Archive for ‘Bibliotekhistorie’

oktober 21, 2021

21. oktober: Les branninnstruksen!

Trinitatus kyrkje i København, der biblioteket var på loftet

De har vel lese Bergsveinn Birgisson: «Mannen fra middelalderen»? Om historikaren Thormod Torfæus som vi kan takke for mykje av den nasjonale historia vår. At ho ikkje gjekk tapt. Han samla ei mengd islandske skrifter og fekk gjort avskrifter av dei. Ganske nyttig når veldig mange av originalane blei vekk på nokre timar 21. oktober 1728, under bybrannen i København. Den Store Bybrannen. Vi siterer frå dansk Wikipedia om denne brannen (andre kjelder skriv at 30 000 dokument gjekk tapt):

«Næste store offer for flammerne blev Trinitatis Kirke, der husede Københavns Universitetsbibliotek på loftet. Arne Magnusson havde her lagret sin samling af dokumenter fra de foregående 40 år. Til alt held havde han nylig fået ordnet hjulene på sin hestevogn, der jævnligt blev ødelagt af brostenene. Den aften blev i løbet af seks timer hele den samling, der endnu i dag findes bevaret af tekster fra middelalderensIsland, bjerget fra branden i denne sølle kærre. Det meste af Magnussons samling blev alligevel flammernes bytte, omkring 5.000 kopier af breve og diplomer, som der heller ikke findes originaler af.[2] Ilden fik fat omkring kl. 17, og efter at den i flere timer havde ædt af kirkens indre, slog flammerne omkring kl. 22 gennem taget. Loftet brast og afleverede det resterende universitetsbibliotek til ildhavet, hvor det forsvandt. Begge originaler af Fagrskinna – både A- og B-versionen – gik tabt. I dag findes Fagrskinna kun bevaret i de afskrifter, Thormod Torfæus fik lavet.[3]»

september 22, 2021

Dordei i hundre!

Tok sjansen på å låne dette frå Knut Olav Åmås sin twitterkonto

Litt forseinka: 17. september var det eit heilt spesielt bibliotekarjubileum. Dordei Nesheim Raaen blei 100 år. Frå artikkelen om henne i bibliotek-delen i Lokalhistoriewiki (no er det blitt 65 bibliotekar-artiklar der):

«Hun var den første fagutdannede bibliotekaren i en landkommune og en klassisk folkeopplyser. Særlig arbeidet hun for å spre leseglede blant folk flest. … I 1949 ble hun sjefsbibliotekar ved Odda bibliotek, der hun arbeidet til hun gikk av med pensjon i 1984. Da hun kom til Odda, var biblioteket på 100 m2, men etter sterk lobbyvirksomhet fra Raaen, ble biblioteket tildelt 750 m2 i rådhuset. Her var det lesesaler, barneavdeling og studierom, og utlånstallene gikk rett til værs».

Ho flytta til Stavanger i 2020, og, ifølgje Vårt Land: «Hun stortrives i Solvang omsorgsboliger».

Vi kan leggje til at Dordei i alle fall frå 1970-talet og utover var ein framifrå samtalepartnar for den dåverande unge generasjonen av progressive bibliotekarar her i landet. Ein gong trefte vi henne og tok ein kaffi saman på Oslo S, der vi venta på kvart vårt tog. Toget hennar gjekk først, og det var ikkje vår skuld at ho berre såvidt nådde det.

Frå saka i A-magasinet i 2015

Les om henne og biblioteket som ho styrte i fleire tiår i Odda. Og alle dei framifrå Odda-forfattarane som ho inspirerte frå før dei kunne lese:

Gratulere med dagen som var!

PS: Jaggu på tide at ho kjem med i lista vår over Barske bibliotekarar!

september 15, 2021

«- Dermed kan både kunstnere og biblioteker forvente et solid løft»

Slik heiter det i ei etter-stortingsvalet-sak på kultursidene i Klassekampen i dag. Denne sjølvsikre lovnaden blir konkret knytt til to kulturpolitiske storhendingar, får vi inntrykk av, frå den førre raud-grøne perioden:

«Etter åtte år med blå kulturpolitikk lover SV, Sp og Ap å følge opp løftene fra Kulturløftet 3: Den kulturelle grunnmuren skal styrkes over hele landet, i tråd med anbefalingene fra det såkalte Enger-utvalget i 2013».

Ein skal helst ikkje jakte på negative poeng når noko så positivt har skjedd som dette regjeringsskiftet, og når folk som Freddy André Øvstegård (SV) og Anette Trettebergstuen (Ap) uttaler seg om kultur- og bibliotekpolitikk. Men i samanheng med Kulturløftet 3 og Enger-utvalet skjedde det faktisk ikkje noko særleg i raud-grøn regi. I alle fall ikkje for folkebiblioteka:

Den omtalte kulturelle grunnmuren til Enger-utvalet var ingen annan enn folkebiblioteket. Men i «Kulturutredningen 2014», som namnet var, var biblioteket også den store taparen på kulturfeltet under dei to første «kulturløfta» til dei raud-grøne mellom 2005 og 2013. I kontrast til gode løft på dei fleste andre kulturområda. Enger & co. kravde tøffe tiltak for biblioteka og meinte styresmaktene måtte vurdere øyremerking.

Men då underteikna (som dåverande journalist for NBF) intervjua APs kulturminister Hadia Tajik under lanseringa av rapporten, avviste ho bryskt at øyremerkt statstilskott var aktuelt (dessverre forsvann dette intervjuet frå NBF-sidene, saman med det meste anna «eldre» innhald, i samband med ei minimalisering av nettstaden for nokre år sidan).

Det heiter vidare i Klassekampen at «Etter den rødgrønne valgseieren er kulturlivets forventninger skrudd i taket». Men det stemmer ikkje særleg godt med valprogramma frå i år. I alle fall ikkje for folkebiblioteka sin del.

september 13, 2021

Kulturvalkampen! – i 2004-5 …

Frå debattmøtet 1. september 2005

Mange… i alle fall nokre lesarar av denne bloggen hugsar godt stortingsvalkampen i 2005 då noko av det mest drivande som skjedde, og klart det første (over eitt år før valet!), var det raud-grøne kulturløftet! AP, SV og SP samla seg om minst 1 prosent til kultur, pluss femten punkt med skriftlege lovnader, jamfør Ny Tid (på partinettstadene slettar dei historikken ved at dei lar det nye og gjeldande avløyse alt det tidlegare. Fleire slettar det også i Internet Archive, sjå til dømes AP. Historielaust og flautt, men kanskje valkamptaktisk lurt …).

I dei femten punkta deira var ikkje biblioteket å sjå, men på Nasjonalbiblioteket var det 1. september 2005 eit ope konfontasjonsmøte med kulturminister Svarstad Haugland og regjeringspartia, der også biblioteket blei tatt opp.

Underteikna var då journalist for NBFs nettstad og skreiv om dette. NBF har også sletta det meste «gamle», etter ei full minimalisering av nettstaden, men med litt strev finn vi det i alle fall på Internet Archive: 1.9.: «Valgjerd utset ABM-lovnadane til 2014» og «Kulturkameratane” reagerer på Svarstad Haugland».

I valkampen i år oppsummerer samfunnsforskarar til avisa Vårt Land 9. september blant anna at: «– Kultur er et lite politikkfelt, det er små penger. I en valgkamp der alle spisser temaene veldig, er det ikke så overraskende at kulturpolitikk ikke er med. Andre små områder er også lite framme, … . Han [Ola K. Berge ved Telemarksforskning] tror det vurderes som dårlig valgtaktikk å gi seg inn i en kulturdebatt. Den passer heller ikke inn i det han kaller medienes strømlinjeformede valgkampnarrativ. Grovt tegnet mener han det kulturpolitiske skillet går mellom Fremskrittspartiet og de andre. – Områder med så stor enighet er vanskelig å spisse». 

juni 22, 2021

Kvar tiande av oss

Kart over skogfinsk busetting i Sør-Noreg. Her dei vestlegaste. Klikk og kikk

Torsdag var hovudsaka på kultursidene til Klassekampen at Norsk skogfinsk museum ikkje har fått dei over 100 millionane dei var lova til nytt museumsbygg. For Kulturdepartementet krev at «… det faglige samarbeidet mellom NSM og Anno museum styrkes for å sikre en mer robust organisasjon.» Altså stadig meir solid konsolidering*.

Kva kan dette ha med bibliotek å gjere? I tillegg til at musé og bibliotek er grannar på kunnskaps- og kulturfeltet? Jo, i alle fall at rundt ein halv million norskætta bibliotekbrukarar og ikkje-brukarar ber på skogfinne-genar. Og at slektsgransking kopla med betre gentesting gjer at mange no får dette stadfesta. Og at dei vil lese og lære meir om dette. I gamle og nye bøker.

Og nyleg har ein kollega, Wenche Blomberg, vore sentral i skipinga av Skogfinneforeningen. Dei var i april i høyringa på Stortinget om museumsmeldinga. Sjå Wenche i aksjon i videoen nedi der (på bibliotekfeltet er vel mangesyslar Blomberg mest kjend for Fjellbiblioteket, først i Oppland, så fleire fylke, på 1990-talet, men som blei nådelaust amatørisert av DNT i 2001 (sjå side 11). Les meir i «Katten som syklet på vannet»).

  • * Bibliotekarar med nokre år på baken kan alt om konsolideringskravet ovanfrå. Etter å ha vore tilskodarar til problema under museumsreformen på tidleg 2000-tal, der musea blei fusjonerte fylkesvis, internaliserte likevel bibliotektoppane dette så sterkt at dei ønska full eigenkonsolidering i ei svær utgreiing i 2006. For så å bli sette på plass av grunnplanet i høyringsrunden og knapt bli nemnde i Bibliotekmeldinga i 2009.
mai 16, 2021

For mykje kunnskap

W. Ewart, den første biblioteklovas far. Foto: Rept0n1x, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Forskarar, har vi høyrt, må lese mykje og samanhengande. Blant anna derfor er denne bloggaren ikkje blitt forskar. Han har alltid vore ein halvstudert oppsnappar av stort og smått, og er sjeldan sett med ein skikkeleg «murstein» i fanget. Og på nattbordet ligg helst slike bøker som Steve Lowe og Alan McArthur: «Is It Just Me Or Is Everything Shit? : The Encyclopedia of Modern Life». God, britisk samfunnsatire i passe korte kapittel. Her frå oppslagordet «Libraries, public» (vår omsetting):

«Då den liberale parlamentarikaren William Ewart introduserte lova om folkebibliotek i 1849 protesterte dei konservative mot at dei skattebetalande middel- og overklassene skulle finansiere ei teneste som hovudsakeleg blei brukt av arbeidarklassen. Ein Tory-parlamentarikar meinte at «folket allereide har for mykje kunnskap: det var mykje lettare å administrere dei for 20 år sidan; jo meir utdanning folk får, jo vanskelegare er dei å administrere».

«Heldigvis», skriv forfattarane, «slik det moderne biblioteksystemet er blitt, er det ingen stor fare for at folket blir grusomt overutdanna eller vanskeleg å administrere. I fjor blei det oppdaga at heile samlinga til eitt bibliotek i Taunton besto av eitt seks år gamalt eksemplar av Gramophone magazine. Der dei fleste sidene mangla».

mai 7, 2021

Kabelkluss og rundetider (det er fredag)

Databasesøk anno 1983. Klikk og kikk (gløym mobiltelefonen)

Ein snublar over ting på harddisken, som til dømes denne presentasjonen underteikna heldt på eit NOLUG-møte i 2007: «Kabelkluss og informasjonsorgier: Bilder og digresjoner fra norsk on line-historie og litt on ice…».

Poenget var å påvise likskapar mellom bibliotek-IT (som lenge hadde heitt -EDB) og lengdeløp på skøyter.

Éin ting var den rivande utviklinga på begge felta på berre eit par tiår. Og i tillegg alle tala og tabellane som førekjem og som kan føde mistanke om eit samband.

Og vi hadde faktisk på denne tida «Skeisebibliotekarane i LASK» på Vestlandet pluss nokre i Trøndelag. Éin av dei figurerer som nummer 67 på «adelskalenderen» for Hordaland i 1997 (sjå siste side). Men då for Skuteviken Skøite Club. Mest synlege for ålmenta var dei likevel i litteraturkonkurransen «Klok på bok» i Dag og Tid, ofte med rette svar og heiderleg omtale.

Noko av innhaldet i presentasjonen kan vere feil, og mykje interessant manglar, men ingen i salen våga å seie noko då. I dag er det muleg, nedanfor.

Det har gått fjorten år, og ein kunne sikkert bygd det ut, men det finst kanskje viktigare ting å bruke tida til.

Dei som vil oppleve den fantastiske powerpoint-dynamikken anno 2007 kan gå hit.

april 26, 2021

Parkbibliotekets renessanse? :-( :-) :-0

Eller må biblioteket kapitulere for denne «rørsla»? Foto: Haeko (CC BY-SA 3.0) Klikk og kikk

NRK melder i dag at «Amerikansk studie sår tvil om en- og tometeren». Og vidare: «Forskerne mener du er like utsatt for å bli koronasmittet innendørs – uavhengig om du befinner deg 2 eller 20 meter fra smittekilden. – Jo lenger man oppholder seg i samme rom som en smittet, jo høyere er risikoen for å bli smittet, … De mener anbefalingen om avstand er med på å gi folk en falsk trygghet».

Denne saka kjem stadig høgare på nyheitsnettstadene no i kveld, men kor kvalitetssikra denne forskinga er, får vi jo sjå på.

Men må vi eventuelt omskrive fullstendig den trass alt optimistiske lista over tiltak for post-korona-biblioteket?! Blir det registrering i døra og alarm på ein app etter så og så mange minutt for kvar bibliotekbrukar inne i lokalet? Eller får securitassane eit nytt arbeidsfelt?

I 1901-07 gjennomførte Deichman eit forsøk med friluftsbibliotek parkane i Kristiania. Blir dette den tryggaste løysinga framover? For to år sidan prøvde dei seg igjen.

april 2, 2021

Ikkje akkurat bibliotekarkjendis (det er fredag)

Den US-amerikanske bibliotekaktivisten og professoren i bibliotekhistorie, Kathleen McCook, kjem no opptil fleire gongar om dagen med bibliotekhistoriske artiklar på Substack. Så bra er dette at vi har lagt henne til i bloggrullen heilt nede til høgre.

Eitt tema ho er opptatt av er sensur, derfor minnar ho om historia om ein bibliotekar-sjølvbiografi som lenge var forboden og der manuset blant anna blei redda frå Dresden under bombinga i 1945, sykla til Leipzig og vidare til Wiesbaden med amerikansk militæreskorte. Boka blei utgitt på 1960-talet, men blei praktisk talt gløymt. Ikkje var personen så populær i alle krinsar heller …

Personen var fødd i Italia, men rekna seg som franskmann, og i 2007 starta ein innfløkt og hemmeleg prosess for fransk oppkjøp av manuset. Kathleen lenkar til ein video frå overrekkinga i 2011, det til då dyraste franske manuskjøpet i historia for 7 millionar Euro. New York Times hadde ei samtidig sak om denne transaksjonen.

Den sjølvbiograferte var ikkje mest kjend som bibliotekar, men …

read more »
februar 11, 2021

Då alle røyka i biblioteket

I 1970 blei det laga ein bibliotekfilm, ein Deichmanfilm, på over ti minutt og i fargar. Og faktisk av ein filmskapar «som var med på å forme 1970-årenes film i Norge», nemleg Arnljot Berg, ifølgje Wikipedia.

Tittelen, «For Lærde og Lærdoms elskere», er eit sitat frå 1780-talet av grunnleggjaren, kanselliråd Carl Deichman, og det er mykje stiv spankulering her i pudra parykk. Men sitjande i dei same trappane møter vi samtidas, altså 70-talets, frigjorte ungdomar i avslappa samtale.

Og sjølvsagt røykande. Slik også i biblioteksjefsmøterommet, med dåverande sjef, Hans Fløgstad, i hovudrolla. Ein ubetaleleg scene i dag, …

read more »
januar 26, 2021

Geir Vestheim er død

Tidligare professor Geir Vestheim ved Bibliotekshögskolan i Borås og Universitet i Sørøst-Norge fall om og døde under ein skitur 4. januar, 74 år gamal. I ein nekrolog i avisa Varden heiter det korrekt at «Han regnes som sentral i oppbyggingen av et norsk – og nordisk bibliotekforskningsmiljø på 1990-tallet». Boka hans frå 1997, «Fornuft, kultur og velferd : ein historisk-sosiologisk studie av norsk folkebibliotekpolitikk» var den første og til no grundigaste kritiske analysen av dette emnet, og ho er noko av det vi har sitert mest frå på denne bloggen.

Lokalhistoriewiki kan vi lese at han tok «cand.philol.-graden ved Universitetet i Oslo og seinere fil.dr.-graden ved Göteborgs universitet. Han var ansatt ved Elverum videregående skole, Østlandsforskning, Høgskolen i Hedmark på Rena, Högskolan i Borås og Göteborgs universitet før han ble ansatt ved Høgskolen i Telemark på Bø. Her jobbet han i omlag ti år; samme periode som institusjonen ble en del av Høgskolen i Sørøst-Norge. Hovedfeltet til Vestheim var forskning på kulturpolitikk».

Underteikna hadde gleda av å samarbeide med han blant anna om jubileumsboka om Statens bibliotektilsyn i 1999. Geir Vestheim var fødd på Eidskog og var ein stor kjennar av litteraturen i Hedmark frå 1900-talet, blant anna Hans Børli og Alf Prøysen. Dei fleste bøkene og artiklane skreiv han på eit velformulert og levande austlandsk nynorsk som har inspirert blant anna denne nynorskkonvertitten.

januar 9, 2021

Kult, men (låne-)kortsiktig

Det nasjonale lånekortet anno 2005, but still going

Lesarar av bloggen vil ha oppfatta at underteikna ikkje er særleg entusiastisk til dei mange identitetspolitiske strøymingane i samtida. Likevel fekk vi i dag spontan sympati for eit prosjekt ved Brooklyn Public Library, NYC, der dei no utlyser ein konkurranse om design av eit SVART lånekort, i høve «celebrating Black American culture and history». Og vidare: «This card is the first in a series of future ‘Celebrating Heritage’ library cards».

Vel og bra, men kva med timinga?

Då det norske såkalla nasjonale lånekortet blei lansert i 2005 fekk det svært lite skryt for designen, snarare tvert imot. På fagforumet biblioteknorge meiner vi å hugse solid nedsabling av det klysegrøne Noregskartet overstrødd med mikroskopiske symbol, umulege å tyde, jamfør fotoet av bloggarens eksemplar (debatten skulle vi gjerne ha stadfesta og referert, men dette har Nasjonalbiblioteket gjort umuleg då dei i august fjerna heile forumet frå internettets overflate). Men initiativtakarane, alliansen «Biblioteksystemleverandørene i Norge», var uthaldande og valde å ikkje lytte til …

read more »
desember 11, 2020

Berekraftige bibliotek

Bibliotekarforbundet melder i dag at dei har levert innspel til regjeringa sin nye, nasjonale handlingsplan for bærekraftmåla. Dei skriv at dei legg vekt på «bibliotekarers fagprofesjon, og at å systematisere, vurdere og formidle informasjon er et viktig bidrag til å oppnå målene. … Dette er en kompetanse som vil være spesielt viktig i arbeidet med bærekraftsmålene. Her holder det ikke å fokusere på utdanningsløpet, vi må sikre at hele befolkningen har tilgang til god og kunnskapsbasert informasjon».

Ein gong i tida, på 1990-talet, var det ein tendens til å opprette såkalla kompetansebibliotek, med varm støtte frå dåverande Statens bibliotektilsyn. Eitt av desse var Miljøbiblioteket på Steinkjer (Wayback-kopi frå 1998). Det var kanskje for tidleg eller for mykje å gape over eller også for dårleg marknadsført. ABM-utvikling la i alle fall heile konseptet i grava i utgreiinga «Bibliotekreform 2014» i 2006.

november 30, 2020

NRK.no med stor reportasje frå Katta-biblioteket

Foto (utsnitt): Stig Rune Pedersen (CC BY-SA 3.0)

Søndag kveld publiserte Nrk.no: «Dei skjulte bokskattane : Noregs eldste bibliotek ligg i kjellaren på ein vidaregåande skule». Det handlar om biblioteket på Oslo Katedralskole, grunnlagd i 1153, men då i eit anna lokale. Essensen er: «Her finn du mellom anna den eldste trykte boka om Noreg, kapitalismens bibel, eventyret om Askepott (ja, faktisk) som kappåt med trollet og hefte frå 1500-talet som ein inntil nyleg ikkje visste eksisterte».

Vi omtalte i juli boka «Bokhistorie. Bibliotekhistorie»:

read more »
november 29, 2020

Nasjonalbiblioteket blir svensk – igjen?

Norsk-svensk bibliotekarforsøstring i 2005 i salen i Karlstad der unionsoppløysinga blei framforhandla

Ifølgje Klassekampen fredag har regjeringa «godtatt å selge statens Entra-aksjer. Nå kniver de svenske eiendomsgigantene SBB og Castellum om kontroll over selskapet». Eitt av bygga til Entra (utskilt frå Statsbygg i 2000) er Nasjonalbiblioteket på Solli plass. Og dette vil no «ofres på markedsliberalismens alter, tordner SVs næringspolitiske talsperson Torgeir Knag Fylkesnes».

Heilt einig med sistnemnde. Det sterkt tvilsame er jo at private skal gjere seg rike på husleiga vi alle betaler gjennom skatten. Men under Entra har dette alt vore børsnotert og big bissniss i fleire år. Og salet gjeld ikkje innhaldet og drifta. Og i tillegg har staten sikra seg gjenkjøpsrett. Så den heilt store skandaleoverskrifta blir det ikkje på ein bibliotekpolitisk blogg som denne.

Men på bloggen driver vi også med bibliotekhistorie, og vi blei nysgjerrige på korleis det var førre gong det norske nasjonalbiblioteket var «svensk»? Var det også ein nasjonalbibliotek-union som blei oppløyst i 1905?:

read more »
Translate »