Kategori: Bibliotekøkonomi

Korona-omstillinga for biblioteka vil KOSTE, herr kulturminister!

~ Anders Ericson ~ 15 kommentarer
Slike møblematiske forandringar må til (takk til Håkan Nesser!)

Næringsverksemder av alle slag får statsstøtte for å overleve, eller også leve over evne. Kulturinstitusjonar og kulturarbeidarar som har tapt billettinntekter o.l. får også støtte. Men biblioteka tar ikkje brukarbetaling, så det meste dei har fått til no er noko til e-formidling og 20 millionar til e-bøker (men dette kompenserte berre for omlag éin månads normalt utlån). Andre støttetiltak fekk også eit bibliotek-stempel, som utvida tilgang til pliktavlevert materiale og opninga av Idunn.no osv, men dette hadde i beste fall berre med Nasjonalbiblioteket å gjere og kom først og fremst forsking og organisert utdanning til gode.

Men no er det på tide å diskutere krav til den omstillinga og nytenkinga som trengst i folkebiblioteka etter den første korona-bølgja og frametter.

Skal biblioteka unngå å bli reduserte til stader for bokutlån på 1990-nivå og unngå endå fleire domenetap til den kommersielle verda (musikk og film har vi jo alt tapt), må dei få høve til ei offensiv omstilling, og der staten må bidra mykje sterkare enn til no med både pengar og planlegging. Den berre eitt år gamle nasjonale bibliotekstrategien må nyskrivast. Andre prioriteringar må gjerast.

Sentrale aktørar i bibliotekmiljøet er sjølvsagt i full gang med drøfting av sånt, pluss finsliping av lobbyist-verktøya, men det skadar verkeleg ikkje om grasrota bidrar. Derfor nokre innspel nedanfor:

Les mer «Korona-omstillinga for biblioteka vil KOSTE, herr kulturminister!» →

Kampen for velferden i 2021

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

I går blogga vi om den svenske bibliotekforeininga si åtvaring om at biblioteket kan bli ein alvorleg budsjett-tapar i 2021. Her i landet ser vi førebels berre signal om velferden generelt. Til dømes når Fagforbundet blir sitert i Kommunal Rapport i dag: «Fagforbundet frykter at den svake kommuneøkonomien vil gå utover velferdstjenestene til innbyggerne og smitteverntiltakene i kommunene». Vidare heiter det blant anna at: «Fagforbundet tror at koronakrisen vil prege det norske samfunnet i lang tid framover. Det krever derfor at «regjeringa og Stortinget omgående øker bevilgningene til kommunene for å sikre velferdstjenestene». 

Ny rapport: Blir folkebiblioteket sett tiår tilbake etter koronaen?

~ Anders Ericson ~ 5 kommentarer

Skjermbilde 2020-08-10 kl. 11.41.09
Biblioteket anno 1990 – og 2021?

I april skreiv vi om at medlemmane av den europeiske bibliotekorganisasjonen EBLIDA tok del i ei kartlegging av tilstanden i biblioteka under koronaen. No har dei laga ein – førebels – rapport, «A European library agenda for the post-Covid 19 age» (pdf), der dei ikkje berre oppsummerer kartlegginga, men innbyr til debatt rundt fem felt der koronaen har endra vilkåra for bibliotekdrift:

  1. Exponential social distancing: a well-connected two-meter library;
  2. Technologies are mutating and shaping libraries in new ways;
  3. Uncharted economic territory: review the library budget composition;
  4. Library governance at central and local levels;
  5. Do not forget the climate change opportunity and threat.

Innhaldet i dei to første punkta kjenner vi godt igjen frå den norske utviklinga sidan mars, blant anna skildra i mange punkt her: «Kreativitet mot korona». Men i den nye rapporten synst vi punkt 3 er aller viktigast, særleg fordi det ikkje har vore på dagsorden enno. Fritt omsett: «Det ikkje-kartlagte økonomiske feltet; ein ny gjennomgang av bibliotekøkonomien». Nedanfor ei like fri og høgst uoffisiell omsetting av dette punktet i samandragskapitlet («executive summary»), pluss nokre andre sitat. Vilkåra for finansiering av lokale bibliotek er altså sterkt endra (våre uthevingar):  Les mer «Ny rapport: Blir folkebiblioteket sett tiår tilbake etter koronaen?» →

Ingen beredskap mot den økonomiske pandemien?

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar

Skjermbilde 2020-08-07 kl. 12.25.51Kommunal rapport siterer i dag KS-leiar Bjørn Arild Gram som er «misfornøyd med at arbeidsgruppen som skal vurdere hvordan koronakrisen har påvirket kommuneøkonomien, ikke er kommet i gang. Nå starter organisasjonen i tillegg egne utredninger».

Tre månader etter at kommunal- og moderniseringsminister Nikolai Astrup (H) kunngjorde at han ville setje ned ei arbeidsgruppe som skulle gi «en faglig vurdering av hvilke typer inntekter og utgifter som blir påvirket av koronakrisen», har ingenting skjedd.

Til Klassekampen 12. juni sa Gram om dei borgarlege partia sin manglende garanti for kommuneøkonomien: Les mer «Ingen beredskap mot den økonomiske pandemien?» →

Budsjetthausten i eit nøtteskal

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar

Moss bibliotek 2006
På nyåret kan nedoverbakken ved Moss bibliotek bli ekstra bratt

Formuleringar som denne i Moss Avis i dag kjem vi dessverre til å høyre og lese i mange lokalaviser denne hausten: «De eneste lovpålagte tjenestene innenfor kultur er at kommunen må kunne tilby et bibliotek- og kulturskoletilbud. … Hvor godt dette tilbudet må være, sier imidlertid lovverket lite om … » (vår utheving).

Etter kommune- samanslåinga har Moss to bibliotek, eitt i sentrum og eit, nytt og flott eitt, i tidlegare Rygge, men i eit område med enormt stor bustadbygging, faktisk ein heil ny bydel i eit tidlegare fabrikkområde. Og med trange gater mot sentrum.

Eitt scenario er at dei må … Les mer «Budsjetthausten i eit nøtteskal» →

Bibliotek-scenario-dugnad på amerikansk

~ Anders Ericson ~ 2 kommentarer

Skjermbilde 2020-05-24 18.05.25
Scenario-rapporten «Bibliotekene i 2020» frå i 2006 tok ikkje høgde for ein pandemi. Men er slett ikkje uinteressant. Klikk og kikk.

Den US-amerikanske bibliotekforeninga ALA har ein mangfaldig nettstad med namnet The Library of the Future. Her har koronapandemien ikkje overraskande blitt eit svært synleg innslag den siste tida. Dei har ein lang artikkel med ulike scenario for kva som kan skje og som bør skje, når og om det skjer. For å seie det slik.

Vi har fort og gæli omsett eit forkorta utval på 19 av dei utfordringane vi synst ser mest aktuelle ut for landet vårt. Forklaringane mellom kulepunkta har vi hoppa over. Nokre kulepunkt er heilt konkrete, andre strukturelle og meir bibliotekpolitiske. Men ver merksam på at originalen heile tida blir utvida og justert. ALA-medlemmar er oppmoda til å bidra:

  • Korleis vil det gå for bibliotekverdiar som personvern og intellektuell fridom når big data og sporingsteknologiar har blitt ein del av styresmaktene og samfunnet sitt svar på trugsmålet mot folkehelsa? 
  • Korleis vil biblioteka, som demokratiske og fridomselskande institusjonar, kunne fremje samtalar, diskusjonar og rom som verkeleggjer desse prinsippa?
  • Kva med bibliotekbudsjetta når sentrale og lokale styresmakter vil prioritere andre område?

Dette var berre dei tre første: Les mer «Bibliotek-scenario-dugnad på amerikansk» →

Kommunekrise etter koronakrise

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Skjermbilde 2020-05-23 15.33.18I Kommunal Rapport i går var den «store» nyheita at «Et stort flertall av kommunene tror koronakrisen gjør det nødvendig å kutte i budsjettet når det skal revideres før sommeren … 20 prosent av kommunelederne er usikre, mens bare 8 prosent sier de ikke trenger å kutte».

«Må kutte i skole og helse» er overskrifta i Klassekampen. Kor i køen kjem biblioteket?

Til Klassekampen i dag er ordføraren i Tromsø klar på at det blir store kutt: «Mens regjeringen anslår en skattesvikt på 1,1 prosent, beregner Tromsø selv et tap opp mot tre-fire prosent. Et konservativt anslag på tre prosent vil gi Tromsø kommune reduserte skatteinntekter på 195 millioner kroner. Det er 130 millioner mer enn regjeringens anslag. … I tillegg overgår koronautgiftene i kommunen de statlige krisemidlene som Stortinget har fått på plass. Tromsø kommune har hatt 70 millioner i utgifter, mens de har fått 50 millioner fra staten, ifølge ordføreren».

Les også:

.

 

Biblioteka i 2021: Fare for ny, låg «normal»

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar

Skjermbilde 2020-05-13 12.03.31Sjølvsagt stod det ingenting om bibliotek i det reviderte nasjonalbudsjettet, men det har det vel heller aldri gjort (og det einaste som står om kultur er om kompensasjonsordninga for inntektsbortfall. Så dei som framleis tar overdagspengar og sel berenett og kaffi kan jo søkje 🙂 ). 

Men det står mykje om kommuneøkonomi, og det regjeringa vil bidra med her er det fleire meiningar om, sjå illustrasjonen og klikk for å sjå eit nyheitssøk om dette.

Så vil sjølvsagt bibliotek-kampane stå i kommunestyra til hausten. Men det skumle no, er at biblioteket ikkje gjer seg synleg, til dømes verken fremst eller bakarst … Les mer «Biblioteka i 2021: Fare for ny, låg «normal»» →

Siste nytt: Feig koronastøtte til biblioteka

~ Anders Ericson ~ 2 kommentarer

nbf bibliotekmilliard dagsavisen 12okt17
I 2017 gjekk denne debatten gjekk høg

Mens norske folkebibliotek absolutt burde trengt økonomisk støtte til drift, meir personale og kanskje også tilpassing og utstyring av biblioteklokale for å skape trygge tilhøve, gir dei i dag 48 millionar til endå meir prosjektstøtte. Får sjå kva Nasjonalbiblioteket finn på med desse penga.

Partiet til kulturministeren støtta for få år sidan å gje ein bibliotekmilliard til biblioteka, også kalla bibliotekløft. Dette ville blant anna løfta dei mange små og mellomsmå biblioteka. Dei som no gjer at norske bibliotek er den suverene taparen i Norden.

Og kven har kapasitet til å søke og drive tidsavgrensa prosjekt no?

Langvarige korona-utfordringar for biblioteka

~ Anders Ericson ~ 3 kommentarer

Skjermbilde 2020-05-06 15.33.48Bloggaren hadde i går, 5. mai, eit debattinnlegg i Klassekampen under tittelen «Kva skal biblioteka gjere?» (den opphavelege tittelen står ovanfor). Innlegget startar slik:

No er det uro bak dei stengde bibliotekdørene: Kor snart og korleis skal dei opne igjen? Til skilnad frå mange publikumstenester blir det inga nasjonal rettleiing for biblioteka, trass i at dei får alvorlege ekstra utfordringar etter koronaen, både praktiske, økonomiske og politiske.

På linje med det meste anna blei biblioteka stengde 12. mars. Men bibliotekarane viste seg kreative: Nasjonalbiblioteket (NB) forhandla fram ekstraordinære utvidingar av digitale tenester, og lokalt følgde biblioteka opp med å samle alt digitalt i brukarvenlege portalar, dei opna «take-away» boktilbod og laga eventyrstundar på Youtube.

«Opninga av samfunnet» skal skje kontrollert, og mange får rettleiingar frå sentralt hald. Men ikkje biblioteka. … Les mer «Langvarige korona-utfordringar for biblioteka» →

Dårlegast i Norden

~ Anders Ericson ~ 2 kommentarer

Skjermbilde 2020-05-06 15.06.53Det er ingen sensasjon at norske folkebibliotek er dårlegast i Norden. Men i denne ferske rapporten «Folkbibliotek i Norden», utgitt av Kulturanalysnorden.se, får vi det «gnidd inn» skikkeleg. Til dømes diagrammet ovanfor som viser talet på årsverk per bibliotek i dei ulike landa (GL = Grønland og AX = Åland). Men denne seier kanskje mest om kor mange små kommunar med små bibliotek vi har, spesielt samanlikna med DK, FI og SE.

Det er ingen omfattande rapport, og det meste er typiske «KOSTRA-tal», som går meir på kvantitet enn kvalitet. Ein kan verkeleg lure på vitsen med ein slik publikasjon med eit fokus omtrent som i førre hundreåret, no når det faktisk skjer ein del nytt i biblioteka.

Tabellen nedanfor viser pengebruken i biblioteka, som heller ikkje får … Les mer «Dårlegast i Norden» →

Biblioteka treng alliansar framover

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar

Skjermbilde 2020-04-27 18.37.55
Klikk og sjå heilsidesannonsa frå Deichmans venner i 1990. Etter allianse med bl.a. Fritt Ord

Mange bibliotek har veneforeiningar. Dette er ofte greie nok foreiningar i «fredstid», som typisk står for eit ope arrangement eller to i løpet av året, er med på loppemarknaden og har ei Facebookside med ofte god deltaking.

Men når den lokaløkonomiske post-korona-realitetane slår inn over oss alt til hausten, men kanskje særleg neste år, når regjeringa vil trappe ned på fondsbruken, er det ikkje nok. Då må alliansar byggjast med personar og grupper som i korona-prosessen har fått auga opp for kor sårbar kunnskapen kan vere framover. Og som ser samanhengen mellom fri tilgang til kunnskap og eit reelt demokrati. Sitat frå «Sju forslag for den nære framtida»

Sju forslag for den nære framtida

~ Anders Ericson ~ 9 kommentarer

Skjermbilde 2020-04-24 12.23.45Bloggaren, eller meir presist frilansjournalisten, har i dag ei sak i Bibliotekarforbundet sitt tidsskrift «Bibliotekaren» nummer 1/2020, og i nettutgåva: «Berekraft på ramme alvor». Det handlar om berekraft og klima, men også berekraft for biblioteket etter at koronakrisa har lagt seg, men når den økonomiske etterdønningen slår inn over oss.

Konklusjonen er at vi no må sjå på ulike scenario og våge å tenkje dristig. Her er nokre idear som for tida blir drøfta i inn- og utland (sjansen til å få gjennomført det enkelte tiltaket nedanfor vil variere etter kor svekka samfunnet, infrastrukturen og demokratiet blir): Les mer «Sju forslag for den nære framtida» →