Archive for ‘Bibliotekhistorie’

desember 8, 2022

Biblioteket og kroppsvarmen

«Varmestuen», Oslo, 1931. Utsnitt. Fri bruk. Nasjonalbiblioteket

Ikkje berre sjeleleg, men også kroppsleg er biblioteka blitt viktige denne hausten. Særleg på dei britiske øyene har energiprisane kombinert med haust- og vinterkulda auka behovet for varmestover for folk, og biblioteka har mange stader peika seg ut til dette. Så frå å ha vore eit dilemma for den seriøse kultur- og kunnskapsinstitusjonen har dette blitt «eit bein å stå på», om ikkje redninga, for mange nedleggings- og nedskjeringstruga bibliotek.

Også rikspressa der borte har skrive om dette, no sist The Guardian i sjølve leiarartikkelen søndag: «The cost of living crisis has cast new light on their role as places not only to read and learn, but to keep warm. They cannot be allowed to dwindle».

Det var behov for dette også før i tida, men praksisen varierte nok. Ifølgje det bibliotekhistoriske verket «The Library», som vi omtalte i august, spurde seg presidenten for ALA, den US-amerikanske bibliotekforeininga, i 1894 om dei som kom til biblioteket for å lese aviser nokon gong las noko anna: «Are they not, for the most part, a vagrant and mal-odourous class, whose presence in the reading room repels many who would receive more benefit from it?».

Heilt enkelt var det heller ikkje for seksti år sidan i Oslo; også då var kroppslukt eit tema. Bok og bibliotek nr. 4, 1962 siterer sjefsbibliotekar Henrik Hjartøy i Deichmans årsberetning 1961:

read more »
november 29, 2022

– Twitter er irrelevant

I Bok og bibliotek i 1994 blei fenomenet newsgruppe, dåtidas SOME, nemnd av Thomas Brevik første gongen. Klikk og les

For eit drygt år sidan kutta eg ut Facebook, så blogginnlegga mista ein kanal ut. Nedlastingane frå bloggen blei reduserte frå 60 tusen i 2020 til 40 tusen i fjor. Men det måtte til. No er spørsmålet om Twitter må gå same vegen. Om ikkje heile tenesta klappar saman før eg kjem så langt.

Same kva, hausten/vinteren 2022-23 kan bli lagnadstung for sosiale medium. Men kan det bli ei tid for endring og kanskje kollektiv, solidarisk nytenking?

Mange har skrive om dette dei siste vekene. Éin av dei betre er William Shoki, sørafrikanar og spaltist i Klassekampen. I dag skriv han «Farvel til Twitter» og med undertittelen «Twitters død bør være irrelevant for oss som ønsker en ekte solidaritet» (har du ikkje tilgang, kan du lese originalen på «Afrika is a Country»).

Nokre høgdepunkt:

read more »
september 29, 2022

Meir bibliotekhistorie digitalisert på nb.no

Blant anna i mangel av eit samla nasjonalt bibliotekhistorieverk og eit bibliotekmuseum er det viktig at det bibliotekfaglege og -politiske stoffet blir digitalisert og gratis tilgjengeleg. Derfor er 29. september ein aldri så liten merkedag når Nasjonalbiblioteket i dag annonserer at Norsk Bibliotekforening sitt tidsskrift Bibliotekforum ligg les- og søkbart på nb.no.

Tidsskriftet var i drift i 19 år, frå 1995 til 2014. Forgjengaren, meldingsbladet Internkontakt (1976 – 95), bør bli neste prosjekt.

Vi ser at også salige Kommunale bibliotekarbeideres forening sitt tidsskrift Kontakten er digitalisert, rett nok berre fire årgangar. Dei ligg ikkje ope tilgjengeleg, men desse kan det då ikkje vere grunn til å halde innelåst? Tidsskriftet blei utgitt mellom 1960 og 1988. Fortsettaren, med namnet CasaNova (!), finn vi heller ikkje (PS: Med denne grunngjevinga vann underteikna i 1988 konkurransen om eit meir spenstig og mindre vanleg tidsskriftnamn enn Kontakten).

juli 12, 2022

Oppsnappa veke 28

Utan nokon som helst relevans til tekstane

Om tyrkisk bibliotekhumor, om ein 90-årsjubilant og norsk statleg bibliotekpolitisk historie og om kor viktig bibliotek og arkiv er for journalistikken og historieskrivinga og særleg når det skal handle om vanleg folk. Klikk for å lese:

read more »
juni 23, 2022

Oppsnappa veke 25

Vinyl og cd-ar på Kulturbiblioteket i sentrale Stockholm

Om marknadsføring eller ikkje av vinyl i bibliotek, om talekonkurransar på bibliotek i 1935, om ein ny digital scene for bibliotekarrangement og om dei internasjonale twitterkunstutstillingane, som aller første gong fann stad på Moss bibliotek. Les meir:

read more »
mai 11, 2022

Snart 17.-mai: Gunnerusbiblioteket har viktig «nytt» om nasjonalsangen!

Bjørnson på plass i Moss bibliotek

Dette kjem fram i ein artikkel frå oktober i fjor; «Nytt lys på nasjonalsangens historie» av Anne Jorunn Kydland (i tidsskriftet Studia Musicologica Norvegica, fritt tilgjengeleg på Idunn.no). Dette er ei utdjuping av den alt svært innfløkte historia om korleis «Ja, vil elsker» blei til.

Bjørnstjerne Bjørnson sin første versjon er frå 1859, men seinare, fram til 1870, endra han delar av teksten fleire gongar. Han skreiv nye vers og tilpassa teksten til politiske hendingar i samtida; frå éin nasjonal krigs- eller konfliktsituasjon til ein annan, så etter kvart til stabilitet og fred, men til slutt påverka av ny unionstrid. Også ulike tonsettarar påverka det endelege resultatet.

Kydland var ein av forfattarane av boka «Historien om ´Ja, vi elsker´» (Oslo: Pax, 2002). Men det nye ho har å melde stammar frå eit tynt, lite hefte med manus, brev og avisklipp som forfattarane ikkje kjende til for tjue år sidan. Men det har heile tida lege i Gunnerusbiblioteket i Trondheim. Der finn vi det no digitalisert: [To Fædrelandssange] / af Bjørnstjerne Bjørson.

Dokumentet kan lastast ned og til dømes inngå i ei lita utstilling i biblioteket? Lisensen er ein av dei rause: CC BY-SA 4.0.

Til slutt: Kydland skriv også: «Sett i verdensperspektiv må det være enestående at en nasjonalsang nevner ordet skam og streifer tanken om manglende solidaritet».

PS 17.5.: Kydland sine funn var framande for Bjørnsonbiografen Edvard Hoem. Etter snøgglesing av første bandet (av fire), Villskapens år : Bjørnstjerne Bjørnson : 1832-1875 (utgitt 2009), finn vi (på side 211) faksimile av éi side av heftet i Gunnerusbiblioteket, men ikkje mange detaljar om korleis sangen «voks fram» gjennom over ti år.

mai 4, 2022

Oppsnappa

Bibliotekargata

I Harlem i New York er gateskiltet Pura Belpré Way no avduka på hjørnet av 109 St. og Lexington Avenue. Men ingen får dette som heimeadresse, då skiltet «berre» er ei markering av at her gjekk den første Puerto Rican librarian of color til og frå jobben i mange år. Det er no hundre år sidan ho blei tilsett. Det er også oppretta ein pris i namnet hennar.

Freda reoloppstilling

Det er ikkje ofte eit ikkje-bibliotekfagleg tidsskrift har ei større skrytesak om bibliotek på høgde med oppslaget om Haugesund bibliotek i Fagbladet denne veka. Brått blir dette eitt av landets mest kjende, då bladet har eit opplag på 390 000. Utgivaren, Fagforbundet, organiserer mange bibliotektilsette, men særleg 1960-talsromantikarar og folk med tilknyting til byutvikling og arkitektur vil no merke seg dette biblioteket. Av artikkelen og biletstoffet kan ein få inntrykk av at fredinga er total på 1967-nivå, då blant anna også oppstillinga av reolane er absolutt, men bileta deira på Fjesboka (klikk «Se alle») viser høgst moderne løysingar på andre område. Sjå også den eigne inventarlista! (Bloggaren har ikkje vore der på førti år, men må av geriatriskstatistiske grunnar ikkje vente i nye førti).

Biblioteklærebok nr. 1

Vi tenkjer på «Advis pour dresser une bibliothèque» (1627) av franske Gabriel Naudé (1600-1653). Dette var slett ikkje den første how-to-boka om å mekke bibliotek, men ifølgje Joacim Hansson i førordet til ei svensk digital utgåve frå 2006, «bryter han mot flera av tidens normer dels genom att presentera bibliotekariens yrkesroll som självständigt strategisk i beståndsutvecklingen, dels genom att lyfta fram böckernas funktion och innehåll på bekostnad av yttre attribut som storlek och bokband». Dette er vår mann! Og vidare: «Hyllorna ska inte vara högre än att man kan nå de översta raderna utan att riskera att ramla ner och slå ihjäl sig, något som under 1500- talet inte hade varit en helt ovanlig dödsorsak bland bibliotekarier».

Her i landet finst det visst berre ei utgåve på engelsk frå 1876, på UB Bergen. I Oria.no er det fire oppføringar av originalen, men ingen av dei med lokalisering til noko bibliotek. Ei dansk omsetting frå 1970 ser også ut til å ha gått tapt? Men på svensk kom altså boka elektronisk i 2006. Med fri tilgang. Og Naudé jobba faktisk i Stockholm ein periode, på det dronninglege slottsbiblioteket, jamfør Hansson. Men det blei berre eit drygt halvår: «Den 20 maj 1653 påbörjade han resan tillbaka till Paris. Han skulle dock aldrig komma fram. Det svenska klimatet hade försvagat honom och han dog i Abbeville, där han också fick en enkel begravning».

Originalen er p.t. til sals i eit US-amerikansk antikvariat for $35 000, og dét har ho vore i alle fall sidan 21. januar i fjor. Til same prisen. Så ho er kanskje prutbar, om du fekk igjen på skatten?

april 3, 2022

Sira Myhre ny toppsjef i Cappelen Damm …?

Sira Myhre på eit bibliotekpodium for … lenge sidan

Nettstaden Bok365.no hadde fredag ei ganske omfattande og detaljert sak om dette: «Aslak Sira Myhre går først inn i en prosjektdirektør-stilling i forlaget, og Jenssen [noverandre direktør, vår merknad] og Sira Myhre skal deretter jobbe side ved side i en periode før sistnevnte overtar roret. De to skal i fellesskap med styret avgjøre eksakt når dette skal skje».

Men så går Bok365 ut 2. april med eit aprilspøk-dementi

Dei siste dagane, for ikkje å seie åra, har fleire påpeika at i vår falske-fakta-alder har aprilspøken utspela rolla si. Dermed gikk underteikna fem på og hadde i går halvferdig ein lett ironisk kommentar særleg til avslutninga på intervjuet med NB-sjefen og boklovutgreiaren, der han blei spurt «– Ligger det an til å bli en god boklov for Cappelen Damm?»:

«– Å nei. Du klarer ikke å lokke meg utpå der, svarer en lattermild Sira Myhre. – Mitt håp – og min tro – er at det skal bli en boklov som hele bokbransjen og litteraturfeltet kan leve godt med».

Så hadde vi tenkt å spekulere litt rundt kva han i dag meiner med «hele litteraturfeltet». Er biblioteket «inne» i dag? Og korleis? For gjennom hausten og vinteren har …

read more »
mars 2, 2022

Bibliotekhistorie oppsnappa

Bibliotekarar på hesteryggen. Klikk for større foto

Irene Vallejo, forfattaren av «Evigheten i et siv» i intervju med Klassekampen 26. februar: «Det er ikke Aleksander den store, med sine megalomane visjoner om et bibliotek som rommer alle verdens bøker, som er den virkelige protagonisten … Det er bibliotekarer og lærere som har spredt bøker og muligheten for lesing, som kvinnene som på 1930- og 1940-tallet reiste rundt på hesteryggen i Appalachene i Kentucky med bøker i saltaskene».

Den framifrå kulturarv- og bibliotekbloggaren Kathleen McCook på Substack: «Montaigne had a magnificent library and it was his throne: «At home I betake me somwhat the oftner to my Librarie, whence all at once I command and survay all my houshold … There is my seate, that is my throne». Montaigne, Essais III.3, ‘Of three kinds of relationships.

Ny bok om gamalt – «The Library – A fragile history». Biblioteksbladet intervjuar forfattar Arthur der Weduwen (medforfattaren er Andrew Pettegree): «Vi berättar också bokproduktionens historia, om hur boken har förändrats, från papyrus till den tryckta boken till den digitala teknologin. Den utvecklingen har förstås också påverkat biblioteken väldigt mycket och kampen har alltid funnits där, den mellan att bevara det gamla och att introducera det nya. Att man alltid tror att det nya också är det bästa, det är ett stort hot mot biblioteken».

desember 7, 2021

Skansen: Utleige som på Deichman, kan bli vanleg

«Misbrug ikke vor Tillid» heitte det på Deichman før i verda. Truleg i den gamle «Eventyrgården»?

Svenske Biblioteksbladet.se har tatt utleigesaka i Oslo på alvor og blant anna gått meir direkte på Deichmansjef Knut Skansen enn både Dagsavisen og Morgenbladet gjorde. Han bagatelliserer her utspela frå fagorganisasjonane og ender opp med å forsvare ordninga som noko alle bibliotek bør førebu seg på:

«Han tror att många är rädda för själva principen, att bibliotek måste klara sig med hjälp av privata intäkter, och att detta kan komma att bli aktuellt för fler bibliotek.

– Jag tycker inte andra bibliotekschefer ska vara rädda för detta, jag tycker att de ska se det som en möjlighet. Det är ett nytt sätt att tänka på i Norge, men jag tror att vi måste vänja oss vid det.

Jenny Dellegård på Fagforbundet håller inte med.

– Det är ett ideologiskt ställningstagande. Jag tänker att biblioteken traditionellt är en del av välfärdsstaten och ska finansieras av skattemedel. Nu börjar man hämta pengar från det privata, vi tycker inte det är okej på ett bibliotek».

desember 2, 2021

Breie og smale vegar til NRK

Dette har no vore ei sak i heile 53 aviser (ifølgje Atekst): «NRK-program kan forsvinne frå nett på grunn av usemje om betaling». … Usemje om betaling til frilansarar kan føre til at store delar av NRK-arkivet går i svart frå nyttår, åtvarar 31 kulturorganisasjonar i eit opprop».

Og Forfatterforeningen skriv at «I tillegg til å utelukke gjensyn med folkekjære favoritter, svekker det arkivets verdi som kilde for journalister, medievitere og forskere». 

Men denne tenesta er ikkje designa for desse, men for mimring og underhaldning på fritida. Noko anna er Nasjonalbibliotekets kringkastingsarkiv. Til dømes i radioarkivet ligg det meste teknisk til rette for at journalistar og forskarar kunne hatt eit mykje betre verktøy. Her er det profesjonelle søkjeverktøy, men også her er problemet avtalar. Noko er fritt tilgjengeleg (som til dømes denne reportasjen frå 1948 om …

read more »
november 15, 2021

Biblioteket som tolte fabrikkstøy betre enn kyrkja

Frå Rjukans raude bibliotek

Rjukan har eigen litteraturfestival, og i samband med denne skriv Radio Rjukan om biblioteket i byen at Torget, der biblioteket har vore sidan 1924, «var opprinnelig tiltenkt Rjukan kirke, men Sam Eyde mente at det kom til å være for mye støy fra kraftverket som ville forstyrre prestens taler, så kirken ble plassert der den nå ligger». 

Denne historia er ikkje med i artikkelen om biblioteket på bibliotekdelen av Lokalhistoriewiki. Men ho er kanskje ikkje sann?

Sjå bloggaren sin eigen fotoserie frå biblioteket frå 2007.

november 8, 2021

Bibliotek-aksjonisme på 00-talet! (siste nytt frå bibliotek-arkeologien)

Ein ikkje så veldig relevant illustrasjon

Fekk akkurat ei etterlysing frå ein bibliotekar med litt fartstid, etter ein spesiell wiki som underteikna hadde sysla med ein gong i tida. Denne var eit biprodukt av arbeidet som nettredaktør i Norsk Bibliotekforening, men då dei måtte skjere vekk både tidsskriftet sitt og nettjournalistikken, og vi blei to journalistar til overs, blei heller ikkje abonnementet forlenga hos wiki-leverandøren. Wikien BibliotekSATS presenterte vi som «ein idébank og «kokebok» for bibliotekaksjonisme». Men no finst han berre på Wayback Machine.

Som betyr at det tar uvanleg lang tid å opne dei ulike lenkene. Nokre sider ser vi at ikkje er fanga opp av WM, og det er ting her som er forelda og lite interessant i dag, og ting som kunne blitt oppdatert, men som ikkje vil skje. Om ikkje nokon annan startar noko slikt frå botnen av. Men tida har kanskje ikkje gått frå absolutt alt, til dømes under «Bibliotek-PR» og «Argument for bibliotek».

november 6, 2021

Lahlum tatt på fersken! ;-)

Dessverre, Lahlum, dei raude bannera var ikkje der i 1973

Vi har tidlegare mått hengje ut Hans Olav Lahlum her på bloggen for å ha utvist lita forståing for eit viktig bibliotek-etisk prinsipp, nemleg når han i krimboka «Sporvekslingsmordet» lar detektiven sin, Kolbjørn «K2» Kristiansen, få gjennombrot i ei etterforsking ved hjelp av lånardata, velvillig utleverte av ein bibliotekar på Deichman. Men noko som berre skal vere muleg etter rettsleg kjenning frå ein domsstol. Og då under sterk tvil.

Dette forstår alle i dag, når personvern er eit så heitt og hyppig tema. Lahlum har ikkje protestert på klagemålet vårt, men han ville kanskje hevda at dette var meir ukjend då dei fiktive brotsverka hans fann stad. «K2-serien» hans er nemleg retro-krim frå tidleg 1970-tal. Og tidskoloritten er tatt på kornet. Særleg dei av oss som opplevde Oslo på denne tida blir effektivt sette attende til desse langsame mobiltelefon- og datanettfrie tidene, då narkotikabrotsverka var litt hasjrøyking i Slottsparken og terrorisme eit framandord i utanriksnyheitene. Og alt går føre seg på tidsriktig, sobert Oslo-Vest-språk, med De og Dem og herr, fru og frøken.

Lahlum er sjølv fødd i 1973 og oppvaksen ved Mjøsa, så Oslo-researchen hans må ha vore omfattande. Så er han også ein av krim-sjangerens absolutte skærpingar. Men likevel går han i baret: For i bok nummer 10 i serien, «Svanemordet» (2020), skriv han om eit vitne som ser eit mordoffer (før mordet finn stad) gå ut av – Nasjonalbiblioteket!?

Men i 1973 var ikkje dette namnet på noko bibliotek i Noreg!

Den første trykksaken …

read more »
oktober 30, 2021

Tid for omvend mytekverking

I 1996 gav Norsk Bibliotekforening ut «Bibliotekenes mytekverker», eit ørlite hefte i A6-format, men som Nasjonalbiblioteket faktisk har digitalisert. Dette var då internettet var det store, nye, og foreininga hadde vel særleg behov for å kverke den negative myten at «Ny teknologi vil overflødiggjøre bibliotekene og bøkene» (sjå side 7).

Sidan då har biblioteka hatt standardheving på nokre område. Det har blitt fleire gode biblioteklokale (Tromsø, Bodø, Nye Deichman osv), noko som kan ha betra den allmenne haldninga til biblioteket, ikkje berre i dei aktuelle kommunane. Men så var det dette med biblioteklova som blei oppjustert i 2014. Her tyder mykje på at det har oppstått ein positiv myte. Dette er heller ikkje bra.

Bernhard Ellefsen, ein av dei få relativt aktive kommentatorane i norsk presse når det gjeld bibliotekspørsmål, skreiv i Morgenbladet i førre veke at dei borgarlege kulturministrane har lite å skryte av på litteraturfeltet, men: «Ser man på hvilke tiltak som har hatt effekt gjennom de siste åtte årene, peker for eksempel den justerte folkebibliotekloven seg ut. Den ble riktignok lagt frem av kulturminister Hadia Tajik, men først i årene etterpå har vi sett at det nye kravet til folkebibliotekene om at de også skal være «arenaer for debatt» har skapt nye og viktige kanaler for norsk litteraturformidling».

Med omfattande økonomisk støtte frå Nasjonalbiblioteket og Fritt Ord har det blitt mange fleire arrangement i biblioteka om litteratur og med forfattarar, sjølv om dette …

read more »
Translate »