Archive for ‘Open Access’

april 12, 2021

Frantsvåg om diamant-OA-tidsskrifta

I Khrono.no i mars blei Jan Erik Frantsvåg grundig intervjua om desse publikasjonane versus «kommersielle tidsskrifter med profittmarginer som ikke ligner grisen»:

«- Om du ikke bryr deg om disse tidsskriftene setter du krokfot på mange forfattere.

– Disse tidsskriftene, som Frantsvåg snakker om, er tidsskrifter innen såkalt diamant-OA. Det dreier seg kort sagt om tidsskrifter som publiserer med åpen tilgang (OA), uten å ta betalt fra verken lesere eller forfattere. De utgis ofte av en institusjon og er basert på utstrakt gratisarbeid. Mens institusjonene stiller infrastrukturen til disposisjon, stiller forskere og andre med egen arbeidstid».

Lesbart for folk som jobbar med sånt, men tyngre å bidra med kloke kommentarar og eventuelle innvendingar for ein bloggar med folkebibliotekbakgrunn. Sjå gjerne dette også i samanheng med Lars Egeland sin tekst frå BIBSYS-møtet i ferske Bok og bibliotek nr. 2. Og på bloggen hans.

januar 30, 2021

Kunnskapskolonialisme

Sørafrikanske Denise Nicholson snakka om kunnskaps-kolonialisme i Oslo i 2005

Urettvis vaksinetilgang mellom nord og sør er ei stor sak i media no. På NRK.no heiter det: «Norge og flere rike land bidrar til de internasjonale programmene ACT-A og COVAX for å kjøpe opp vaksiner og donere til fattige land. Men det monner lite», seier eit representant for Leger uten Grenser.

Ein parallell er tilgangen eller mangelen på tilgang til forskingsdata; artiklar, bøker og forskingsresultat. Alt i 2005, på det avsluttande plenum under IFLA-konferansen i Oslo, snakka sørafrikanske Denise Nicholson om ”kunnskaps-kolonialisme” (knowledge colonialism). Dette inngikk i karakteristikken hennar av den vestlege verda og særleg USA og EU sin politikk i høve til Afrika og den tredje verda når det gjeld spreiing av åndsverk og kunnskap. Til dømes kunne ikkje bibliotekvesenet i Sør-Afrika overføre bøker til punktskrift eller cd for blinde og svaksynte, noko som var sjølvsagt i vår del av verda. Og tekster av landets eigne forskarar blei ”låste inne” i internasjonale databasar, til marknadspriser fastlagde i USA og Europa. Forskarar, blant anna på sjukehus, risikerte å bli saksøkte om dei brukte eigne manus dei hadde fått publisert i vestlege akademiske tidsskrift. Dermed stod det elendig til med balansen mellom behovet til opphavsmannen og brukarane, der biblioteket vanlegvis er den einaste som stiller opp for dei sistnemnde. 

Og i dag er det ikkje særleg betre. Derfor tok den kasakhstanske dataprogrameraren Aleksandra Elbakayan og andre meir anonyme initiativ til «skuggebibliotek» som Sci-Hub og LibGen. Som vi her på bloggen forsøker å skape debatt om. Og som er lasta ned 581 gongar i løpet av ei veke.

januar 24, 2021

«Why do we live in a world where libraries are illegal?» An interview with Alexandra Elbakyan

Sci-Hub is since 2011 the world´s most celebrated – and despised – «shadow library», performing «pirate style» copying and republishing for free of subscription based academic articles. The initiator, Alexandra Elbakyan (32) of Kazakhstan, has given a number of interviews but here Finnish library activist and philosopher Mikael Böök in an e-mail interview asks his own specific and very current questions. Just now she´s in the news with a lawsuit against her by Elsevier, Wiley etc. We also get her opinions on Plan S, on joining IFLA and on her alleged Russian communist espionage. 

>> About this blog

First Mikael explains his idea and approach for his interview:

read more »
januar 16, 2021

Elsevier och Wiley till nytt angrepp mot Sci-Hub och Libgen

Sci-Hub logo sittande på en boktrave. Boktraven symboliserar Libgen alias Library Genesis.

Alexandra Elbakyan och Sci-Hub, webbportalen för vetenskapliga artiklar som hon upprätthåller, har råkat ut för nya svårigheter, denna gång i Indien. De stora förlagen Elsevier och Wiley har nämligen stämt Alexandra Elbakyan och Sci-Hub inför rätta vid domstolen i New Delhi. Stämningen gäller också skuggbiblioteket Libgen. Om detta kan man läsa mer i Prabir Purkayasthas artikel Elsevier and Wiley Declare War on Research Community in India i indiska NewsClick.

Dessutom har Twitter spärrat Sci-Hubs konto! Därom ingår mer information i artikeln och kommentarerna här.

Historien om de vetenskapliga skuggbiblioteken är redan ganska lång och händelserik och har också tidigare skymtat i Bibliotekettarsaka. Vi återkommer till ämnet!

Se också:

november 21, 2020

Digitalisering på UH-ane

Klikk og kikk

Også bibliotekspørsmål blir det skrive lesarinnlegg om på Khrono.no, men sjeldan kjem det til debatt. Tysdag delte vi her på bloggen eit offensivt Khrono-innlegg av Emma Sjøenden Vestli om digitalisering, og etter kvart har det kome kommentarar som også hos ein amatør som underteikna styrker inntrykket av at dette er verkeleg viktig. Siste debattant, Pål Magnus Lykkja, skriv blant anna at «modellen Bokskapet kommer til å bli en nasjonal løsning innen veldig kort tid fordi jeg tror de fleste som setter seg inn i denne modellen skjønner at dette vil fungere både nasjonalt og internasjonalt». 

november 17, 2020

«Det er på tide å røske opp treet med rota»

Dette er den klikkvenlege tittelen på eit lesarinnlegg på Khrono i går (som gjer at også vi brukar han, må vi vedgå … ). Etter å ha klikka oss fram til innlegget er tittelen: «Når skal vi få en prinsipiell diskusjon om åpen publisering av fagstoff?». Forfattar er leiaren av kunnskapsforvaltinga ved universitetsbiblioteket ved OsloMet, Emma Sjøenden Vestli. Ho tar utgangspunkt i førsteutkastet til ny digitaliseringsstrategi for UH-sektoren som nyleg blei lagt fram. På nasjonal konferanse for digitalisering i høyere utdanning, blei strategien omtalt som «omfattende og fremtidsrettet». Men Vestli innvender: «Jeg mener at dette er noe vi har snakket om i lang tid. Men det har stort sett blitt med det».

I løpet av dagen har det kome ein uvanleg spydig kommentar til denne nettstaden å vere, noko som i sin tur har starta noko som kan og bør bli ein debatt. Fleire lesarar av denne bloggen vil utan tvil kunne bidra.

18.11.: Og så fekk Vestli støtte i endå ein kommentar.

september 17, 2020

Forskningsrådet: – Vi er i ferd med å nå målet om åpen tilgang

Kontant avvising av rykter om gravlegging av Plan S frå direktør Røttingen og tre andre leiande personar i Norges Forskningråd på Khrono.no onsdag. Dei skriv blant anna: «Mange har fått med seg at ERCs vitenskapelige råd ikke lenger fullt ut støtter Plan S-implementeringen. Dette er beklagelig, selv om det vil ha liten praktisk betydning for Forskningsrådet og andre finansiører i cOAlition S».

august 21, 2020

Plan S(topp)?

Utgangspunktet for snøballmetaforen

Vi har hatt Plan S på blokka eit par veker, etter at bomba sprang om at det europeiske forskingsrådet ERC i juli trekte seg frå heile planen. «Uforståeleg», sa direktør i Forskingsrådet, John-Arne Røttingen. Før han annonserte overgang til Utanriksdepartementet som «global helseambassadør». Så kom det nokre lesarinnlegg på Khrono.no der norske Plan S-skeptikarar gav – høfleg – inntrykk av ei viss letting. Men i dag har nettstaden eit innlegg av tre tilsette ved UiT, blant anna bibliotekdirektør Johanne Raade, med tittelen «Plan S: Snøballen som må rulle». Dei avsluttar likevel med eit atterhald i den siste setninga: «Det er på høy tid at forskerfellesskapene og institusjonene sørger for at flere seriøse tidsskrift går over fra kommersielle forlag til åpne plattformer. Fordi det er den veien snøballen ruller, og må rulle videre, med eller uten hjelp av Plan S».

I ein artikkel i Nature frå midten av juni kan vi lese om auka vilje til å publisere og dele forsking om koronapandemien og at særleg fagfellevurdering og dermed publisering har tatt mykje kortare tid enn før. Men samtidig er nokre i tvil om dette vil halde fram og bety …

read more »
juli 17, 2020

«Revolusjon» godt i gang

Skjermbilde 2020-07-17 13.44.15

Ikkje fallen betalingsmur, men ruin av bygdeborg. Frå ei bok der to kapittel er «open access». Klikk og kikk 🙂 

Dette er ein mellomtittel fra Khrono.no sitt intervju med direktør i Forskingsrådet, John-Arne Røttingen. Det handlar om at «Frå 2021 får norske forskarar ikkje lenger pengar frå Forskingsrådet dersom dei gir bort opphavsretten til tidsskrift og forlag».

Røttingen seier blant anna: «Forskaren og institusjonen skal ha opphavsretten, og dermed retten til å arkivere og gjere artiklane tilgjengelege. Vi trur dette er noko alle tidsskrift må og vil akseptere. Vi er i tett dialog med redaktørane for dei største tidsskrifta, og forlaga har sagt at dei ønskjer å finne gode modellar for å vere i samsvar med Plan S».

I dag følgjer Khrono opp med to litt ulike synspunkt frå to forskarar: «Meiner forskarar må ha rett til å «klippe og lime» frå publiserte artiklar».

mai 18, 2020

Suksess for open tidsskrift-tilgang

Skjermbilde 2020-05-18 13.00.02

Forsølva kunnskapssøk. Frå re-opninga av Nasjonalbiblioteket i 2005

Blant anna på Khrono kan vi no lese at Kunnskapsdepartementet si ordning med open tilgang til norskspråklege tidsskrift innan humaniora og samfunnsvitskap har vore vellykka, ifølgje ei evaluering frå Unit. Men også at ordninga skal utvidast til å omfatte rettsvitskap.

Dette er veldig bra, men også heilt naudsynt i situasjonen i dag med heilt eller delvis stengde bibliotek.

Og ordninga kostar 9,1 statlege millionar. Kor mykje er dette? Eit døme: Ikkje få sjefar i norske verksemder har dette eller meir som årsløn!

Med koronaen framleis som eit trugsmål og med sterkt redusert offentleg økonomi i truleg fleire år framover burde all seriøs kunnskapsproduksjon og -formidling få solid særhandsaming. Kva med ein to-delt eller meir differensiert modell der det viktigaste, slikt som i denne ordninga, blir fritt for alle kor som helst, mens alt anna blir fritt på  biblioteka sitt utstyr? OGSÅ i folkebiblioteka.

april 15, 2020

– Åpen tilgang til offentlig finansiert forskning bør være regelen og ikke unntaket

plan s logoKhrono.no i dag har administrerande direktør John-Arne Røttingen i Norsk forskningsråd eit svært viktig utspel. Han held fram: «Slik fremmer vi kunnskapsutviklingen og vil være bedre rustet når krisene rammer. Derfor stiller den internasjonale koalisjonen av forskningsfinansiører der Forskningsrådet er med – cOAlition S – felles krav om full og umiddelbar åpen tilgang til alle forskningsresultater finansiert av medlemmene fra 2021».

Og så kan vi sitere noko positivt om keisardømet i vest:

read more »

februar 11, 2020

Open Access: Unit med innbyding til innspel

Vi siterer frå Unit: «I lys av rapporten Rettighets- og lisensspørsmål ved åpen publisering inviterer Unit berørte aktører til å sende skriftlige innspill om hvordan aktører og myndigheter bør arbeide videre for å nå målet om åpen tilgang».

For eit par veker sidan skreiv vi om denne rapporten og debatt som var i gang på forskings- og høgareutdanningsnettstadene.

januar 29, 2020

Super-falske-nyheiter-generatoren er laus! Og så?

477px-Frankenstein's_monster_(Boris_Karloff)

Frå filmen The Bride of Frankenstein. Kjelde: Wikipedia.

Vi skreiv i går om Googles nye søkemotor for Open Data. Sjølvsagt skal vi dele forsking «i vilden sky»! Eller?

På forskning.no i går skreiv samtidig Ingrid Torp frå De nasjonale forskningsetiske komiteene om forskningsetikken rundt sånt som vi peikar på i overskrifta: «Bør forskere holde tilbake kunnskap? En del forskning kan misbrukes. Noen forskere velger derfor å holde resultater tilbake».

>> Og dette er det ein diskusjon om på Cinemateket i Oslo i kveld, med filmvising (Wim Wenders: Til verdens ende), om du ikkje har anna å gjere i hovudstaden.

Attende til generatoren i overskrifta: Dette er såpass innfløkt – og viktig – at vi berre siterer Torp vidare:

read more »

januar 28, 2020

Opne data med Google

Når no Computerworld Norge skriv om at Google Dataset Search har avslutta betaperioden, vil truleg medvitet rundt Open Data auke for mange.

For å få ein idé om denne typen kunnskapskjelder, sjå oversikta til Digitaliseringsdirektoratet over norske dataset. Og ein grei omtale av den nye søkemotoren har dei på Stanford:

read more »

januar 21, 2020

Opnare Access på 2020-talet?

Lisensen CC BY er tilrådd i rapporten

Krono.no har i dag ein større sak om Plan S og den nye rapporten «Rettighets- og lisensspørsmål ved åpen publisering». Her kan vi blant anna lese at: »Forskerforbundet har vært kritisk mot den lisensen som er anbefalt i Plan S. Nå får de og andre kritikere langt på vei støtte i den ferske rapporten.»

Frå pådrivarsida for Plan S har Khrono sitert frå ein kronikk i Forskerforum av direktør John-Arne Røttingen i Forskningsrådet. Han meiner rapporten «tydeliggjør … at våre krav om åpen tilgang ikke er i strid med akademisk frihet, og belyser også hvordan forskningsinstitusjonene kan sikre en overgang til full åpen tilgang».

Det var Unit som tinga rapporten, som dei la ut 23. desember. Vi følgjer opp på bloggen.