frå nettet.

Og ein kan jo sjå på det som svært god reklame i ein periode, både for biblioteka, forlaga og kunstnarane. Fleire barn enn dei som brukte bibliotek fram til Koronaen vil kunne bli bibliotekbrukarar etter dette, i tillegg til at boksalet kan auke.

NB: Dette er altså ikkje regelen i Noreg. Her har Forfattersentrum gått ut med eit Anbefalt midlertidig rammeverk for digitale opplesninger, og Nasjonalbiblioteket har generelt minna om opphavsretten. Det er ingen grunn til å sabotere dette, innan ein eventuelt inngår ein liknande avtale her i landet.

februar 15, 2020

E-bøker i Europa, med meir

EBLIDA, den europeiske bibliotek- organisasjonen, er ein slik ein som kan vere god å ha når noko står på spel, som for to år sidan i kampen om opphavsretts- direktivet og generelt når det gjeld opphavsrett dei par siste tiåra. Ikkje at biblioteksektoren har fått noko stort gjennomslag internasjonalt, men markering og publisering av bibliotekas ofte avvikande standpunkt frå bok- og mediabransjane og rapportering og kunnskapsdeling til fagmiljøa er viktig nok.

No ser det ut til å vere noko på gang igjen. I nyheitsbrevet deira kan vi lese om blant anna tre spørjeundersøkingar dei no set igang (men berre i EU-landa?), om …


Noko heilt nytt, for meg i alle fall, er The EBLIDA Matrix, som handlar om berekraftige samfunn. Klikking rundt her avslører at mykje er uferdig, og det er enno ikkje lett å sjå korleis dei vil at biblioteka skal omsetje desse svært allmenne punkta og ønsketenkingane, vil mange seie, i konkrete tiltak og tenester til brukarane.

EBLIDA har fire medlemmar her i landet; NBF, NB og dei to universitetsbiblioteka i Oslo, mens i til dømes Danmark er åtte folkebibliotek medlem.

januar 16, 2020

Ikkje Bokselskapeleg avliving

Skjermbilde 2020-01-16 12.06.45

Slik ser vi Skåden mellom sine gamle kollegaer på Bokselskap.no

Klassekampen har i dag ei stolpesak på kultursidene om vårt alles kjære Bokselskap.no. Dei digitaliserer som kjent norske forfattarar som har falle i det fri etter Åndsverklova og produserer e-bøker av dei av høg kvalitet. Men Klassekampens poeng er at mellom avdøde forfattarar som Per Sivle, Amaile Skram, Eilert Sundt og Magdalene Thoresen har Bokselskapet også lista opp den 44 år gamle, høgst levande forfattaren Sigbjørn Skåden.

Så oppegåande, tenkte vi først, at han har klart å hacke seg inn i Bokselskapet! Og tilsvarande mykje PR-kåt.

Men greia er at Bokselskapet ikkje berre lagar e-bøker av dei som opphavsrettsjuridisk har falle i det fri, men også opnar for forlag og forfattarar å inngå avtalar for ope publisering av nye bøker. Open Access, for å seie det slik. Slik har Skåden fått innlemma ei bok frå 2004 i denne samlinga: «Skuovvadeddjiid gonagas». Faktisk debutboka, som han også blei nominert til Nordisk Råds litteraturpris med.

Apropos å falle i det fri: Det finst gode nettstader for å få oversikt over sånt. Til dømes på Wikipedia, der dei i den engelskspråklege utgåva har artiklar som «1949 in literature«, der underkapitlet «Deaths» fortel oss …

read more »

november 1, 2019

Böckernas väv i Internetarkivet

Skjermbilde 2019-11-01 12.10.48Internetarkivet samarbetar med Wikipedia för att underlätta tillgången till digitaliserade böcker som Wikipedia refererar till i sina artiklar. Många av dessa böcker kan nämligen läsas i arkivets växande digitala boksamling, som bevaras tillsammans med miljontals webbsidor från webbadresser som har gått ur tiden.

Bilden ovan visar hur en sidhänvisning i Wikipedias artikel om Martin Luther King öppnar ifrågavarande boksida i en monografi om Martin Luther King i Internetarkivet.

För närvarande har redan 130 000 sådana sidhänvisningar i Wikipedia gjorts om till fungerande länkar, berättar Brewster Kahle i sin blogg. Och det är bara början, tillägger han.

Kahle har rubricerat sitt blogginlägg «Att väva in böcker i webben börjandes från Wikipedia». Men hur blir det då med copyrighten, kan man fråga sig. Kahle tänker sig att det problemet går att lösa och nämner t ex Controlled Digital Lending (CDL) , en «metod som är på kommande» med tanke på bibliotek som vill låna ut digitala böcker så som de lånar ut sina tryckta böcker. «När CDL väl har skräddarsytts för att motsvara de tryckta böckernas marknadsvillkor och kontrollerna är korrekt implementerade, kan CDL bli tillåtet enligt gällande upphovsrättslagstiftning», sägs det på CDL:s hemsida.

Mikael Böök

september 18, 2019

Hol i ytringsfridomen

Skjermbilde 2019-09-18 23.21.35

Hol, type svart

Høgsterett har forkasta ankane i både Rettspraksis– og Popcorn Time-sakene. Men desse lenkene viser at Rettspraksis.no held fram med å leggje ut rettsavgjerder, for forbodet mot å gjenbruke dei offentlege dokumenta som domane er, vil «berre» gjelde åra 2003 til 2007.

Dei to initativtakarane må betale til saman over 773 000 i sakskostnadar, så vi vil tru innsamlinga på Spleis.no framleis er aktuell. Der har dei stilt opp fleire alternative summar ein kan betale. Eitt alternativ er 16 125 kroner, eller «det samme som det koster for en privatperson å abonnere på LovdataPRO et år» (breitt glisefjes!).

Her på bloggen har vi fulgt saka Lovdata mot Rettspraksis.no sidan i fjor sommar. Og meint at bibliotekorganisasjonane burde støtte dei.

Dette innlegget fann vi kvalifisert til tre taggar: Offentleg innsyn, Opphavsrett og Ytringsfridom.

august 14, 2019

EU-direktivet – no på alle skjermar svært nær deg

Skjermbilde 2019-08-14 16.03.42For første gong i dag, 14. august 2019 klokka 11.04, fekk vi midt i fanget ein av følgjene av EU sitt opphavsrettsdirektiv, som vi skreiv så mykje om for eit år sidan. I botnen av trefflista etter eit Googlesøk på namnet til ein norsk sopp-ekspert, under arbeidet vårt med ein lokalhistorisk tekst (jau, han har lokalisert ein sopp til ei tjønn i nærleiken vår, og det skal vere den einaste førekomsten i verda! Men vi vil ha kontakt og høyre meir!).

Men altså i botnen av trefflista denne meldinga: «Noen søkeresultater kan ha blitt fjernet i henhold til europeiske lover om databeskyttelse. Finn ut mer»

PS: Ikkje slik melding på Duckduckgo.

juni 13, 2019

Omkamp på Næs!

Anten kjenner du Prøysenvisa eller ikkje (OBS: Ikkje for barn denne gongen), men poenget er at bibliotekmiljet og andre som markerte seg mot store delar av EUs opphavsrettsdirektiv i fjor, kan få revansjert seg når direktivet no skal bakast inn i den norske åndsverklova. I nyheitsbrevet sitt kjem den europeiske bibliotekorganisasjonen EBLIDA med ei oppmoding om innsats. Og eit nettverk av organisasjonar kan love hjelp: «EBLIDA and its coalition partners, EUA, IFLA, LIBER, SPARC Europe, COAR, EIFL and Science Europe stand ready to offer support and advice to anyone involved in their national transpositions of the Directive.»

april 13, 2019

Norske lydbøker: Mest børs, lite katedral

Skjermbilde 2019-04-12 15.40.31

Ambrosius av Milano var den første som las «stille». Burde vi stoppa leseutviklinga der? 😉

Ikkje berre biblioteka slit med å få tak i lydbøkene, det gjer også kundane til dei tre ulike lydbok-appane, bundne til like mange grupper av forlag. Titlar på tvers av appane førekjem ikkje. «… det tyder på at aktørene i forhandling ikke ser seg tjent med å komme til enighet», sa medievitar Terje Colbjørnsen, Oslomet, til Klassekampen i går. Og vidare: « … forlagene kan tjene på å holde lydbøkene sine i egne strømmetjenester for å sikre seg eksklusivitet over noen titler.»

I dagens avis (berre for abonnentar) seier stortingsrepresentant Kristin Ørmen Johnsen (H) at ho vil vurdere boklova på nytt (lovforslaget til Stoltenberg II blei stoppa av Solberg etter valet i 2013):

read more »

april 12, 2019

Fritt fram for biblioteket som «lydbokforlag»!

Skjermbilde 2019-04-12 15.44.44

Rjukan bibliotek 2007

Måndag denne veka skreiv vi: Tida inne for «sivil lydbok-ulydnad»! Som over 350 har lese.

Utgangspunktet var at forhandlingane med Forleggerforeningen om e-bøker til bibliotek har gått solid i stå. Men no finst det lett tilgjengeleg utstyr og program så folk relativt enkelt kan lage sine eigne lydbøker, så lenge dei ikkje blir spreidde utafor den private sfæren (famile og nære vener). Eventuelt kan du også, som privatperson, skjere opp den nyleg innkjøpte påskekrimmen, skanne og overføre han til lyd og ta han med på skituren. Dei verkeleg tolmodige kan sjølvsagt også lese inn sjølv …

Men så: Vi avslutta måndag med at bibliotek ikkje har lov til å låne ut slike lydbøker, for det blir langt utafor den private sonen. Før vi kom på andre tankar: Det finst jo mengder av digitale tekster «i det fri», alt frå dei nedlastbare på bokhylla.no til forskingsartiklar i Open Access. Og dette kan vel bibliotek omgjere til lyd og låne ut?

Vi spurde juss-avdelinga på Nasjonalbiblioteket og fekk dette stadfesta i dag:

read more »

april 8, 2019

Tida inne for «sivil lydbok-ulydnad»!

Skjermbilde 2019-04-08 12.03.36

Frå den nyaste «steingrunn-boka» til Dag og Tid

NB: Sjå også bloggpost 12.4.19: Fritt fram for biblioteket som «lydbokforlag».

Deichman annonserer CD-fritt e-lydboktilbud, men berre på engelsk, ikkje på norsk. Og biblioteksjef Knut Skansen er klar på grunnen til denne pinlege mangelen ved det største biblioteket i kongeriket, og ved alle dei andre, nemleg «motviljen han og resten av biblioteknorge opplever fra Den Norske Forleggerforening, som ennå ikke har gått med på å åpne for utlån av norske e-lydbøker på folkebibliotekene.»

Her på bloggen meiner vi no at biblioteka bør opplyse, instruere og tilby utstyr og programvare så folk kan lage sine eigne lydbøker.

Metoden finst i ein mooc frå …

read more »