Forfatter: Anders Ericson

Oppsnappa veke 40

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
Ukonverterte handskrivne katalogkort frå 1925. Takk til biblioteket i Gjerstad

KORTKATALOGAR i dronningriket: Slikt førekjem kanskje framleis også her i landet, men meir i det stille?: «Det er nu igen muligt at søge tilskud til retrokonvertering, metadatakonvertering og formatmæssig tilpasning af væsentlige danske kataloger og databaser. Der forventes afsat 2,6 millioner kroner til puljen i 2023».

MEDIENORGE kan bibliotekarar gjerne følgje med på. I bakgrunnen lurer Institutt for informasjons- og medievitenskap ved UiBergen. Oppslaga per 3. oktober 2022 handlar mest om aviser, men også nytt frå bokbransjen. Statistikk er viktig for dei, også bibliotekstatistikk saman med mykje om bokbransjen.

STALINS bibliotek og lesevanar. I Vagant nr 2 omtaler Johanne Elster Hanson boka Stalin’s Library: A Dictator and his Books av Geoffrey Roberts. Diktatoren var ein ivrig lesar med mange kommentarar i margane, men som verken «førte til mer humanitet eller militær klokskap». Paranoiaen hans retta seg ikkje berre mot politiske fiendar men «for eksempel «en vaskedame som gjør rent rommene, eller en bibliotekar som besøker leiligheten under dekke av å skulle sette i stand bøkene»». Han hadde eit eige klassifikasjonssystem for dei 25 000 bøkene i det tretti kvadratmeter store biblioteket. Der han også døydde.

Fenomenet BOKBAD. Dette vanlegaste norske ordet for «levande» forfattarintervju byggjer på NRK-serien Bokbadet frå scena Rockefeller i det tidlegare Torggata bad i Oslo (også påtenkt som nytt hovudbibliotek rundt 1988). NRK ønska i alle fall tidlegare å nekte bibliotek o.l. å bruke ordet om eigne arrangement, men om dei skulle gå til sak, kan ein no vise til artikkelen «Kultur og sundhed – et mangfoldigt felt»: «Askelepion-templet Epidauros fra ca. 500 f.Kr. … bestod af et idræts- og badeanlæg, en koncertsal, et bibliotek, en festsal samt et stort amfiteater. Med denne holistiske tilgang kunne man som en del af et behandlingsophold få stimuleret sanserne ved at lytte til musik, ved at bade og udøve fysiske aktiviteter, ved at læse litteratur og opleve teater og ved at betragte udsmykningen på bygningerne».

Nokre e-bokbetraktningar

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Den svenske Bokmessan er over, med blant anna ein debatt om «hur vi ser till att biblioteken kan använda den digitala backlisten för att fullgöra sitt uppdrag». Altså ikkje berre det nyaste nye. Noreg er nemnd i denne samanhengen, og nærmast som «best i klassen»: «[man har] i Norge avtalat med samtliga förlag gällande backlist-böcker fram till år 2000». Hurra!?

Nei, norske forlag kjem då nesten ikkje med e-bokutgåver av anna enn krim, «løkkeskriftbøker» og relativt populære titlar frå dei siste 15-20 åra. Vi har sett litt på dette:

Her søk i Bookbites på dei Brageprisnominerte for skjønnlitteratur for vaksne i 1997 og -98, altså dei siste åra før det første gjennomslaget til e-boka (titlar i alt er tatt frå Wikipedia):

Brit Bildøen 9 av 14 / Kjartan Fløgstad 6 av 49 / Hans Herbjørnsrud 3 av 9 / Liv Køltzow 11 av 14 / Sissel Lie 3 av 18 / Geir Pollen 9 av 14.

Og så nokre frå den førre generasjonen, nemleg vinnarane av Riksmålsprisen frå 1960 til -65: André Bjerke 0 av 31 / Solveig Christow 0 av 34 / Odd Eidem 0 av 33 / Gunnar Bull Gundersen 0 av 23.

Og heller ikkje av nyare bøker finst det mykje digitalt, jamfør den norske Bransjestatistikken for 2021 (pdf, side 15): «Innenfor allmennlitteraturen er sakprosa i liten grad på digitale flater, mens skjønnlitteratur samlet er på 32% og barne- og ungdomslitteratur er på 26%».

Så må vel svenskane sin påstand handle om Nasjonalbiblioteket si digitalisering og fri bruk? Men éin ting er at …

Les mer «Nokre e-bokbetraktningar» →

Katie Paterson – ei veke igjen

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
På Jeløya viser dei blant anna ein ca. 15 minutts film med Paterson og Atwood og fleire av forfattarane på skautur

5. oktober er siste dag av utstillinga hennar, Evergreen, på Galleri F15 på Jeløya i Moss.

Kor las du om henne sist? Kanskje her på bloggen for tre veker sidan i samband med det kjende verket hennar i Oslomarka og på Deichman, The Furure Library – Framtids- biblioteket.

Meir bibliotekhistorie digitalisert på nb.no

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Blant anna i mangel av eit samla nasjonalt bibliotekhistorieverk og eit bibliotekmuseum er det viktig at det bibliotekfaglege og -politiske stoffet blir digitalisert og gratis tilgjengeleg. Derfor er 29. september ein aldri så liten merkedag når Nasjonalbiblioteket i dag annonserer at Norsk Bibliotekforening sitt tidsskrift Bibliotekforum ligg les- og søkbart på nb.no.

Tidsskriftet var i drift i 19 år, frå 1995 til 2014. Forgjengaren, meldingsbladet Internkontakt (1976 – 95), bør bli neste prosjekt.

Vi ser at også salige Kommunale bibliotekarbeideres forening sitt tidsskrift Kontakten er digitalisert, rett nok berre fire årgangar. Dei ligg ikkje ope tilgjengeleg, men desse kan det då ikkje vere grunn til å halde innelåst? Tidsskriftet blei utgitt mellom 1960 og 1988. Fortsettaren, med namnet CasaNova (!), finn vi heller ikkje (PS: Med denne grunngjevinga vann underteikna i 1988 konkurransen om eit meir spenstig og mindre vanleg tidsskriftnamn enn Kontakten).

«Kampen om tiden»

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

«- Går mot storseier for fagbevegelsen», heiter det i Fri Fagbevegelse: «Nå kan retten til heltid bli lovfestet. Jobber du ufrivillig deltid? Snart blir det svært vanskelig for arbeidsgiverne å spekulere i små stillingsbrøker, fastslår Trine Lise Sundnes (Ap)».

Dei slår fast at «deltidsarbeid er eit problem» i sektorane «helse- og omsorg, i varehandelen, for hotell- og restaurantansatte og i utdanningssektoren». Men kva med bibliotek?

Om du klikker på «Rådata» i bibliotekstatistikken får du fram at folkebiblioteka i 2021 hadde 2463 tilsette som til saman berre utførte 1837 årsverk. Det blir gjennomsnittleg 0,74 prosent stilling per hovud. 68 av 356 kommunar har under éi stilling ved biblioteket, det blir kvar femte kommune! Men det kan vere endå verre, for vi har ikkje tatt med dei 10 som av ein eller annan grunn er oppførte med 0. Vi kunne ha sett på kor mange tilsette det er i kvar av dei 68 + 10 kommunane, men det finst grenser på ein sein onsdagskveld.

Søk på «bibliotek» i ledige stillingar på Finn.no i dag, 28. september 2022, viser at 9 av 79 er deltids.

Så dette kan bli meir enn spennande. Det kjem vel snart noko frå dei aktuelle fagforbunda.

Den kriminelle kriminallitteraturen – igjen!

~ Anders Ericson ~ 4 kommentarer

Bloggaren er slett ingen systematisk krimlesar på leit etter brot på den bibliotekariale teieplikta, men med ujamne mellomrom berre spring det ein i augo meir eller mindre alvorlege overtramp. For eit år sidan måtte vi ta fatt Hans Olav Lahlum for politietterforskar-snoking i lånarregister på Deichman i «Sporvekslingsmordet». Men noko han ringde oss og svarte godt på, men med urovekkjande referanse til non-fiktive bibliotekarar ved same institusjon. Men tidlegare har vi tatt på fersken blant anna Ian Rankin, Roslund og Hellström og Alexander McCall Smith med liknande «løysingar» på krimgåtene sine. Vi ventar framleis på telefoniske forklaringar frå dei.

Og i førre veke kom vi til å lese band 2, Drømmeløs (2012), i Jørgen Brekke sin serie om den trondhjemske politietterforskaren Odd Singsaker. Bok nummer 1, Nådens omkrets (2011) las vi sjølvsagt straks ho kom, ho var jo lansert som eit mordet-i-biblioteket-mysterium, og ikkje i kva som helst bibliotek, men sjølvaste Gunneriusbiblioteket, landets første offentlege bibliotek. Mordofferet var ein bibliotekar, men ein annan bibliotekar, Siri Holm, har ei meir varig rolle. Ho framtrer som det diametrale motstykket til Dag Solstads velkjende bibliotekar, T. Singer! Siri Holm er nemleg …

Les mer «Den kriminelle kriminallitteraturen – igjen!» →

Arkitekten som angra. Eller kva er eit bibliotek i 2022?

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Ein høgst uvanleg arkitektonisk sjølvkritikk var å lese denne veka i svenske Biblioteksbladet. Der vedgår dei velrenommerte arkitektane bak det berre eitt år gamle hovudbiblioteket i Örebro at dei «inte [är] entydigt förtjusta i slutresultatet». Og i overskrifta står det at arkitekten «sågar nya svenska bibliotek». «Att såga» tyder ifølgje Svensk Ordbok «att kritisera skonings­löst och från­känna allt värde». Arkitekten sitt eige pinlege poeng er: «Om vi fick göra ett bibliotek till, så skulle vi vilja göra en massa olika rum, som en labyrint, eller en slags basar».

Korleis er ei slik heilomvending muleg på dei fem åra frå teiknebordet til kort etter opninga? Seier det berre noko om at arkitektar ikkje tar bibliotek alvorleg, eller er heile tenkinga rundt folkebibliotek, og dermed -arkitekturen, blitt ein postmoderne tombola?

Vi kjenner verken arkitekten eller bibliotek- eller kommuneleiinga i Örebro, så dette blir rein spekulasjon, men kan dette vere endå eit døme på at viktige avgjerder blir tatt utan dialog med, eller også i strid med, dei bibliotekfaglege?

Deichman i Bjørvika kunne faktisk blitt Dømet med stor D på eit slikt uføre. Liv Sæteren, Oslos biblioteksjef fram til ho gjekk i pensjon i 2014, karakteriserte dialogen med byggherren, altså kommuneleiinga, som «å stå på hver sin side av en brusende elv og snakke til hverandre», grundig utbrodert i eit intervju eg gjorde med henne for Bibliotekforum i 2014.

Gratis lån av bøker i seg sjølv skaper ikkje trufaste bibliotekbrukarar på 2000-talet. Kjøpesentra innbyr gjerne til «ei god handleoppleving», og biblioteket må ha …

Les mer «Arkitekten som angra. Eller kva er eit bibliotek i 2022?» →

– Gebyret er ein tidstjuv

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Asker og Tønsberg er krystallklare i ein oppfølgjar på Bok365 i formiddag om gebyr-kutt for sein levering: – Erfaringene er udelt positive.

Ex-biblioteksjef og kutt-pionér Tone Moseid: «Vi opplevde at det å gi brukerne forhåndsvarsel på å fornye bøkene slo veldig positivt ut. Det var ikke gebyret som var utslagsgivende for at lånerne leverte tilbake. Og vi var veldig fornøyd med å slippe den tidstyven i skranken. Nå kunne vi heller fokusere på å yte god service og utføre den viktige jobben vår».

Oppsnappa veke 38

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Bibliotekarane som ikkje les. Biblioteksbladets redaktør: «Det talas mycket om bibliotekens viktiga roll för att främja läsandet i Sverige. Men bibliotekspersonalen ges ingen eller väldigt lite tid för egen läsning. Och allra konstigast är att de inte ens pratar om det själva». Nokre som kjenner seg igjen?

Boklova og samfunnsansvaret. Høgst lesbar gjennomgang av norsk forlagshistorie av Erik Rudeng i Aftenposten. Så til 2022: «Nyliberalistisk tankegods har sådd skepsis til regulering av bokmarkedet. Samtidig har finansielle aktører kastet seg inn i oppkjøp av bestselgerforfatterskap i håp om høye gevinster. Imens krever teknologiske og markedsmessige strukturendringer forståelig nok massiv oppmerksomhet i forlagsledelsene. Lovutkastet tar sikte på å fremme faste og forutsigbare forhold i bransjen og å begrense tilløp til spekulasjonsøkonomi. Bokloven vil neppe kunne forsvares hvis ikke de største forlagene søker å reaktivere sitt samfunnsoppdrag og sin samfunnsmessige kompetanse».

Geriljabibliotek! Studentavisa Universitas ved UiO skriv om ei gruppe studentar ved Økonomisk institutt, tilslutta Rethinking Economics Blindern, som har gått saman om ei alternativ pensumliste. Ingen frå biblioteket er intervjua, men vi vil jo tru at studentane har dei alternative titlane sine frå ein stad, til dømes biblioteket… Bloggaren har ikkje gløymt at for 1976-kullet på dåverande Statens bibliotekskole var alternative kollokviegrupper i studentregi vel så godt besøkte som forelesingane …

Bibliotekarane vs. Bøygen

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
Bøygen ifølgje Erik Werenskiold. Utsnitt. Kjelde: Nasjonalmuseet.

Ifølgje Biblioteksbladet har eit samarbeidsprosjekt mellom bibliotekforskarar ved to svenske universitet kome med ein rapport med den noko oppsiktsvekkjande tittelen «Det känns som att jag bara sitter och väntar på att det ska explodera” og med undertitelen «- politisk påverkan på de kommunala folkbibliotekens verksamhet i sex sydsvenska regioner».

Vi har blogga ein god del om det det handlar om, der kommunenamnet Sölvesborg ofte går igjen, ein kommune kjend for å bli styrt av ytre-høgrepartiet som nyleg blei nest størst i riksdagsvalet. Biblioteket er heilt sentralt for partiet, men på ein måte som bibliotekmiljøet ikkje set stor pris på.

Biblioteksbladet intervjuar professor Joacim Hansson ved Linnéuniversitetet i Växjö, som oppsummerer: «I vårt material så namnger och partiplacerar bibliotekscheferna moderater och sverigedemokrater och ännu längre ut på högerkanten. Det är där det ställs till problem. De konflikter som uppstår, till exempel i programverksamheter, kring mångspråk och mångfald, där har vi flera exempel på att bibliotek anpassar sig genom att dra tillbaka programpunkter. De undviker konflikterna på så sätt».

Henrik Ibsens og folketruas Bøygen er altså ikkje død. 

Prisen for purring

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar

Bokbransjeorganet Bok365 har i dag ei sak om purregebyr i folkebiblioteka. Med hovudfokus på at «å skrote gebyrene fullt og helt vil gi bibliotekene millioner i tapte inntekter».

Purre. Utsnitt. Foto: BotBin/ Wikimedia (CC BY-SA 3.0)

Dei tar eit atterhald, men berre over to linjer: «Vi bruker litt tid på innkrevingssaker (halv stilling), så inntektene herfra er ikke store når kostnadene er trukket fra, forteller Merete Lie ved Deichman».

Dei viser til at avvikling av purregebyr er ein internasjonal trend, blant anna i USA. Noko vi skreiv om blant anna då eit amnesti i New York førte til at 80 000 barn og unge kom tilbake som lånarar. 80 000!

No er vel ikkje dei økonomiske klasseskiljene så store her som i NYC, og ikkje kommuneøkonomien så dårleg, men vi tar dei kanskje igjen snart.

For å unngå einsidig fokus på kroner ut og inn, har vi gruppert bloggartiklar om slikt under stikkordet «ikkjebruk av bibliotek». Som også er eit problem.

Folkebiblioteket etter det svenske valet?

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar
Kor vil svenska högern rette kanonane? Denne tilhøyrer Carl 16. Gustaf

Alt før det endelege resultatet er klart i riksdagsvalet skriv Biblioteksbladet, organ for Svensk Biblioteksförening, om dei negative følgjene for biblioteka: «Sölvesborg var en föraning om det som kommer nu».

Sverige har i fleire år no hatt riks- og lokalval same år og dato, og redaktør Thord Eriksson kan vise til at ytre høgrepartiet deira, dei såkalla Sverigedemokraterna, har fått endå fleire representantar også i mange kommunestyre. Det vil føre til, skriv han: «… både ingrepp i biblioteksplaner, begränsning av litteratur på vissa språk, bråk om …

Les mer «Folkebiblioteket etter det svenske valet?» →

Bibliotekturisme i hovudstaden

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar

Bloggaren er også natur- og kulturbokforfattar (nokre ti-tals eksemplar er igjen å få kjøpt!). Og arrangør og røynd reiseleiar av bibliotekstudieturar i inn- og utland. Her om dagen blei det ein kombinasjon av desse to typane verksemd:

Klikk for stort bilete

Det starta på Deichman i Bjørvika (1), der Framtidsbiblioteket, The Future Library, finst på femte høgda (2). Du kan også klikke på QR-koden om du treng meir informasjon (3). Så tok Frognerseterbanen oss opp i skogen, og etter eit par kilometer peika dette skiltet (4) til Framtidsbiblioteket – igjen! Etter litt såg vi denne «filialen», der dei dyrkar grantrea (5), som frå og med år 2114 (jaudå!) skal bli til papir for trykking av bøkene i dette biblioteket (om det framleis finst boktrykkeri – og folk som vil/kan lausrive seg frå skjermar og chips i hjerneborken). Under denne turen får vi også nokre peik langt attende (6). Turen, på omlag 8 kilometer (7), inneheld også døme på det utvida kulturomgrepet (8) og ein av dei aller beste utsiktene over Oslo, frå sjølvaste «Vettakollens brem» (9). Det er ein del røter og laus stein, særleg på nedturen, så finn fram dei beste turskoa.

PS 3.10.22: Litt apropos: I Vagant nr. 2 skriv Ragnhild Lome om korleis Ebba Haslund mot slutten av krigen på ei hytte i Eggedal skreiv noveller om natta og grov dei ned i Norgesglass utanfor hytta. Til krigen var over.

Lome avsluttar slik: «Tankene går til beretninger fra krigsherjede byer i Ukraina, hvor bare eldre sivile er igjen. Byer fulle av rynkete og beinskjøre kropper. I lys av Haslunds noveller begynner man å tenke at disse kroppene har en kraft i seg, de også, som til vanlig ikke er så tydelig. Hvem vet, kanskje ligger det allerede nedgravde historier om disse kroppenes daglige virke et sted under Ukrainas solsikker, som tålmodig står og vaier i vinden mens de venter på bedre tider».