Biblioteket tar saka #librarycase
– a concept, an attitude – and this blog
I all hast: Under den (virtuelle) internasjonale bibliotekkonferansen WLIC (også kalla IFLA-konferansen) har dei i dag kåra Deichman i Bjørvika til verdsmeister av året: «New public library world champion named».
Juryen nemner Carl Deichman, og at han ville vore «thrilled to see that his bequest became the foundation for the world’s best new public library in 2021». Dei ventar altså inga fråsegn frå han, men han var ganske godt nøgd alt i 1970.
Gratulere!
På Khrono.no i går: «Foreslår en felles publiseringstjeneste i sektoren». Og i ingressen: «En arbeidsgruppe nedsatt av Universitets- og høgskolerådet (UHR) foreslår å slå sammen de åtte plattformene som i dag finnes på enkeltinstitusjoner, til én felles nasjonal publiseringstjeneste».
Alle dei aktuelle biblioteka er sentrale i publiseringa ved sine institusjonar. Det gjeld blant anna over 70 fagfellevurderte tidsskrift. Per Pippin Aspaas, historikar, førstebibliotekar ved UiT Norges arktiske universitet og medlem av arbeidsgruppa, seier til Khrono:
«Dette startet opp med ganske få ressurser og er bygget på idealisme. Hver enkelt institusjon har selv laget sine egne tjenester. Det er et lavterskeltilbud. I motsetning til i tradisjonelle forslag, er ikke dette den eneste virksomheten ved et bibliotek. Vi trenger nok å samle ressursene mer, og løfte tjenesten, slik at det hele blir mer profesjonelt og strømlinjeformet … Det ligger egentlig en egen faglighet i å gi ut et tidsskrift … Ved å samordne arbeidet i sektoren kan vi ha veldig mye mer driv på utviklingsarbeidet. Det handler om å henge med i tiden».
I denne annonsa i Brønderslev Avis får foreldra også sjenerøst vite grunnen til at drængen eller pigen kan bli lukka ute frå biblioteket:
«I forbindelse med overgangen til nyt økonomisystem fra 1. november 2021 ændrer Brønderslev Bibliotek praksis ved registrering af brugere under 18 år. Efter 1. september vil brugere under 18 år blive blokeret, hvis de ikke har tilknyttet en økonomisk ansvarlig i registreringen på biblioteket. For at være sikker på at dit barn/din teenager fortsat kan bruge biblioteket, skal I kontakte os og få opdateret jeres oplysninger – gerne hurtigst muligt, så blokeringen kan undgås».
Vi kjenner folk som blei nekta plent å gå på biblioteket av foreldra fordi dei kunne kome til å levere for seint og måtte betale bøter. Vi trudde dei tidene var over for to-tre generasjonar sidan.
Men kanskje er dette på veg inn her i landet også? Det er nok endå eit EU-direktiv vi ikkje har fått med oss…
>> Sjå også kommentarfeltet nedanfor. Lat det bli debatt om dette.
Under bibliotekseminaret i Stavanger 22. september ser vi at eit hovudpunkt vil vere: «Hva er det politikere og byråkrater snakker om når de snakker om «biblioteket som demokratisk arena»»? Dette blir spennande og viktig. Særleg fordi professor Håkon Larsen ved OsloMet skal innleie. Han er ein av svært få her i landet som har forsøkt å trenge under overflata på dette feltet. Vi siterte frå ein artikkel av han og Per Alexander Solheim her på bloggen i desember. Dei har same konklusjon som oss: «Bibliotek+demokrati er ikkje konkretisert».
Den nasjonale bibliotekstrategien og andre styringsdokument er breiddfulle av ord om bibliotek og demokrati, men inneheld lite konkret om kva eit bibliotek kan gjere. Å kjøpe inn og låne ut bøker med ulike syn på saker, pluss arrangering av bokbad, foredrag og (nokre få reelle) debattar, er sjølvsagte aktivitetar. Men kva anna?
For ikkje berre politikarane og styresmaktene, men i fagmiljøet på alle nivå blir det heile tida snakka og skrive om dette; om kor varmt og nært demokrati er knytt til biblioteket og kor viktig biblioteket er for å sikre demokratiet. Demokratiet er særleg etter lovrevisjonen i 2014 blitt ei uslåeleg sak for å fremje bibliotekideen, for alle er jo opptatte av dette.
Men kor djup forståing har vi av demokratiet og om problemkomplekset bibliotek og demokrati?
Les mer «Kva vi også bør snakke om når vi snakkar om biblioteket som demokratisk arena»
I Lofot-Tidende 5. august skriv biblioteksjef Joep Aarts i Vestvågøy: «Et godt bibliotek trenger et kravstort publikum».
Han opnar tilsynelatande resignert, med dette som dei fleste av oss veit er institusjonens store utfordring: «… vi bibliotekansatte blir ikke avkrevd mye, verken av publikum eller lokalpolitikere».
Men, skriv han om sitt eige bibliotek: «Fra å være et nokså passivt lager for bøker som bare tilbyr kunnskap, jobbes det nå med å gjøre folk i stand til å anvende, videreutvikle og dele denne kunnskapen. Biblioteket har blitt en demokratisk møteplass, en arena for offentlig samtale og debatt, og et sted for (digital) læring, kunnskapsdeling og lek».
Biblioteksjefen skriv også at dei har «et utstrakt samarbeid med lokale organisasjoner». Det er det mange som gjer, men her er det i eit prosjekt som vil bli evaluert. Det blir spennande å sjå resultatet.
Og her ringer det ei bjølle: Den svenske forfattaren Sven Lindquist tok dette eit steg vidare i eit foredrag i Trondheim, sjå Bok og bibliotek nr. 6, 1988. Der seier han at folkebiblioteka må «få resurser att hjälpa miljögrupper och andra opinionsgrupper, stadsdelsföreningar och fackklubbar och byalag att ta fram faktaunderlag som de behöver – ungefär som riksdagens upplysningstjänst idag betjänar riksdagspartierna med utredningar i olika frågor. Det är det jag menar med att folkbiblioteken bör bli folkets forskningscentraler».
Ei «bibliotek-sak» over tre sider i Klassekampen i dag! Med utgangspunkt i ei ny bok på Manifest forlag: «Antikapitalisme. Strategier og muligheter i det 21. århundret» av US-amerikanaren Erik Olin Wright. Avisoppslaget startar sånn:
«En annen verden er mulig. Veien dit går gjennom biblioteker og kooperativer, ifølge marxist Erik Olin Wright. Når du går inn dørene på ditt lokale bibliotek, tenker du kanskje ikke først og fremst på at du befinner deg i en sosialistisk utopi. Men ifølge sosiologen Erik Olin Wright er bibliotekene gode eksempler på nettopp det».
Dette er jo hyggeleg, men mange har sagt det før han, alt frå ærverdige universitetsbibliotekdirektørar i New York til norske lokomotivførarar.
Boka er sikkert interessant, men ordet «bibliotek» førekjem berre i fem avsnitt i boka, og det mest presise Wright har å melde om bibliotek er (frå den engelskspråklege originalen}: «In a democratic socialist economy, there would be an expansion of nonmarket, library-like ways of giving people access to many resources».
Konkrete forslag til korleis bibliotek skal kunne bidra til «en annen verden» må vi sjå langt etter.
Og Wright må vedgå at:
«… cooperatives, peer-to-peer production, the social economy and public libraries. These are all possible “moves in the game” even when capitalism is dominant. The problem is that capitalism’s rules of the game severely restrict the space for such moves. Specifically, the existing rules seem unlikely to allow alternatives to grow in ways that would significantly erode capitalism’s dominance».
Og nasjonalbibliotekar Aslak Sira Myhre oppsummerer til Klassekampen: «Kapitalismen har vist seg å være veldig levedyktig, og adaptiv. Så den var ikke på randen av sammenbrudd i 1917 og heller ikke i 1968 eller i 1989 – og jeg tenker ikke at den er det nå heller, selv om vi har biblioteker».
Nei, nokon revolusjonær er ikkje Wright.
I staden bruker vi akkurat i desse dagar tid og krefter på ei kanadisk bok: «Confronting the Democratic Discourse of Librarianship : A Marxist Approach» av Sam Popowich. Kjem snart til ein blogg nær deg. Go hælj.
Den danske kultur-nettavisa Søndag Aften skriv om eit kulturministerutspel om blant anna å gje 10 millionar kronar tre år på rad til «medfinansiering af biblioteker i bymidter. Der kan både være tale om flytning af eksisterende bibliotek til en bymidte eller etablering af et nyt bibliotek. Ordningen gælder kun for byer (ikke kommuner) på mellem 4.000 og 20.000 indbyggere. Det nye bibliotek skal ifølge Kulturministeriet “bidrage til en levende bymidte og indgå i synergi med bymidtens øvrige funktioner”».
Så vil også den danske staten øyremerke støtte til kommunale bibliotek, om enn ikkje i så stort omfang som den svenske. Mens prosjektstøtte er greia her i landet.
Vil berre minne om den meir eller mindre permanente lenkesamlinga på denne bloggen. Til det vi meiner er spesielt verdefulle bibliotekpolitiske stader på internettet. Pluss litt anna.
No og då legg vi til nytt. Ikkje fullt så ofte går vi kritisk gjennom og fjerner ting. Gå bort til høgre og ned til Blogroll.
Kom gjerne med (gode) forslag.
Vi har ikkje tilgang til teksten i dette oppslaget i Harstad Tidende, men har forstått at det er på Senja bibliotek i Finnsnes det skal skje. Så kan vi håpe at ho har noko i flosshatten til norske bibliotek? For nokre dagar sidan tråla vi partiprogramma og fann at Høgre ikkje hadde éitt ord å melde om bibliotek. Alle dei andre hadde i alle fall litt.
Biblioteka er i all hovudsak eit kommunalt ansvar her i landet, men betre tilgang til e-bøker og lydbøker kan regjeringa hennar, eller den neste, faktisk gjere noko med.
Kvalitetsfilm på DVD skal vere heilt «ute» etter Netflix osv. På fotoet til høgre kan det vere tilfeldig at OBS på Rygge storsenter hadde tomme hyller her om dagen, men på Moss bibliotek, til venstre, har dei i alle fall ikkje tapt motet. Dei held fast ved eit fleir-medietilbod så lenge det går (noko vi gjer også her på bloggen; sjå tæggen Filmformidling).
I New York Times har dei konkludert med at strøymetilboda vil bli meir spesialiserte.
PS 6.8.: DVD-fråvéret på OBS var ikkje tilfeldig. No er tilbodet redusert til ein mykje mindre stand.
Ikkje i Noreg denne gongen, men ofte går det her som i Sverige: Det er blitt ei sak i svensk presse dei siste dagane at lokale bibliotek vil få ekstra utgifter og meirarbeid om dei vil kjøpe bøker frå andre enn dei store forlaga. Blant anna Svt.se hadde dette på nett og TV 2. august: «Bibliotekens oro efter Adlibris nya krav: ”Utbudet försämras”».
For bokhandelen Adlibris har maila til bibliotekkundane sine at «de förlag som inte hittat en extern distributör innan den första september inte kommer att finnas kvar på Adlibris hemsida. – De mindre förlagen, som har egen distribution, har ingen möjlighet att lägga de här pengarna på en extern distributör», seier ein representant for eit mindre forlag.
Men i dag skriv SvT at blant anna Stockholms stadsbibliotek vurderer å finne seg ein annan leverandør ved neste anbodsrunde i oktober.
Adlibris har lenge hatt mykje av salet til svenske folkebibliotek, basert på at det er heilt vanleg å innhente anbod på kjøp av bøker og media i Sverige, og Adlibris er store og konkurransedyktige. BTJ, den svenske «Biblioteksentralen», ser ut til å vere taparen på dette feltet.
Historikaren Rasmus Fleischer blogga i 2010 om at …
Les mer «Bokkjøp på anbod: Bøker frå små forlag blir problem»
NRK.no intervjuar i dag to NTNU-stipendiatar som i ein kronikk i Adresseavisa var kritiske til Sommarles-kampanjen ved skolar og bibliotek:
Dei meiner «skular som promoterer kampanjen må vere obs på at det kan få elevane og foreldre til å føle på eit lesepress og ekstra stress i ferien. … Karen Birgitte Dille minner om at feriar skal vere eit avbrekk ifrå kvardagen. – Forsking viser også kor viktig det er å ha fri og stille minst mogleg krav til både ungar og vaksne når ein har ferie».
«- Eg gjev dei heilt rett i at Sommerles skal vere ein frivillig ting, det er ikkje meininga at dette skal vere noko form for leselekse i sommaren. Det seier prosjektleiar i Sommerles, Siri Haga Torgersen. Ho har også skrive eit lengre svar på kritikken … i Adresseavisen. – Heile poenget er å motivere barna til å lese av eiga lyst fordi det er kjekt, understrekar Torgersen».
På bloggen har vi gått gjennom valprogramma, men med atterhald om at noko kan mangle, for ikkje alle partia har presentert tydelege stortingsvalprogram i form av eitt dokument.
Som for fire år sidan er det mykje innslåing av opne dører. Folkebibliotek er no blitt ei så eksklusivt kommunal oppgåve her i landet (til skilnad frå bl.a. Sverige), at rikspolitikarane har mista interessa (éitt av fleire prov på dette er at i denne valperioden har Kulturkomiteen på Stortinget hatt berre éi – 1 – biblioteksak på kartet).
Dårleg motiverte som vi altså er til å kommentere desse dokumenta, avgrensar vi oss til å nemne at vi ikkje fann eitt ord om bibliotek i Høgre sitt program og at AP har eit punkt om at meiropne bibliotek skal utviklast til aktive møteplassar. Altså ei reversering av alle «meirope» til bemanna bibliotek?!
Men her kjem dei i alfabetisk rekkjefølgje:
Les mer «Biblioteket i valprogramma – om du lurte»
I høve gullmedaljeløpet og verdsrekorden i Tokyo i natt er det på tide at bloggen også får sin første «idrettsreportasje». Mens alle andre no skriv og snakkar om Warholm, kan vi velje å grave i biblioteket (Nasjonalbibliotekets Nettbibliotek, sjå illustrasjonen og klikk) og minne om ein annan hekkeløpar som overgjekk seg sjølv i eit OL, nemleg Jan Gulbrandsen i Roma for 61 år sidan. I forsøket vann han over favoritten Glenn Davis, men som seinare tok gullet. Jan kom diverre ikkje til finalen.
Men han blei også historisk. Sjå Wikipedia: «Hans personlige rekord på 400 meter hekk var 51,5, en berømt tid som var norsk rekord i 16 år. Den ble satt på Gjøvik i 1964 og sto helt til i 1980».
Rett nok 5,5 sekund etter Warholm, men likevel. Og i Roma var det grusbane; først i Mexico i 1968 fekk den olympiske friidretten kunststoffdekke, bortimot nesten som i dag.
Dette handlar om «avstand mellom ansatte i skranke og låner» ved biblioteka ved Høgskolen i Innlandet. HINN er blitt oppsøkt på heimesidene av Khrono.no i eit oppslag om «Større smitteutbrudd. Slik planlegges studiestarten som nærmer seg akkurat nå». Khrono har også blant anna sjekka UiT Norges arktiske universitet, der dei skriv at «I fellesarealer som kantiner og bibliotek vil imidlertid 1-metersregelen fortsatt gjelde».
Biblioteket tar saka #librarycase 
