Forfatter: Anders Ericson
Framsynt pirat-pliktavlevering
Marion Stokes, radikal bibliotekar, forkjempar for sosiale rettar, tv-produsent, feminist og Apple-fan, starta 4. november 1979 opptak av US-amerikanske tv-program. Og slutta ikkje før ho gjekk ut av tida trettitre år seinare. Det blei 71 716 VHS-kassettar. Bakgrunnen hennar for denne private «pliktavleveringa» var uro over falske fakta i media.
No er første generasjon digitalisering av samlinga til Stokes i gang hos Internet Archive, noko vi kan lese om på bloggen deira. Samtidig som det er laga ein dokumentarfilm om dette: Recorder: The Marion Stokes Project.
Marion Stokes er med dette oppnemnt til Barsk Bibliotekar nummer 16 her på bloggen.
Budsjetthausten i eit nøtteskal
Formuleringar som denne i Moss Avis i dag kjem vi dessverre til å høyre og lese i mange lokalaviser denne hausten: «De eneste lovpålagte tjenestene innenfor kultur er at kommunen må kunne tilby et bibliotek- og kulturskoletilbud. … Hvor godt dette tilbudet må være, sier imidlertid lovverket lite om … » (vår utheving).
Etter kommune- samanslåinga har Moss to bibliotek, eitt i sentrum og eit, nytt og flott eitt, i tidlegare Rygge, men i eit område med enormt stor bustadbygging, faktisk ein heil ny bydel i eit tidlegare fabrikkområde. Og med trange gater mot sentrum.
Eitt scenario er at dei må … Les mer «Budsjetthausten i eit nøtteskal»
The Lancet – igjen :-(
Khrono.no melder i dag om frykt for «forskningsfusk bak omfattende Covid-19-studie». Dei har intervjua direktør John-Arne Røttingen i Forskningsrådet etter «avsløringer som tyder på at en studie som fikk både Verdens Helseorganisasjon (WHO) og nasjonale regjeringer til å stanse en omfattende studie knyttet til behandling av Covid-19 kan være basert på forskningsfusk». Behandlinga det er snakk om er blant anna med malariamedisinen hydroksyklorokin, også kjent som «Trump-medisinen».
Det var The Guardian som rulla opp saka, der fleire alt hadde hatt … Les mer «The Lancet – igjen :-(«
– The systemic machinery of racism does not sleep and neither should we in our efforts to counter it
I USA var (vel?) BCALA (The Black Caucus of The American Library Association) først ute på bibliotekfeltet med ei fordøming av Increased Violence and Racism Towards Black Americans and People of Color i samband med drapet på George Floyd.
Initiativet har førebels fått tilslutning av SSRT (The Social Responsibilities Round Table) og ALISE (Association for Library and Information Science Education) som organiserer utdanningsinstitusjonar innafor bibliotekfag og tilsette og studentar ved desse i både USA og Canada.
Og – sekundet før vi skulle klikke «publiser» – sjølve ALA (Americal Library Association). Dei har opna denne saka for twitter-taggen #librariesrespond, der det truleg vil kome mykje meir av det same.
Biblioteket vs. Biltema
«Koronakrisen har avslørt regjeringens feilslåtte kulturpolitikk», meiner vår gamle ven Bernhard Ellefsen i Morgenbladet denne veka. Det er ein verkeleg saftig karakteristikk av regjeringas og særleg to Venstre-statsrådars kulturpolitiske honnørord-flaum og tomme svada. Og han avrundar slik: «De siste månedene har politikken dessuten vist seg å være faglig og sosialt uansvarlig. Til og med folkebibliotekene har holdt stengt, mens Elkjøp og Biltema har hatt butikkene fulle av kunder. Dette skyldes ikke permitteringer, men er like fullt en konsekvens av at kulturpolitikere sitter på hendene i krisetider, mens politikere og byråkrater i andre departement jobber vettet av seg for å redde sine felt. Kulturens kraft? Den må dere lenger ut på landet med».
Korona-bibliotek på svensk
Den US-amerikanske bibliotekforeininga ALA arrangerer no ein serie webinar om «Best Practices from Around the World in the Time of COVID-19». Torsdag 11. juni klokka 10 til 11 a.m. US Central Time (det blir vel klokka 17 norsk tid?) får vi sjå korleis dei har ordna seg i bibliotek i korona-annleis-landet Sverige. Det er folkebiblioteka i Helsingborg og Mjölby som skal i elden (hugs påmelding til webinaret).
I Helsingborg har dei halde ope heile perioden, men 6. april innførte dei grenser for kor mange som kan vere inne til kvar tid. I småbyen Mjölby ser vi at alle arrangement er avlyste, men elles ingen restriksjonar? Ved ein filial er det meirope tilbodet «ur funktion», men berre «tillfälligt». Mjölby inngår i Götabiblioteken, og om dei har same tilbod som i Linköping 20 kilometer austafor, har dei berre hatt nokre små restriksjonar, jamfør denne videoen. Som vi ser held dei avstand, men dei gjer ikkje reint tastaturet mellom to brukarar.
Koronaen: Ikkje berre forskingsbibliotekarens mareritt
«En flom av koronaforskning forverrer nå vitenskapens underliggende sykdommer, hevder flere: Altfor mange funn er upålitelige eller bortkastede. Samtidig diskuteres det intenst hvordan vi skal forstå og bruke den ofte usikre kunnskapen forskerne forsyner oss med i krisen». Dette er frå ein av dei store artiklane (denne er på åtte sider) i Morgenbladet denne veka.
Fleire «smakebitar»: Les mer «Koronaen: Ikkje berre forskingsbibliotekarens mareritt»
Heimekontor på biblioteket
Ifølgje nettstaden Building Design & Construction har 62 prosent av US-amerikanarane jobba heimefrå under Koronaen. Og om lag halvparten av desse kjem til å halde fram med dette fleire dagar i veka. Men dei vil ikkje nødvendigvis «jobbe heimefrå» … heimefrå:
«Når offentlige rom bli opna igjen vil mange nytte høvet til å jobbe heimefrå på ein «tredje plass», der dei kan oppleve sosial tilknytning og få kjensla av å høyre til, samtidig som dei får roen dei treng for å få gjort jobben sin. Offentlege bibliotek vil kunne møte ein auka etterspurnad etter slike tredje plassar. Dei tilbyr ikkje berre WIFI, skrivarar, skannerar, kopimaskiner, informasjonsressursar og kunnskapsrike medarbeidarar, men også ulike område som passar for ulike typar arbeid (eller som passar skiftande stemningar) gjennom dagen».
Desse og fleire kvalitetar kan lett trumfe «alboge-til-alboge-sitjeplassar på Starbucks», heiter det til slutt.
Men det krev at biblioteka får re-designa lokala sine til låg smitte-risiko.
Ikkje berre e-biblioteket treng krisepakke
Rundt i landet skal etter kvart 662 folkebibliotek medrekna filialar, 261 fagbibliotek, 56 høgskolebibliotek, 65 universitetsbibliotek osv osv (kjelde: Base bibliotek) opne lokala sine for eit publikum som sidan sist har lagt seg kraftig ut i breidda. Kvar og ein skal no ha ein meter til nestemann og -kvinne, bibliotektilsette såvel som andre lånarar. Fram til korona-vaksinen er her, eller til neste pandemi, vil dette vere normen. Jamfør Khrono og Dagsavisen nyleg. Det vil krevje ein ny «hygienisk» arkitektur, sjå nedanfor.
Arrangement i biblioteket vil krevje førehandspåmelding for å sikre ein meter mellom kvar deltakar og for å unngå smitterisikabel kø ved inngangen. Men slike restriksjonar vil i sin tur gje auka krav om videostrøyming, der i alle fall kunstnarleg medverkande vil ha rett på ekstra økonomisk godtgjering. Utarbeiding av slike satsar er sikkert rettshavarorganisasjonane alt i full gang med.
Men i utlånsareala må det bli omfattande ominnreiing og mange stader ombygging. Biblioteka vil måtte hive ut … Les mer «Ikkje berre e-biblioteket treng krisepakke»
Også du, Alexander McCall Smith :-(
For eit drygt år sidan blogga vi, indignert, om krimforfattarar som lar detektivane sine snoke i lånarregistre i bibliotek, iblant med entusiastisk hjelp av bibliotekarar, der dei får vite kva mordaren eller tjuven har lese av litteratur som kan setje ein på sporet og løyse ei sak. Noko som skal vere umuleg både teknisk (lånardata skal jo bli sletta etter innlevering) og bibliotekar-etisk (teieplikt, sjølvsagt!). Blant anna Roslund og Hellström og Ian Rankin fekk så hatten passa.
Men no finn vi at også skotten Alexander McCall Smith, han med bl.a. bøkene om Damenes detektivbyrå og fleire barnebøker (dessverre ikkje fleire på norsk), diktar opp ei tilsvarande «løysing» på ei krimgåte. Han har skrive seks bøker om Malmø-detektiven Ulf Varg, og i boka Avdelningen för känsliga brott lar han ein svært lausmunna bibliotekar avsløre at ein mistenkt er storlesar av bøker om lykantropi, overtrua om varulvar. Noko som sjølvsagt er brot på bibliotekar-etikken, punkt 10 (i dei norske reglane). Og sjølvsagt Forvaltingslova §13 (noko liknande finst vel både i Sverige og Skottland).
PS 31.1.23: Også i Ulf Varg-boka «The Talented Mr. Varg» – «En man med många talanger» – får vi ein variant av det same trikset, men denne gongen er det ein bokhandlar som blir påverka til å seie noko om ein kunde sine lesevanar. Bokhandlaren: «Jag är inte säker på att det är riktigt etiskt försvarbart». Varg: «Jag kan inte se något fel med det». Så juristen (!) McCall Smith er klar over dilemmaet, men gir blanke!
Tilbake til normalen, men til ein annan normal
Nasjonalbibliotekets har fått god presse på oppsummeringa si av korona-perioden til no. Dei skriv i ei pressemelding blant anna at «digitale tjenester har hatt mer enn 2,5 millioner besøk under koronakrisen. Brukerne har åpnet 800 000 bøker og over en million gamle aviser. … Vi tror den digitale bruken av Nasjonalbiblioteket vil vokse også når samfunnet normaliserer seg og vi åpner lokalene våre igjen».
Tilvenninga til det digitale biblioteket er verkeleg gledeleg. Men både NB og vi, og alle, veit jo sjølvsagt at tala er små mot tida før koronaen, då norske folkebibliotek lånte ut 2 millionar bøker i tilsvarande tidsrom, pluss alle bøkene som blei opna og lesne i biblioteklokala. Og som stort sett var meir aktuelle bøker enn dei frå før 2001 som NB snakkar om (det hadde vore moro å sjå tal også frå bokhandelen, som var open både fysisk og digitalt. Kor mykje selde dei av nye bøker og frå backlists?)
Vi reknar det som sjølvsagt at det etter kvart også vil kome detaljar om desse endå meir interessante ekstraordinære tiltaka som Abid og Aslak lanserte 23. mars: Les mer «Tilbake til normalen, men til ein annan normal»
Innkjøpsordningsproblemløysing
Det er fredag og lov å ikkje vere heilt seriøs (sjølv om mange meiner denne bloggen er det heile tida, altså useriøs). Men til saka: Det er eit problem at debattane om innkjøps- ordningane, om formidlinga av litteratur og kunnskap versus kakeformer og fiskestenger, ja, om heile innretninga på det moderne folkebiblioteket, sjeldan eller aldri blir grundige. Debattane blir berre korte blaff.
Som på baksida i Klassekampen i dag, der signaturen Hallup igjen gjer dette til lettbeint petit-stoff. Men ho eller han gjer det meir elegant enn vanleg: Les mer «Innkjøpsordningsproblemløysing»
Full ominnreiing av Nye Deichman?
Dei fleste lesarane av denne bloggen kjenner godt til historia om korleis det nyleg stengde hovudbiblioteket på Hammersborg i Oslo var blitt «umoderne» før det opna i 1935. Det bygde på ein elitistisk og lite fleksibel trapp-og-søyle-dominert bibliotekarkitektur som elles var forlate, til dømes fjorten år før i Stockholm då dei opna det nye hovudbiblioteket sitt.
Men no kan det vise seg at dei mykje omtalte opne løysingane i det nye biblioteket i Bjørvika som opnar 18. juni er så smitte- og helsefarlege at det vil haste med større endringar der også. Og ikkje berre der, men i svært mange, for ikkje å seie alle moderne bibliotek som har som prinsipp å få flest muleg innbyggjarar til å bruke lokala.
Bakgrunnen for denne påstanden vår er blant anna ein artikkel i dag i Khrona: Smitteekspert trekker fram åpent kontorlandskap som høyrisiko. Som byggjer på ei sak i Dagsavisen om tilsvarande utfordringar i det nye regjeringskvartalet. Ordet bibliotek finst ikkje i artiklane, men begge illustrasjonane til saka i Khrono viser bibliotekrom, ei arkitektteikning av eit myldreareal og typisk «møteplass» og eit foto frå ein lesesal.
« … koronaviruset ser ut til å ha spredt seg svært raskt nettopp i kontorbygninger der det finnes åpne kontorarealer og fellessarealer hvor mange oppholder seg». Dette seier professor i smittevern Bjørg Marit Andersen, tidlegare smittevernoverlege ved Oslo universitetssykehus Ullevål, og ho konkluderer med at: Les mer «Full ominnreiing av Nye Deichman?»
Sagt om biblioteket
«Virkeligheten og verden vil bestandig gjøre seg gjeldende, så i siste instans kan ikke engang det mest omfattende bibliotek beskytte oss mot tilværelsens realiteter».
Henning Hagerup i Klassekampen 3.10.2015.
Biblioteket tar saka #librarycase 