Under overskrifta ”Självcensuren kan få konsekvenser för hela bibliotekssektorn” kan vi i «Magasin K» denne veka lese om den omfattande undersøkinga, «Canaries of Democracy«, gjort på Linnéuniversitetet i Växjö, der dei har intervjua biblioteksjefar og tilsette i 77 svenske folkebibliotek om det vi kort kan oppsummere som «debattbiblioteket». Som fleirårig bloggar om emnet og nærliggjande herlegdomar er dette det viktigaste eg har lese sidan Elin Golten si ph.d.-avhandling for to år sidan. Og sjølv om det svenske politiske konfliktnivået i dag er høgare enn det norske, er alt dette relevant for oss.

Her står dei verdifulle poenga i kø, men langt ifrå alltid oppmuntrande. Som avtroppande bibliotekbloggar bryr eg meg ikkje om å sitere meir enn dette nedanfor, men oppmodar alle til sjølv å lese artikkelen i Magasin K.

Eg har terpa på dette fleire gongar; gløym nøytralitets- og konsensus-strevet: «– Ett centralt resultat är hur biblioteken kan uppfattas som en demokratifrämjande mötesplats. Tidigare har det handlat om att man velat nå någon form av konsensus i rummet. Men demokrati kanske inte handlar om att komma överens, utan att passionerat få uttrycka olika åsikter …».

PS: Joacim Hansson er ein av forskarane bak denne undersøkinga. Eg intervjua han grundig for Bibliotekaren nr. 4, 2019, side 12 ff.

I dag, 15. mai 2024, blir Al Nakba markert rundt i verda. I år er det 76 år sidan utdrivinga av innbyggjarar frå områda i det britiske mandatområdet Palestina, som blei til staten Israel i 1948. Noko som også ligg til grunn for krigen og overgrepa i Gaza i dag. Derfor denne reprisen av ein bloggpost frå 2015, der vi, med utgangspunkt i ein viss roman, argumenterte for at temaet høyrer godt heime i det norske «debattbiblioteket»:

Det hovedsaklig USA-baserte nettverket Librarians and Archivists with Palestine (men også med en svensk bibliotekar i styret) lanserte i november en slags internasjonal lese- og debattbevegelse rundt romanen Morgen i Jenin av den palestinsk-amerikanske forfatteren Susan Abulhawa (på norsk i 2010 og p.t. opplag på 90 000). Et førtitall lesegrupper er i gang i forskjellige land, mange i privat regi, men også flere i regi av offentlige bibliotek. Blant annet deltar Internationella biblioteket ved Stockholms stadsbibliotek og filialen Garaget ved Malmö stadsbibliotek.

Morgen i Jenin sies å være den første engelskspråklige romanen om Israel-Palestina-konflikten. Handlinga går tilbake til krigen og fordrivelsen av 800 000 palestinere i 1948 og fram til 2002. Forfatteren tar klart stilling for palestinerne, men setter samtidig individuelle jøder i romanen «i et sympatisk lys» (les en god bibliotekpresentasjon av boka på det svenske Världsbibliotekets nettsted).

Blir dette for ensidig for det nye norske «debattbiblioteket»? Neppe ifølge blant annet Knut Olav Åmås, hvis han ble korrekt gjengitt av Ole David Østli i sistnevntes referat fra seminaret om den nye lovparagrafen under Finnmark Internasjonale Litteraturfestival 20. november: «Alle debatter trenger ikke være balanserte hver især, man kan slippe til en side om gangen, for eksempel som foredrag, samtaler eller intervjuer».

No uroar faktisk rikspressa seg over folkebiblioteket, ikkje minst Aftenposten. I oktober hadde Knut Olav Åmås ein av sine vektige kronikkar: Ro er den nye rocken. Og her om dagen var det Frank Rossavik med tittelen Før skulle bibliotekene være stille. Nå er de pålagt å ta inn bråk. Motseiingsparet ro versus uro i biblioteket er i overført tyding hos begge; det går på tradisjonelt utlån av bøker (som minkar) versus alle dei «nye tenestene» og dermed «debattbiblioteket». Noko mange no meiner er meir utfordrande enn nasjonalbibliotekaren vil ha det til.

Rossavik er mest konstruktiv, der han aktivt støtter seg på det ferske nummeret til Bok og bibliotek (BoB), med fleire artiklar om emnet. Den innleiande saka i BoB-nummeret, Bibliotekenes debattdilemma, handlar om Norsk Bibliotekforening si nylege spørjeundersøking til alle biblioteka i landet. Denne avslører sprikande meiningar og at mange er usikre.

Som er ille nok, men det som ikkje blir poengtert, verken av NBF, i BoB eller av Rossavik, er at under halvparten av biblioteka svarte. Er det sannsynleg at dei som ikkje har svart er blant dei sikre og nøgde?

Ei betre undersøking er den som Elin Golten gjorde i doktoravhandlinga si. Men resultatet er det same; særlig dei små, men også mellomstore og nokre større bibliotek, manglar ressursar, kompetanse og guts til å arrangere debattar, i alle fall ikkje skarpe, gode debattar.

Men det kjem etter kvart idéar om korleis ein kan løyse problemet. BoB-redaktør Hans Olav Hageberg skriv i leiarartikkelen sin:

I denne saka på Nrk.no om eit folkemøte i Halden om manglande spesialundervisning, framgår det berre av bilet-teksten at det fann stad på Halden bibliotek. Men biblioteket tok initiativet. Og allierte seg med lokalavisa, som sørga for god førehandsomtale og for møteleiar. Slike tema er det sikkert grunnlag for å halde opne møte om i fleire norske kommunar, og då med biblioteket som initiativtakar og arena.

Når krisen har nyhetsverdi, er ein tittel på Journalisten.no. Dette handlar om ein panelsamtale og debatt 27. januar på Ringsaker bibliotek i Brumundal. Biblioteket inviterte Norsk Journalistlag Innlandet. Sjå også at «Arrangementet finansieres av vederlagsmidler». NJ har slike lag i alle fylka, og truleg same tilgang til desse pengane.

Og så er det Helaften om Ukraina på Sandnes bibliotek: Med namn som Arve Hansen i Helsingforskomiteen, og Aage Storm Borchgrevink og Øyvind Nordsletten. I det heile tatt er Arrangementsvåren på dette biblioteket imponerande. NB: Det er på Jæren at våren startar 8. februar…

Bra opplegg er det til dømes også i Trondheim.

>> PS kl 16.30: I Nordre Follo har nokon alt lese oss og melder seg på (det er plass til endå fleire): Frå Østlandets Blad: «Klimadebatten er en del av den årlige Klimafestivalen, som er et samarbeid mellom Fremtiden i våre hender, Naturvernforbundet, biblioteket, kulturskolen, Kolben med flere».

No var dette eit tilfeldig innblikk i kva som skjer i store og mellomstore byar, mens det dessverre slett ikkje er enkelt å få til i små bibliotek i små kommunar.

Norsk Bibliotekforening har levert høyringssvar til Ytringsfrihetskommisjonen si utgreiing «NOU 2022:9 En åpen og opplyst offentlig samtale» til Kulturdepartementet og «mener at bibliotekenes rolle for å sikre ytringsfrihet er underkommunisert i utredningen. … Vi vil fremheve at fysiske arenaer der mennesker møtes ansikt til ansikt i mindre grad benyttes, og at fysisk nærvær gir en annen form for samtale og meningsbrytning enn gjennom digitalt filtrerte debatter. Bibliotekene som møteplass og arena for offentlig samtale og debatt kan fylle en slik rolle, men potensialet er langt fra tatt ut».

Dette skjer dagen etter at herverande blogg kunne peike på ein alvorleg «Lokaldemokratisk bomtur» i samband med eit anna regjeringsinitiativ: «Lokaldemokratiet i foregangskommuner», eit program i regi av Kommunal- og distriktsdepartementet. Her måtte folkebiblioteka stå sentralt! Trudde vi. Men i dei aktuelle dokumenta er det ikkje spor etter b-ordet.

PS: «Debattbiblioteket» er eit langtfrå underkommunisert stikkord til artiklar på denne bloggen. Gjennom 16 år faktisk 185 artiklar medrekna denne.