Arkitekten som angra. Eller kva er eit bibliotek i 2022?

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Ein høgst uvanleg arkitektonisk sjølvkritikk var å lese denne veka i svenske Biblioteksbladet. Der vedgår dei velrenommerte arkitektane bak det berre eitt år gamle hovudbiblioteket i Örebro at dei «inte [är] entydigt förtjusta i slutresultatet». Og i overskrifta står det at arkitekten «sågar nya svenska bibliotek». «Att såga» tyder ifølgje Svensk Ordbok «att kritisera skonings­löst och från­känna allt värde». Arkitekten sitt eige pinlege poeng er: «Om vi fick göra ett bibliotek till, så skulle vi vilja göra en massa olika rum, som en labyrint, eller en slags basar».

Korleis er ei slik heilomvending muleg på dei fem åra frå teiknebordet til kort etter opninga? Seier det berre noko om at arkitektar ikkje tar bibliotek alvorleg, eller er heile tenkinga rundt folkebibliotek, og dermed -arkitekturen, blitt ein postmoderne tombola?

Vi kjenner verken arkitekten eller bibliotek- eller kommuneleiinga i Örebro, så dette blir rein spekulasjon, men kan dette vere endå eit døme på at viktige avgjerder blir tatt utan dialog med, eller også i strid med, dei bibliotekfaglege?

Deichman i Bjørvika kunne faktisk blitt Dømet med stor D på eit slikt uføre. Liv Sæteren, Oslos biblioteksjef fram til ho gjekk i pensjon i 2014, karakteriserte dialogen med byggherren, altså kommuneleiinga, som «å stå på hver sin side av en brusende elv og snakke til hverandre», grundig utbrodert i eit intervju eg gjorde med henne for Bibliotekforum i 2014.

Gratis lån av bøker i seg sjølv skaper ikkje trufaste bibliotekbrukarar på 2000-talet. Kjøpesentra innbyr gjerne til «ei god handleoppleving», og biblioteket må ha …

Les mer «Arkitekten som angra. Eller kva er eit bibliotek i 2022?» →

– Gebyret er ein tidstjuv

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Asker og Tønsberg er krystallklare i ein oppfølgjar på Bok365 i formiddag om gebyr-kutt for sein levering: – Erfaringene er udelt positive.

Ex-biblioteksjef og kutt-pionér Tone Moseid: «Vi opplevde at det å gi brukerne forhåndsvarsel på å fornye bøkene slo veldig positivt ut. Det var ikke gebyret som var utslagsgivende for at lånerne leverte tilbake. Og vi var veldig fornøyd med å slippe den tidstyven i skranken. Nå kunne vi heller fokusere på å yte god service og utføre den viktige jobben vår».

Oppsnappa veke 38

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Bibliotekarane som ikkje les. Biblioteksbladets redaktør: «Det talas mycket om bibliotekens viktiga roll för att främja läsandet i Sverige. Men bibliotekspersonalen ges ingen eller väldigt lite tid för egen läsning. Och allra konstigast är att de inte ens pratar om det själva». Nokre som kjenner seg igjen?

Boklova og samfunnsansvaret. Høgst lesbar gjennomgang av norsk forlagshistorie av Erik Rudeng i Aftenposten. Så til 2022: «Nyliberalistisk tankegods har sådd skepsis til regulering av bokmarkedet. Samtidig har finansielle aktører kastet seg inn i oppkjøp av bestselgerforfatterskap i håp om høye gevinster. Imens krever teknologiske og markedsmessige strukturendringer forståelig nok massiv oppmerksomhet i forlagsledelsene. Lovutkastet tar sikte på å fremme faste og forutsigbare forhold i bransjen og å begrense tilløp til spekulasjonsøkonomi. Bokloven vil neppe kunne forsvares hvis ikke de største forlagene søker å reaktivere sitt samfunnsoppdrag og sin samfunnsmessige kompetanse».

Geriljabibliotek! Studentavisa Universitas ved UiO skriv om ei gruppe studentar ved Økonomisk institutt, tilslutta Rethinking Economics Blindern, som har gått saman om ei alternativ pensumliste. Ingen frå biblioteket er intervjua, men vi vil jo tru at studentane har dei alternative titlane sine frå ein stad, til dømes biblioteket… Bloggaren har ikkje gløymt at for 1976-kullet på dåverande Statens bibliotekskole var alternative kollokviegrupper i studentregi vel så godt besøkte som forelesingane …

Bibliotekarane vs. Bøygen

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
Bøygen ifølgje Erik Werenskiold. Utsnitt. Kjelde: Nasjonalmuseet.

Ifølgje Biblioteksbladet har eit samarbeidsprosjekt mellom bibliotekforskarar ved to svenske universitet kome med ein rapport med den noko oppsiktsvekkjande tittelen «Det känns som att jag bara sitter och väntar på att det ska explodera” og med undertitelen «- politisk påverkan på de kommunala folkbibliotekens verksamhet i sex sydsvenska regioner».

Vi har blogga ein god del om det det handlar om, der kommunenamnet Sölvesborg ofte går igjen, ein kommune kjend for å bli styrt av ytre-høgrepartiet som nyleg blei nest størst i riksdagsvalet. Biblioteket er heilt sentralt for partiet, men på ein måte som bibliotekmiljøet ikkje set stor pris på.

Biblioteksbladet intervjuar professor Joacim Hansson ved Linnéuniversitetet i Växjö, som oppsummerer: «I vårt material så namnger och partiplacerar bibliotekscheferna moderater och sverigedemokrater och ännu längre ut på högerkanten. Det är där det ställs till problem. De konflikter som uppstår, till exempel i programverksamheter, kring mångspråk och mångfald, där har vi flera exempel på att bibliotek anpassar sig genom att dra tillbaka programpunkter. De undviker konflikterna på så sätt».

Henrik Ibsens og folketruas Bøygen er altså ikkje død. 

Prisen for purring

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar

Bokbransjeorganet Bok365 har i dag ei sak om purregebyr i folkebiblioteka. Med hovudfokus på at «å skrote gebyrene fullt og helt vil gi bibliotekene millioner i tapte inntekter».

Purre. Utsnitt. Foto: BotBin/ Wikimedia (CC BY-SA 3.0)

Dei tar eit atterhald, men berre over to linjer: «Vi bruker litt tid på innkrevingssaker (halv stilling), så inntektene herfra er ikke store når kostnadene er trukket fra, forteller Merete Lie ved Deichman».

Dei viser til at avvikling av purregebyr er ein internasjonal trend, blant anna i USA. Noko vi skreiv om blant anna då eit amnesti i New York førte til at 80 000 barn og unge kom tilbake som lånarar. 80 000!

No er vel ikkje dei økonomiske klasseskiljene så store her som i NYC, og ikkje kommuneøkonomien så dårleg, men vi tar dei kanskje igjen snart.

For å unngå einsidig fokus på kroner ut og inn, har vi gruppert bloggartiklar om slikt under stikkordet «ikkjebruk av bibliotek». Som også er eit problem.

Folkebiblioteket etter det svenske valet?

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar
Kor vil svenska högern rette kanonane? Denne tilhøyrer Carl 16. Gustaf

Alt før det endelege resultatet er klart i riksdagsvalet skriv Biblioteksbladet, organ for Svensk Biblioteksförening, om dei negative følgjene for biblioteka: «Sölvesborg var en föraning om det som kommer nu».

Sverige har i fleire år no hatt riks- og lokalval same år og dato, og redaktør Thord Eriksson kan vise til at ytre høgrepartiet deira, dei såkalla Sverigedemokraterna, har fått endå fleire representantar også i mange kommunestyre. Det vil føre til, skriv han: «… både ingrepp i biblioteksplaner, begränsning av litteratur på vissa språk, bråk om …

Les mer «Folkebiblioteket etter det svenske valet?» →

Bibliotekturisme i hovudstaden

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar

Bloggaren er også natur- og kulturbokforfattar (nokre ti-tals eksemplar er igjen å få kjøpt!). Og arrangør og røynd reiseleiar av bibliotekstudieturar i inn- og utland. Her om dagen blei det ein kombinasjon av desse to typane verksemd:

Klikk for stort bilete

Det starta på Deichman i Bjørvika (1), der Framtidsbiblioteket, The Future Library, finst på femte høgda (2). Du kan også klikke på QR-koden om du treng meir informasjon (3). Så tok Frognerseterbanen oss opp i skogen, og etter eit par kilometer peika dette skiltet (4) til Framtidsbiblioteket – igjen! Etter litt såg vi denne «filialen», der dei dyrkar grantrea (5), som frå og med år 2114 (jaudå!) skal bli til papir for trykking av bøkene i dette biblioteket (om det framleis finst boktrykkeri – og folk som vil/kan lausrive seg frå skjermar og chips i hjerneborken). Under denne turen får vi også nokre peik langt attende (6). Turen, på omlag 8 kilometer (7), inneheld også døme på det utvida kulturomgrepet (8) og ein av dei aller beste utsiktene over Oslo, frå sjølvaste «Vettakollens brem» (9). Det er ein del røter og laus stein, særleg på nedturen, så finn fram dei beste turskoa.

PS 3.10.22: Litt apropos: I Vagant nr. 2 skriv Ragnhild Lome om korleis Ebba Haslund mot slutten av krigen på ei hytte i Eggedal skreiv noveller om natta og grov dei ned i Norgesglass utanfor hytta. Til krigen var over.

Lome avsluttar slik: «Tankene går til beretninger fra krigsherjede byer i Ukraina, hvor bare eldre sivile er igjen. Byer fulle av rynkete og beinskjøre kropper. I lys av Haslunds noveller begynner man å tenke at disse kroppene har en kraft i seg, de også, som til vanlig ikke er så tydelig. Hvem vet, kanskje ligger det allerede nedgravde historier om disse kroppenes daglige virke et sted under Ukrainas solsikker, som tålmodig står og vaier i vinden mens de venter på bedre tider».

Oppsnappa veke 36

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
Biblioteklim. Klikk og kikk

Planar om bibliotektur til Helsingfors? Då handlar det sjølvsagt om Ode, men dette nye hovudbiblioteket er ikkje fantastisk – berre. Lena Lundgren har vore der for Bibliotek i samhälle (BiS) og skriv: «Jag hittade inga tecken på inflytande eller medverkan av barn i form av boktips, utställningar, projekt eller bokklubbar». Og: «Medierna spelar en mindre roll, medan mötes-, upplevelse- och aktivitetsfunktionaliteterna framstår som de viktigaste». To ungar som Hufvudstadsbladet har snakka med på eit anna bibliotek i byen, seier rett ut: «På Ode är det färre böcker och mer annan slags service, men här finns många böcker, speciellt barnböcker». Dei snakkar om det 140 år gamle/unge Richardsgatans bibliotek, « … den första byggnad i Norden som byggts för att vara bibliotek». Ei estetisk nyting også. Bloggaren var der i 2001.

Informasjonsflaumen. I Klassekampen 1. september skriv Roar Høstaker om informasjonskrisa. Utgangspunktet er Tor Åge Bringsværds novelle, «Mannen som samlet på 1. september 1972» frå 1974. Om ein mann som ville ha oversikt over alt, men berre makta denne éine datoen, i form av avisklipp i store mengder. Så tar Høstaker føre seg den digitale ettertida, med stikkord som blant anna Vannevar Bush og hans Memex, J.C.R. Licklider og Borges. Og så Googles Pagerank osv osv. Lesbart.

Bibliotekarisk slendrian. Han fekk i alle fall ein stein reist etter seg, den ukjende mannen som i Goldfield, Nevada, USA, i 1908, utsvolten, åt eit glass med «library paste». Det må vel vere lim for reparasjon av bokryggar og slikt. Moralen er, held alltid slike remedium innlåste og varsku HMS-ansvarleg.

Leselysteleg. Spinoff frå Sølvberget: «Klassikerlørdag med litteraturprofessor Tone Selboe, som tar for seg lesingens vesen, med en rekke eksempler som gir garantert leselyst. Opptak fra foredrag på Sølvberget i februar 2019».

Lydboka og biblioteket tema på nordisk forfattarrådsmøte

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

I eit ferskt «lederbrev» frå Heidi Marie Kriznik i Forfatterforeningen kan vi blant anna lese: «12. og 13. september er det de skjønnlitterære skribentorganisasjonene i Norge sin tur til å arrangere Nordisk forfatter- og oversetterråd (NFOR), som er et råd der representanter for de nordiske skribentorganisasjonene møtes til seminar annethvert år og samler oversikt over vilkårene for litteratur i de nordiske landene. Forfatterforeningen er, sammen med Norske Barne- og Ungdomsbokforfattere og Norsk Oversetterforening, ansvarlig for årets seminar og på programmet for de to dagene står digitalmarkedsdirektivet, det norske forslaget til ny boklov, og tilgangen til lydbøker i bibliotek. Seminaret gjennomføres med støtte fra Kopinor» (vår utheving).

Vi har blogga ein god del om dette, sjå stikkorda «Boklova» og «Lydboka».

Fjernlån i 2022 – ny rapport

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Kjapt innpå (har ikkje tid til å lese no): På Bibliotekutvikling.no i dag: «Etter å ha analysert 1,3 millioner bestillinger fra mai 2017 til og med juni 2022, er hovedkonklusjonen at fjernlån avler fjernlån. Lånere bestiller andre medier enn bøker i større grad enn bibliotekansatte, men bøker står likevel som det suverent mest bestilte formatet gjennom Biblioteksøk».

Etter mange år med manglande kunnskap om dette feltet, vil dette vere viktig. Her eit søk på «Fjernlån» på denne bloggen.

Bibliotekhandbok for neste pandemi

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
Smale rulletrapper på Nye Deichman, men bygget stod jo ferdig før koronaen

Vi har skrive om det US-amerikanske prosjektet REALM fleire gongar under koronaen. Det handla då særleg om fare for overføring av smitte ved handtering av bøker og anna utlånsmateriale og ved nærleik mellom menneske inne i bibliotekrom. No har dei kome med ei gratis handbok: «Public Health Crisis Management : Playbook for Archives, Libraries, and Museums».

Bloggaren har forsøkt å få greie på om det skjer noko liknande her i landet. For eit år sidan hadde Arkitektnytt ei generell sak om slikt, men vi ser ikkje i dag teikn til at bibliotekarkitekturen er i endring (men har jo ikkje sjekka over alt). Røynslene frå pandemien skulle ført til slikt som romslegare heisar, rulletrappar, trappar og passasjar blant anna. Og oppdatert ventilasjon.

Det er mange nye bibliotek under planlegging og bygging, jamfør den heile tida oppdaterte oversikta vår Nye bibliotekbygg.

– Ingen stengde bibliotek til vinteren! (UK)

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
Når gassen blir altfor j…. dyr vil elektriske vatnkokarar vere løysinga, meiner Boris & co.

Frå det britiske folkedjupet aukar signala på sosiale medium om at biblioteka må stille opp for dei som ikkje får råd til å varme opp heimane sine til vinteren. Vi har omsett to ferske meldingar:

Save Our Libraries Essex: «Med energiprisane til himmels og når dei kaldere månadane nærmar seg, vil mange menneske slite med å ha råd til oppvarming og leite etter fristader frå kulda. Vi merker oss at bibliotek rundt om i landet førebur seg på å møte dette behovet, medrekna å skaffe ekstra møbel og utvide opningstidene».

Save Nottingham Libraries: «Denne vinteren vil endå fleire menneske bli kasta ut i fattigdom på grunn av auka levekostnadar. Regjeringa hadde ikkje anna svar å kjøpe ein ny vatnkokar?! Lokale styresmakter må vere klare med «varme møtestadar». Felleslokale for å halde varmen. Bibliotek er perfekte. Forferdeleg å stengje NOKRE no».

Bibliotekaktivisten Alan Wylie følgjer utviklinga på Twitter.