IFLAs økonomiske sjanseseglas*

~ Anders Ericson ~ 3 kommentarer
Klikk og les meldinga hennar

Australske Christine Mackenzie, IFLA-president frå 2019-21, gjekk, tradisjonen tru, over i styret for stiftinga SIGL etter perioden sin i IFLA-styret. Men på twitter 24. januar (sjå illustrasjonen) kunngjorde ho at ho sluttar i vervet då ho ikkje er einig i vedtaka til styret om retninga og leiinga av SIGL. Som «styremedlem med dissens kan eg ikkje lenger vere ei effektiv stemme i styret og ikkje tene interessene til fondet og mottakarane av støtte» (mi omsetting).

Svenske Biblioteksbladet køyrer denne saka i dag og minnar om SIGL sin natur: «SIGL förvaltar de mångmiljondollar-donationer som Bill och Melinda Gates stiftelse de senaste åren skänkt till organisationen. Det gör stiftelsen till en maktfaktor i relation till sin stiftare, vilket bekräftas av det faktum att huvuddelen av Iflas budget täcks av pengar därifrån».

BBL intervjuar også Inga Lundén, framleis styremedlem, som berre har denne kommentaren: «Styrelsen beklagar verkligen. Hon har gjort ett bra och viktigt jobb för SIGL».

* Sigl på islandsk kan tydast seglas …

– Lokalpolitikarane bergar biblioteka!

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
B for Bibliotek i Bodø

I november blogga vi om alvorlege varsel om budsjettnedskjeringar og at «den «nye» funksjonen som møteplass og debattarena kan vere den første som ryk ifølgje ferske avisinnlegg i Bodø, Nordre Follo, Kragerø og Arendal». Men i Kommunal Rapport kan no NBF-leiar Vidar Lund under tittelen ovanfor fortelje at:

«Heilt på tampen av 2022 kom gladmeldinga om at bystyret i Arendal denne gongen auka budsjettet til biblioteket med 500.000 kroner. Vi må vone at det er fyrste del av ein snuoperasjon, men for biblioteksjefen var det for lite og for seint. … I Kragerø berga biblioteket frå å kutte 1/3 av personalbudsjettet. I Nordre Follo berga ei stilling, i Bodø berga to stillingar, i Ås berga Nordby filial – og fleire døme finst».

Dette er sikkert også resultat av lesarinnlegg og lobbyverksemd frå NBF-arar, fagrørsla og brukarar. Kunne vore fint å få vite kva som har virka? Har leita på FB-sidar osv., men ikkje funne noko særleg.

Og opplæringa av politikarar og administrasjon må pågå heile tida. Her eit døme på at ein kommunedirektør er alvorleg feilinformert: «Det kan òg bli aktuelt å kutta i tenester som ikkje er lovpålagde [min kursiv], men som mange har kjært. Som å kutta innan bibliotek og kulturskule».

Nokre ressursar om «kunstig intelligens» og ChatGPT

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
Syntetisk illustrasjon av Mystic Art Design på Pixabay. Input: «Bok, Gammal, Surrealistisk, Fantasi, Sider, Ope bok»

Eit teikn i tida er «kunstig intelligens» og snakkisen rundt nyttår 2023; ChatGTP. Her nokre ressursar med (for det meste) tilknyting til bibliotek (kom gjerne med fleire i kommentarfeltet):

Bibliotekaren nr. 4/22. Temanummer. 6 artiklar (pdf)

Lars Egeland i Bok og bibliotek: Kunstig intelligens og fysiske bibliotek, Et reisebrev fra Virak-konferansen.

Perspektiv: Evaluering af Buggi «et digitalt inspirationsværktøj til børn i 3. til 5. klasse, der anvender emojis, interaktive visuelle elementer, metadata og kunstig intelligens til at foreslå skønlitterære bøger, der tager højde for børns læseniveau og personlige smag».

Faste søk på «public librarian ‘artificial intelligence’»: Google / Google Scholar / ResearchGate /

I tillegg har vi her på bloggen kategorien: AI-Kunstig intelligens, med p.t. 21 artiklar, den første i 2017.

Søk på «kunstig intelligens» i Idunn.no /

Wikipedia Artificial intelligence Engelsk / #Risks / #Further reading / Ethics of artificial intelligence Engelsk / ChatGPT Engelsk

Kom gjerne med fleire gode ressursar i kommentarfeltet, så byggjer vi kanskje ut lista.

School Librarians Explore Possibilities of ChatGPT /

ChatGPT er så «skikkeleg» takk vere underbetalde kenyanarar

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
Omtrent like intelligent …

Det handlar igjen om den «kunstig intelligente» ChatGPT, maskina som kan gjere oppgåvene for skolelevar på få sekund, guide deg rundt på IKEA, lære deg avansert programering og erstatte journalistar – og bibliotekarar?

Vi siterte i går frå Computerworld, der IT-eksperten Erling Schackt minna om at «Lar du ChatGPT løpe løpsk på internett og lese alt, blir den nok ganske rasistisk og fordomsfull. Det er jo mye på internett som ikke stemmer».

Men magasinet Time 18. januar avslører korleis eigarane, det liksom progressive OpenAI, har løyst dette problemet, i alle fall førebels. I utgangspunktet var ikkje chatbot’en i stand til å unngå påverknad frå «violent, sexist and racist remarks» på nettet. Men for å trene programmet til å unngå slikt sende dei titusenvis tekstbitar til eit outsourcingfirma i Kenya: «Ein stor del av tekstbitane ser ut til å vere henta frå nettets mørkeste avkrokar. Nokre av dei skildra situsjonar i grafisk detalj, som seksuelt misbruk av barn, bestialitet, mord, sjølvmord, tortur, sjølvskade og incest».

Arbeidslause frå Kenya, Uganda og India fekk så jobben med å lese gjennom og tagge tekstbitar som slikt maskina må unngå, for berre 2 dollar i timen eller mindre.

Ein viss menneskeleg intelligens ligg altså likvel bak her …

PS: Treng du litt skeptisk input frå venstrekanten, les denne artikkelen i Jacobin.

Bokprisane, dei i NOK

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Siss Vik sine Bokbrev på nrk.no kan vere greie å kikke på. I dag spør ho: Har krympflasjonen nådd bokbransjen?; «Flere nye syltynne romaner koster nær det samme som tjukke mursteiner». Ho har rekna på kor mykje du får per krone denne bokhausten. Til dømes:

  • Jon Fosse: «Septologien», 1251 sider, 233 ord
  • Jonny Halberg: «Johannes’ åpenbaring», 237 sider, 142 ord
  • Annie Ernaux: «Den unge mannen», 30 sider, 18 ord!

På ein blogg som denne kunne eg sjølsvsagt enkelt triumfert ved å spele ut bibliotekkortet. Til dømes (fjern)lånte eg før jul «The Nansen photographs» av Geir O. Kløver, ei bok på 712 sider (og 4,3 kg!), for kr. 0,00.

Men så enkelt er det jo ikkje; bokprisgalloppar har det med nådelaust å sprenge alle bibliotekbudsjett. Så då er vi like langt. Slik underteikna opplevde som biblioteksjef i ein liten Akershuskommune hausten 1978 då Thorkild Hansen kom på norsk med sin 780 sider tjukke «Prosessen mot Hamsun». ALLE ville låne boka, for denne var dyr; 290 kroner!! Vi kjøpte vel fem eks., men likevel blei ventelista månadlang. Før bøkene brått blei hyllevarmarar. Avisene hadde skrive så mykje om boka at dei fleste trudde dei alt hadde lese henne.

290 kroner var noko heilt skremmande nytt for éi bok. I den same avisa der eg fann annonsa er det annonsar for Asbjørn Eldens roman «Berte Ersons saga» til 48 kroner, Eva Funder Fleischer, «Miljøloven», 78 kr. Og lutefiskmiddag på Hotell Helsfyr for 38,-.

Og om romanprisen snart passerer 450 kroner, vil samtidig Kulturfondbudsjetta bli sprengde, med færre titlar som resultat. Ikkje minst i ordninga for omsette nobelprisromanar på 30 sider.

Hovmodet blant hyllene

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar
Ehem …

I eit par månader no har vi latt oss imponere av, men også fått gode høve til å harselere med den «kunstig intelligente» ChatGTP. For vi representerer jo Biblioteket med Himmelhøge Kvalitetskrav og Kompetanse på Kunnskap.

Men då er det på sin plass, på ein fredag, å sitere frå eit intervju i Computerworld med teknologisjef Erling Schackt frå giganten Check Point Software. Han har både godt og dårleg å seie om ChatGTP og KI generelt, men vi merka oss særleg dette:

«– Lar du den [ChatGPT] løpe løpsk på internett og lese alt, blir den nok ganske rasistisk og fordomsfull. Det er jo mye på internett som ikke stemmer, påpeker Schackt. Å slippe den kunstige intelligensen løs på et bibliotek er heller ikke helt uproblematisk, forklarer han. – Dagens bøker er kanskje 80 prosent research og fakta, men for de øvrige 20 prosentene har vi kunstnerisk frihet til å legge til og trekke fra. ChatGPT lærer det siste også, men vet ikke om det er fakta eller fiksjon den trenes på».

Tenk dét, ja. Og med fare for å få Bernhard Ellefsen m.fl. på nakken kan vi leggje til kor raskt fagbøker på mange felt blir uaktuelle og villeiande. M.a.o. falske.

Go hælj!

Join our 1030 other followers

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

This blog, which deals with various – very important, if not existential – library issues, is mainly written in Norwegian and Swedish, but also with a number of posts in English. And the latter are all among the most important. Also note the translate tab at the bottom left.

If you want the blog post in your inbox immediately after publication, go to the box on the far right, enter your e-mail address and click «Følg meg» (Follow me).

IFLA/UNESCO goal: simply replace world peace with peace of mind?

~ mikaelbook ~ Legg igjen en kommentar

Tomorrow, January 20, there will be a «IFLA/UNESCO Public Library Manifesto Webinar». The Manifesto in question has been translated and circulated in many languages. It is a fundamental text on the desired role of public libraries in this world, and a tool for librarians everywhere to explain to governments and people why public libraries are needed and should be further developed.

>> It seems that the webinar will be mostly about Scandinavian librarians’ work with the IFLA/UNESCO Manifesto, and will proceed partly in Swedish and Norwegian.

We, the bloggers at BiblioteketTarSaka*, intend to participate in the webinar. To get straight to the point, we are concerned about how one wording in the manifesto has changed over the years. It is unclear if we will have the opportunity to explain our concern during the webinar. But in any case, we hope to include something like the following in the webinar chat.

Les mer «IFLA/UNESCO goal: simply replace world peace with peace of mind?» →

To underlege underkommuniseringar

~ Anders Ericson ~ 2 kommentarer

Norsk Bibliotekforening har levert høyringssvar til Ytringsfrihetskommisjonen si utgreiing «NOU 2022:9 En åpen og opplyst offentlig samtale» til Kulturdepartementet og «mener at bibliotekenes rolle for å sikre ytringsfrihet er underkommunisert i utredningen. … Vi vil fremheve at fysiske arenaer der mennesker møtes ansikt til ansikt i mindre grad benyttes, og at fysisk nærvær gir en annen form for samtale og meningsbrytning enn gjennom digitalt filtrerte debatter. Bibliotekene som møteplass og arena for offentlig samtale og debatt kan fylle en slik rolle, men potensialet er langt fra tatt ut».

Dette skjer dagen etter at herverande blogg kunne peike på ein alvorleg «Lokaldemokratisk bomtur» i samband med eit anna regjeringsinitiativ: «Lokaldemokratiet i foregangskommuner», eit program i regi av Kommunal- og distriktsdepartementet. Her måtte folkebiblioteka stå sentralt! Trudde vi. Men i dei aktuelle dokumenta er det ikkje spor etter b-ordet.

PS: «Debattbiblioteket» er eit langtfrå underkommunisert stikkord til artiklar på denne bloggen. Gjennom 16 år faktisk 185 artiklar medrekna denne.

Oppsnappa veke 3

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

SYNTETISKE FOTO. Journalisten skriv om slikt, og er innom redaksjonar som no har utforma politikk for dette: «- Vi skal aldri benytte oss av KI-genererte bilder eller video som fremstår som reelle, uttalte NRKs etikkredaktør Per Arne Kalbakk. … Også Aftenposten har innført lignende interne retningslinjer, omtaler avisa selv tirsdag». Her på bloggen støtter vi oss på lesargruppa sin framifrå kjeldekritiske kompetanse. Illustrasjonen ovanfor kunne ha vore frå eit ukrainsk bibliotek med hol i taket, men er heimelaga med Crayion og kommandoen: «Snow in a library».

MUSIKKBIBLIOTEK ANNO 2023. Strøyming har no lenge vore den dominerande måten å lytte til musikk på, noko som har fått mange bibliotek (men ikkje alle) til å skrote samlingane av CD-ar o.a. Men det finst måtar for bibliotek å formidle strøymt musikk på også. Til dømes har biblioteket i Halden ei speleliste med lokale «nye spotifyutgivelser». Bergen offentlige bibliotek har sett saman p.t. 132 «public playlists». Den ikkje heilt uvesentlege ulempa er at brukarane må vere tingarar av Spotify. Her har trass alt lydboktilbodet i norske bibliotek blitt gratis via eigne appar. PS: Viken fylkesbibliotek ser ut til å vere det einaste norske biblioteket som framleis har denne skiva som, i tillegg til litt Beethoven og dyrelåtar, har vore på veg til Det Ytre Rom sidan 1977 med romskipet Voyager.

LANDETS VIKTIGASTE BOKHYLLE. Forfattaren av eit lesarinnlegg i Morgenbladet har sett statsminister Støre sin nyttårstale, men av ein eller annan grunn blitt meir hekta på bokhylla bak han enn formaningane hans til nasjonen. Og innsendaren blei like lite imponert som av forgjengar Solberg sin bokhyllebakgrunn frå fjor. Han kjem derfor med forslaget: «Hvert år gis det ut masse spennende og viktige bøker i Norge. Hvorfor ikke fylle bokhylla med dem? De vil garantert åpne for spennende samtaler og vekke en bokhylle som fortjener bedre, til live. Så legg bokhylla i statsministerboligen inn under Kultur- og likestillingsdepartementet, og fyll den opp med de samme bøkene som bibliotekene kjøper inn».

Finsk nedtur: – Bara en av tre använder längre bibliotekens tjänster

~ Anders Ericson ~ 4 kommentarer
Også utlånet går ned. Skjerm- dump frå artikkelen i Hbl

Etter fleire års framheving her på bloggen av Finlands sterke satsing på folkebibliotek særleg frå 1990-talet, er det mildt sagt overraskande å lese Hufvudstadsbladet i går: «Under de senaste 15 åren har boksamlingarna i de offentliga biblioteken krympt med ungefär 9 miljoner böcker. Samtidigt har finansieringen minskat och bara en av tre finländare använder längre bibliotekens tjänster».

Forklaringa er ikkje ukjend for oss i Noreg: «Nya fritidsaktiviteter har kommit i stället, den tid som folk förr lade på läsning lägger de nu på till exempel digitalt spelande, nätet, sociala medier … ».

Men vidare: «Det är särskilt studerande och högre och lägre tjänstemän som övergett biblioteken, medan pensionärer och långtidssjuka lånar allt mer». Dette er vel ikkje heilt som i Noreg, i alle fall ikkje for oslostudentane sin del.

Vi har før sagt at vi ikkje trur på nasjonalbibliotekaren når han snakkar om ein gullalder for biblioteka, men ifølgje den siste SSB-spørjeundersøkinga i eit konona-upåverka år (2016) hadde trass alt 46 prosent vore på eit bibliotek dei siste 12 månadene (rett nok mot 54% på topp i 2004, side 30), men likevel betre enn i Finlands ca. 30% i dag. Så får vi sjå på neste norske kulturbarometer.

>> Nytt 19. januar: Nasjonalbiblioteket melder no frå ei undersøking at 47 prosent hadde vore på eit folkebibliotek dei siste tolv månadene. I tillegg hadde 7 prosent brukt biblioteket «berre» digitalt.

Lokaldemokratisk bomtur

~ Anders Ericson ~ 5 kommentarer

Ein regjeringsnettstad heiter «Lokaldemokratiet i foregangskommuner». Dette handlar om at: «Kommunal- og distriktsdepartementet har tatt initiativ til et lokaldemokratiprogram (2022-2023). Gode eksempel på lokaldemokratitiltak skal vises frem til hele kommune-Norge. Sammen med syv utvalgte kommuner med ambisjoner for å videreutvikle sitt lokaldemokrati – foregangskommuner, vil departementet få frem gode eksempel på hvordan kommunene kan involvere innbyggere på måter som skaper engasjement og tillit». 

Eit program der folkebiblioteka vil stå sentralt! Trudde vi. Men i dei aktuelle dokumenta er det ikkje spor etter b-ordet.

>> Sjå også saka denne veka om Ytringsfrihetskommisjonen som ikkje har stor tru på biblioteket.

Men alle honnørorda vi er blitt vane med, som arena, møteplass, informasjonsutveksling og dialog, blir brukte i full monn. I departementet sitt Debatthefte står det ting som at «Målet er kommuner som har velfungerende demokratiske arenaer, der debatten går friskt, og til beste for innbyggere og lokalsamfunn…. Etabler faste arenaer og møteplasser for både informasjonsutveksling og dialog». Men ikkje éitt ord om biblioteket, ikkje eingong det sterkt profilerte «debattbiblioteket».

Og heller ikkje i andre dokument på nettstaden.

Kan nokon forklare? Er dette eit døme på dårleg kommunikasjon mellom departementa? Eller er det …

Les mer «Lokaldemokratisk bomtur» →

Kunnskapsinstitusjonane og sjølvtilliten

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
Januar 2023 i Moss. I bygget bak «snøhaugen» held læringsplattform-produsenten Skooler til.

Åtvaring som gjeld 2023 og frametter: Denne bloggaren kjem til å halde fram med å stille spørsmål ved digitaliseringa av samfunnet. Når det er naudsynt. Det er det slett ikkje alltid, men til dømes torsdag refererte eg til ein miks av debattar som pågår sidan før jul om digitalisering versus langlesing i skolen, no også i høgare utdanning. Ikkje minst i Morgenbladet og Klassekampen finner desse debattane stad.

I sistnemnde avis var kronikken i går av Lars Audun Bråten, lektor og medievitar: «Skolen som motvekt» og med stikktittelen «Hvordan skal lærere kunne konkurrere mot gaming og Tiktok? Svaret er at det skal vi ikke. Skolen må gjenfinne sin selvtillit».

Han skriv blant anna: «Problemet er imidlertid at også skolen, inkludert videregående skole, rir på en i overkant teknologioptimistisk bølge. … Spørsmålet melder seg: Hvordan skal lærere kunne konkurrere mot gaming, korte TikTok-videoer og morsomme bilder på Instagram? Svaret er at det skal vi ikke, og vi må slutte å late som at vi må det. Skolen må gjenfinne sin rolle som en kulturell motvekt mot hovedstrømningene i samfunnet».

Blir dette for langt? 😉 Det kjem litt til, men då om biblioteket sin sjølvtillit:

Les mer «Kunnskapsinstitusjonane og sjølvtilliten» →

Lesedebatt pågår

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar

Ofte er det primært grunnskoleungane sin ukritiske skjermbruk og funksjonell analfabetisme det handlar om, så også i desember då ei stor norsk undersøking om digitalisering i skolen (GrunnDig) blei publisert, omtrent samtidig som den svenske skolministeren annonserte i riksmedia at «Digitaliseringen i skolan har varit ett experiment». Dei to utspela var slett ikkje berre positive til utviklinga, blant anna minnar ministeren om at digitaliseringa gjer at «åtskilliga timmar framför en skärm per dag görs på bekostnad av annat».

Men så har vi utfordringane når dei håpefulle har starta på høgare utdanning. Og ikkje kan eller vil lese lengre tekstar. Professor Espen Ytreberg seier om dette til Morgenbladet 3. januar: «– I all min tid på universitet har jeg ikke sett noen større utfordring for undervisningen. … Blant mindre studenter leser nå et flertall nesten ikke annen kunnskapsbasert tekst enn det vi gir dem som pensum (…) Vi kan ikke bare lære studentene om det som står i bøkene – vi må nå også lære dem hva og hvordan de skal lese. Det må vi gjøre på tvers av en medie- og samfunnsutvikling som gjør langsom og konsentrert lesning av krevende tekster svært vanskelig».

For ikkje å gå altfor mykje i detalj, overlet vi ordet til Sandra Lillebø i Klassekampen i dag. Ho nemner først …

Les mer «Lesedebatt pågår» →