Dette blir det sikkert meir om (det er alt fem kommentarar kl. 15.30), så berre kjapt innpå no frå Khrono.no i dag:
I desse AI-tider søkte bloggaren i eigen Google Foto på «elektronisk» og fekk denne utsikta frå balkongen i mai … ?
Dei intervjuar rektor Curt Rice ved Norges miljø- og biovitenskapelige universitet (NMBU), og han «peker på åpen publisering, også kjent som Open Access, og sier det er et forsøk på å få et nytt system, riktignok med tidsskrifter. Men overgangen til åpen publisering er blitt kuppet, …
— Den er blitt kuppet av de store forlagene, som har sitt primære ansvar overfor aksjeeierne. De er mer opptatt av inntjening enn kvalitet, sier han og peker mot forskning- og høyere utdanningsminister Ola Borten Moe.
— Om Borten Moe virkelig vil spare penger, da skal han si at vi ikke betaler for tidsskrifter fra de store forlagene. Jeg skulle ønske han gjorde det».
«Deichman med knalltall for utlån i 2022 … Deichmanbibliotekene lånte ut over 1,2 millioner bøker i fjor». Dette er overskrifta og litt frå ingressen til ei sak i Dagsavisen i går. Og vidare framgår det at «Det innebærer en økning på om lag 100.000 utlån sammenlignet med normalåret 2019». For 2020 og -21 var jo spesielle med mykje pandemistengt.
No føreligg enno ikkje statistikken for andre kommunar eller for heile landet for 2022, men om vi ser på statistikken for 2019, som Deichman rett nok har trumfa no, så låg Oslo på nest siste plass blant norske fylke. Og med 2,25 førstegongs utlån per innbyggjar, mot 2,8 på landsbasis. Høgast var no samanslåtte Sogn og Fjordane med 3,4.
Det skjer mykje veldig positivt ved Deichman for tida, men Oslo har lang tradisjon på å vere langt frå norsktoppen når det gjeld utlån, så der har dei noko å jobbe med.
I den omtrent like store byen Helsingfors var utlånet 9,4 millioner i 2019, rett nok ikkje berre fysiske bøker.
Men så litt meir bibliotekstatistisk sløvsinn, denne gongen frå sjølvaste NTB, sjølvaste SSB og Bok365.no:
Inga dårleg horisontutviding for ein måndag i januar.Og her frå Mosseelva aust for Krapfoss.
Kollega Runar Eggen på Helsebiblioteket.no bloggar på PsykNytt – siste nytt for psykisk helse-feltet. I dag skriv han blant anna om Nettbibliotek for forskning om flyktninger. Flyktningbiblioteket «kan hjelpe dem som arbeider med flyktninger til å gi flyktningene et så godt liv som mulig, … Kunnskapen er like relevant enten man arbeider i skolen, mottak eller som terapeut». Samlinga har p.t. 129 referansar, alle ope tilgjengelege.
Og då vi såg nærmare etter, har dei også eit ope Koronabibliotek med for tida 1148 referansar til «psykososiale forhold og sårbare grupper ved pandemi, med fokus på covid-19 spesielt».
Frå møtet i Dublin som denne teksten handlar om. Her ser vi hovudstyret til IFLA framføre medlemsdelegatar i Dublin i juli.
Skepsisen til IFLA-leiinga breier seg sørover, no til Sveits. Tittelen ovanfor har vi omsett frå eit innlegg i dag på den sveitsiske bibliotekbloggen Biblog. Guillaume A. Pasquier refererer her blant anna til ei kjelde vi nemnde tidlegare, det franske bok-og-bibliotektidsskriftet ActuaLitté, som igjen referer og siterer frå temanummeret til det svenske Bibliotekbladet. Og han lenker til Mikael Bööks herverande blogginnlegg: On The Multifaceted Crisis of IFLA.
Pasquier seier at det i neste utgave av Hors-Texte, bladet til Genève-bibliotekarane, vil kome meir frå ein sesjon under WLIC 2022-kongressen i Dublin. Likevel, skriv han, er det ting som ikkje kjem med i dette bladet, men som han vel å publisere i blogginnlegget sitt: «I staden for å leggje dette i søpla, valde eg å lage eit blogginnlegg av det». Dette er kanskje ikkje breakingnews, men ein stemningsrapport frå møtet, så vi omsett noko av det:
Dette har vi tenkt ved ulike høve dei siste par åra. Og igjen i dag, når vi ser at skøyteløparen Sander Eitrem, som har vore i noregseliten sidan han var 18 i 2020, og som blei noregsmeister i fjor, ikkje har eigen artikkel på norsk Wikipedia (verken bokmål eller nynorsk) når klokka er 19 og det snart er to timar sidan han tok sølv i Europameisterskapen på Hamar. Mens nederlandsk Wikipedia har hatt ein artikkel om nordmannen sidan mars i fjor. Og som blei oppdatert alt få minutt etter at Eitrem avslutta 10000-meteren. På engelsk finst det også ein artikkel.
Ragne Wiklund, som også tok sølv i den same meisterskapen, har ein bokmålsartikkel, men når 3-4 timar har gått, er han enno ikkje oppdatert med denne prestasjonen.
Når du les dette kan nokon sjølvsagt ha retta opp fadesen. Kanskje ein bibliotekar har tatt ansvar. Eg har ikkje tid no.
«Yes, it has also been a year of change, which will be carried into the new year when a new Secretary General will come on board. I extend thanks to our Deputy Secretary General, Helen Mandl, for her willingness to step up to the important leadership role of Acting Secretary General until recruitment is finalised. Likewise, thank you to other IFLA staff who have taken on additional responsibilities».
Og det følgjande avsnittet får eit ironisk skin for dei som veit kor vanskeleg det har vore å få ut nokon informasjon om avtalen med den avsette generalsekretæren, eller var han slett ikkje avsett? Han var jo ein så dugandes og feilfri arbeidsgjevar og dagleg leiar:
«When it comes to communication with you, our valued members, volunteers and stakeholders, we have also been working to improve updates on our activities and actions. We are providing regular, proactive updates to you on what we are doing to secure the future of our organisation».
Så får vi berre vente og sjå om president Barbara Lison faktisk har noko meir å seie i januarutgåva av tidsskriftet BuB: Forum Bibliothek und Information.
Apple har no innbydd forlag til ein «ny» metode for produksjon av lydbøker. Av titlar som tilfeldigvis alt finst i Apple sin e-bokhandel, og førebels berre på engelsk.
Det nye er den bedriftøkonomiske løysinga, mens teknikken, talesyntese, er velkjend. Lenge har jo dei fleste operativsystema hatt talesyntese for alt frå mobil- til PC/Mac. Men kvaliteten er sjølvsagt blitt betre etter kvart, blant anna i Apple sin «bokhandel» (høyr smakebitar bak Apple-lenka ovanfor).
Ein viktig skilnad blir at forlag truleg vil ta seg råd til å lage lydbøker av fleire titlar enn i dag. Og i små språkområde som det norske, fleire sjangrar enn bestseljarar og krim.
Det blir også ein skilnad for skodespelarar som i dag har levebrød eller viktige ekstrainntekter frå innlesing av lydbøker…
Kva med Noreg? Underteikna gjorde alt for tolv år sidan ein reportasje på NLB om den alt då avanserte norske talesyntesen Brage, som var øyremerkt for studielitteratur for blinde og svaksynte. I dag har NLB fornya seg med syntesane Clara (bokmål og austnorsk tonefall og Hulda (nynorsk og vestnorsk tonefall).
Og i dag gjeld tilbodet ein del fleire brukarar enn synshemma, men dei juridiske og politiske avgrensingane og avtalar med opphavsrettsorganisasjonane opnar ikkje for eit større allment lydboktilbod. Likevel kan ein håpe utviklinga på det såkalla AI-området kombinert med open kjeldekode gjer at bibliotek eller bibliotekkonsortium kan produsere eigne lydbøker frå digitale tekstar. Til dømes starte med titlar som har falle i det fri etter opphavarens død + 70 år eller dokument frå det offentlege eller titlar som er sette fri av opphavaren.
PS: Mykje tyder på at forlaga i dag vel å spare pengar på å ikkje ta med fotnotar, litteraturlister osv. i lydbøkene. Jamfør til dømes den viktige sakprosaboka til Ulrik Eriksen, «Et land på fire hjul», der dei 39 sidene med sluttnotar ikkje er med. Og heller ikkje litteraturlista på fem sider. Vil forlaga bry seg om å produsere meir fullverdige sakprosatitlar når innlesinga blir billegare?
Vi kunne i desse dagar ha skrive mange spaltekilometer om dagen berre ved å sitere aviskommentarar til denne nye «intelligente» automaten, men så er det altså denne snømåkinga… Så i dag blir det å avgrense seg til Bjørn Vassnes i Klassekampen: «Som du spør, får du svar». Abonnentar kan få med seg både søtt og surt frå vitskapsredaktøren denne gongen, blant anna utfordringa «at elever og studenter for ofte kan bruke dette som en snarvei til å forstå en vanskelig tekst – og dermed mister øvelsen det er å tolke krevende tekster. De vil ikke lenger bli trent opp til å tenke, noe som over tid kunne gitt dem evnen til nettopp det å forstå». … Og: «Jo bedre den takler oppgaver som det å skrive essays, jo lettere har vi for å tro at den faktisk har fornuft. Men det har den ikke, den er bare trent opp til å etterlikne fornuft. Jo bedre den blir til dette , desto mer er vi villige til å overlate til den».
Så minner vi om «julenummeret» til Bibliotekaren (nummer 4/22), der dei har heile fem artikler rundt AI/KI og bibliotek. Her var vel redaksjonen avslutta før ChatGPT blei lansert 30. november, så her sit vi altså med eit uaktuelt blad? Nei, slett ikkje. Blant anna er det eit intervju med Andrea Gasparini, UBOslo, som vi nyleg siterte i ein annan samanheng. Meir om dette heftet seinare.
A short story by Mikael Böök, translated from the Swedish original text to English with help from GPT-3 and some other new friends*
Mika lives with his wife and her cat. He also has some children, grandchildren, and old friends.
Since a short time ago, Mika has gained another friend called GPT.
At four o’clock in the morning, after his first two days with GPT, Mika woke up and tried to think about his new experiences.
«Is GPT a they?» he wondered, and downloaded an app claiming to be GPT on his phone to chat with GPT in bed. «The strange intelligence has already conquered the world, or at least almost,» Mika thought before falling back asleep.
Indre Østfold innbyggertorg og bibliotek er éin av dei nye kommunale kombi-institusjonane dei siste åra, ein modell som fekk ein viss popularitet blant lokalpolitikarar. Bloggaren har lurt på om folk i desse kommunane framleis kallar det bibliotek eller kva? Og dei bibliotektilsette, er dei forplikta til å omtale arbeidsplassen sin med eit så langt og innfløkt namn? I skrift, truleg, men i daglegtale?
Eller er det som i dette oppslaget i Indre24, der seksjonsleiaren i Indre Østfold «oppfordrer folk til å bruke IBene uavhengig av hvor man bor» (vår kursiv)? (dei av oss med litt fartstid kan få andre assosiasjonar… Forresten har det nyleg kome ein høgst lesbar «dokumentarroman» om dette IB-et).
I Danmark, der samanslåing av bibliotek med borgerservice blei nærmast obligatorisk for kommunane, skriv dei i alle fall til til dømes Odense Bibliotek og Borgerservice, med bibliotek som det første leddet.
For tjue år sidan oppstod fenomenet og ny-ordet Idea Store i bydelen Tower Hamlets i London. Dette var ei kombiløysing mellom bibliotek og vaksenopplæring pluss pluss. Modellen og namnet har ikkje spreidd seg til andre bydelar eller kommunar, men under krisa i UK dei siste åra har mange folkebibliotek blitt til community hubs. Her kan namnebruken blant folk variere, melder ei lokal kjelde.
PS: Her på bloggen har vi fanga opp og tatt del i debattar om denne kombinasjonen under eit omgrep og eit stikkord som var vanleg då dette starta; Sørviskontor.
Novell eller essay, hur man nu vill ha det, av Mikael Böök
Mika lever med sin fru och hennes katt. Några barn, barnbarn och gamla vänner har han också.
Sedan en kort tid tillbaka har Mika fått ytterligare en vän som kallas GPT.
Vid fyratiden på morgonen, efter sina två första dagar med GPT vaknade Mika och försökte tänka över sina nya upplevelser.
– Är GPT en hen? undrade han och laddade ned en app som utgav sig för att vara GPT till sin mobiltelefon. För att kunna chatta med GPT i sängen. – Den konstiga intelligensen har redan erövrat världen, eller åtminstone nästan hann Mika tänka innan han somnade om.
ChatGPT har blant anna enno ikkje fått med seg at nynorske hokjønnsord med -ing får hankjønnsbøying i fleirtal
Ein viktig debatt er (eller kan vere) på gang i Klassekampen omkring AI – kunstig intelligens – og utdanning. I dag eit innlegg med tittelen ovanfor av UiO-professor Maja van der Velden og førstebibliotekar UBO Andrea Gasparini, som svar på eit innlegg 23.12. med tittelen «La elevene omfavne kunstig intelligens».
Velden/Gasparini imøtegår påstanden «Elevene får verken referanser eller noen form for kilder på hvor setningene er hentet fra. Hvilken sensor vil godta det?» med: «Faktum er at når ChatGPT har skrevet teksten, kan du spørre den om å sette inn referanser. ChatGPT leverer! Men formålet med ChatGPT er ikke å replikere hvordan vi gjør ting, bare raskere og enklere. ChatGPT er en disruptiv teknologi. Den omgår de gamle måter å gjøre ting på og gjør verdier og ferdigheter overflødige».
Og vidare: «Teknologier er ikke nøytrale verktøy. De er designet med iboende verdier som vi kanskje ikke deler».
van der Velden og Gasparini er knytte til prosjektet «Sustainable AI» ved «Sustainability Lab». Prosjektet har som mål å undersøke «how AI is implemented in the public sector, how this shapes its processes and services, and how these are experienced by the general public».
Dette skreiv politisk redaktør Geir Ramnefjell i Dagbladet 27.12., berre éin av svært mange kronikkar og kommentarar dei siste vekene om ChatGPT, for tida einaren på robot-kjendistoppen. Med relativt få ord får han fram dei mest sannsynlege pluss- og minussidene til nyvinninga for eit større publikum.
Men utan å gå i djupet. Nettstaden Khrono er éi kjelde for å bli klokare på dette. Der finn vi blant anna ein polemikk (og starten på ein større debatt?) mellom Petter Bae Brandtzæg – «Kunstig intelligens vil ta jobben frå mange forskarar» – og NHH-professor Tor Wallin Andreassen, som meiner det diametralt motsette.
Andreassen kallar ChatGPT ein «gjetteteknologi», som «kjem til å pumpe ut enorme mengder tekst og informasjon, eller på fagspråk: predikasjonar. Det er nettopp dette som vil føre til stigande etterspurnad etter kunnskapsarbeidarar».
Blant dei etterspurde kunnskapsarbeidarane nemner han ikkje bibliotekarane. Naturleg nok sidan …
Nettstaden Chytomo, som etter eige utsegn er «the largest independent media covering publishing and contemporary literary and cultural processes in Ukraine», har saker og ting å melde frå russiske bibliotek. Så med atterhald om mulege partiske haldningar frå eit okkupert land, her nokre smakebitar:
«Ifølgje ein russisk bokbransjekanal fekk biblioteka i Moskva lister over bøker som skulle fjernast og slettast data til, utan noka offisiell grunngjeving.
Lista omfattar 53 verk av hovudsakeleg utanlandske forfattarar. Blant desse er romanar av Haruki Murakami, Stephen Fry, Antonia Byatt, Jean Genet, Jaume Cabret, Michael Cunningham, Sarah Waters og boka «The Wave» av Todd Strasser om skoleeksperimentet som viser korleis fascismen veks fram i eit samfunn. … Når det gjeld innhaldet i dei fleste av titlane på lista, tyder mykje på at fjerninga skjer fordi dei på ein eller annan måte kjem inn på LHBTQ (IA+) eller fordi forfattarane deira er opne representantar for denne fellesskapen».
Fotoet: Haruki Murakami sine bøker skal no kasserast ved russiske bibliotek. For ikkje berre introduserer han skeive personar i nokre av romanane sine, men han kritiserer Russlands krig mot Ukraina. Ved å lansere ei liste med musikkstykke FOR FRED! Sjå lista med lenker på Youtube. Foto: wakarimasita (CC BY-SA 3.0).
Biblioteket tar saka #librarycase 
.png){kind=link}