Bibliotekbløffen før Lillehammer-OL

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Kva har 30-årsjubileet i dag med bibliotek å gjere? Sjølvsagt mykje, for det å arrangere eit OL var også eit stort kunnskapsløft. På linje med dokumentasjonen av det, som er grunnlaget for mimringa gjennom tre tiår (eit søk på på emnet i Oria.no gir treff på 102 boktitlar, men denne meiner eg må vere den viktigaste).

Men berre nokre få av oss, med ein god del fartstid, hugsar at då Lillehammer i 1988 fekk seg tildelt OL-et, dukka det opp ei «nyheit» om at kommunen skulle få 60 millionar til opprusting av folkebiblioteket til eit «kultur- og kompetansesenter». Lokalavisa Lillehammer Tilskuer siterte 23. september eit brev frå «Bibliotekvesenet» til kommunen, signert direktør «M. Grøde». Klikk på oppslaget (ikkje ope på nb.no):

60 millionar var visstnok «berre» 3 % av heile OL-budsjettet, men ufatteleg mykje pengar i biblioteksamanheng, for i 1988 var dei samla driftbudsjetta …

Les mer «Bibliotekbløffen før Lillehammer-OL» →

Ut i prosjektmyra igjen

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
Den svenske bibliotekutgreiinga i 2017 sa klart nei til «prosjektmyra»

Bibliotekarforbundsleiar Ola Eiksund skriv no på Bok og bibliotek om den ferske NB-utlysinga av prosjektpengar: «Leseferdigheter kan ikke bygges på prosjektmidler»: «I den kommunale virkeligheten anno 2024 er det nesten en garanti for at det ikke finnes friske midler til å opprettholde gode prosjekter og nye tjenester i daglig drift».

Samtidig ser vi at hos nærmaste nabo i aust seier det statlege Kulturrådet: «Folkbiblioteken behöver permanent statligt stöd». I rapporten deira om dette heiter det på side 34: «Genom långsiktiga statliga stöd kan biblioteken och bibliotekssektorn med gemensamma krafter och resurser, utvecklas på ett hållbart och kvalitativt sätt». Look to Sweden!

P-boka trengst

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Berre ein enkel observasjon når no alle ser på, høyrer på podkastar om og snakkar om TV-serien «Makta». Mykje av serien er tufta på boka «Edderkoppen – historien om en møbelhandler» av Viggo Johansen og Pål T. Jørgensen, Aventura forlag, 1989. Sjølv om denne no finst digitalt og gratis tilgjengeleg på nb.no, ser vi av Biblioteksøk at 26 av 34 fysiske eksemplar i norske bibliotek, er utlånte.

Trettebergstuen, igjen

~ Anders Ericson ~ 4 kommentarer
Ein skikkeleg luring, ho her, det er lett å sjå. Foto: Arbeiderpartiet (CC BY-ND 2.0)

Her handlar det faktisk ikkje om «inhabilitet i utnevnelsen av venner til maktposisjoner i kulturlivet». Bård Nylund, Tina Stiegler og Renate Larsen har fått kvart sitt «bein» takk vere den tidlegare kulturministeren, men ingen av dei i biblioteksektoren. For her har vi ei heilt anna sak, men som burde interessert fleire gravande medium enn denne skærve bloggen:

Då Anette Trettebergstuen la fram forslaget til den nye boklova i august 2022 var ho og departementet skråsikre på å ville innføre leveringsplikt av lydbøker til folkebiblioteka. Men i mars 2023, då berre eit halvt år hadde gått, og utan noka offentlegheit om det, hadde ho snudd tvert om.

Det mystiske er ikkje at den kommersielle bokbransjen har gode lobbyistar, men kvifor ho faktisk var på biblioteket si side i utgangspunktet, altså i forslaget?? For i god tid hadde utgreiarane hatt «bred dialog med bokbransjen. I perioden november 2021 til mars 2022 gjennomførte departementet i overkant av 50 møter med organisasjoner og aktører i bransjen«.

I eit blogginnlegg 16. mai i fjor leverte eg fem teoriar om korleis dette kan ha skjedd.

Sjå også denne tidslinja som viser korleis vi forsøkte å ta tak i boklovsaka under vegs:

Mossemetoden for videoutlån i 2024!

~ Anders Ericson ~ 2 kommentarer

Mange folkebibliotek har framleis gode samlingar av film på dvd. Nokre kjøper faktisk inn nye (gamle?), har vi høyrt. I Moss har bibliotekar Kristoffer Tangård pønska ut ein metode for å auke utlånet av samlinga deira: SMARTLÅN. Det handlar om videoar som IKKJE FINST PÅ STRØYMETENESTENE. Desse leiter Kristoffer fram på tenesta JustWatch, der du kan avgrense til norske strøymetenester.

Han har laga éin større og to små utstillingar rundt i biblioteket og har slått opp ein plakat med informasjon, sjå nedanfor.

Kristoffer Tangård med den eine av utstillingane

>> OG: Moss bibliotek skal 20.2. arrangere heilaften kino & samtale: INSOMNIA – med gratis pizza!

*SMART-LÅN* 

Finner du denne lappen i DVD-coveret holder du etter all sannsynlighet en film i din hånd som for øyeblikket ikke er tilgjengelig på noen av strømmetjenestene dine. 

De siste ti årene har verden bevitnet et enormt trendskifte, hvor film i større grad blir konsumert via strømming. I bibliotekverdenen er dette tatt til følge via tilbydere som Filmoteket.no, hvor du kan strømme opptil flere filmer i måneden med ditt nasjonale lånekort. 

Men nettopp fordi porteføljen til giganter som Netflix, Disney+ m.fl. har blitt så rik og omfattende er det lett å glemme at mange filmer fortsetter å være utilgjengelige eller innehar en uforutsigbar tilgangsstatus både her og andre steder i strømmesjiktet. 

Dette er en av grunnene til at Mossebibliotekene fortsetter å prioritere disk – DVD og blu-ray – til sine lånere. Og derfor har vi også satt i gang kampanjen SMART-LÅN – for at du skal kunne føle at du ikke låner en film forgjeves! 

Turen til biblioteket …

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

… kan vere krevjande for ein fotgjengar ein vinter som denne. Og med eit kommunalt brøyteregime som prioriterer bilen, bilen og så bilen. Dette fotoet viser hovudvegen til Moss bibliotek 16. januar. Då hadde snøen alt lege halvmetertjukk sidan romjula. Nokon som kjenner seg att?

Men finst det ikkje alternative vegar? Jo, men det er ned den brattaste bakken i byen, og der varmekablane i fortauet har det med å ikkje bli kopla til før det er for seint.

Dette er også vegen til bymuseet. Og kinoen. For ikkje å seie House of Foundation.

Mens du baskar deg fram kan du i alle fall nynne på denne.

PS: 1. februar er det like ille i denne gata. Og hålke i tillegg.

Nedlagd

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
Full nedstenging

Tenesta Medienorge blir nedlagd, takk vere Kulturdepartementet og regjeringa si fjerning av 2,4 millionar i driftsmiddel. Og trass i forsøk det siste året frå Stiftelsen Tinius, Fritt Ord og Amedia, med fleire, på å halde det gåande. Konklusjonen er: «vi avslutter derfor vår dokumentasjon av medieutviklingen i Norge».

Noko som blant anna då blir vekk, er den fagleg breie nyheitstenesta og lista over nye faglege publikasjonar frå inn- og utland. Tenesta har også ein bolk om bøker, der nokre bibliotekdata inngår.

I tillegg heiter det: «Nettsidene våre blir tilgjengelige ut januar – deretter stenges de ned». Sjølv om det ikkje vil bli oppdatering med ny kunnskap, er det gode grunnar til ikkje å slette sidene. Mediekunnskap er nemleg også mediehistorie (sjå til dømes den historiske oversikta over «Sportsrettigheter«!). Og mange lenker dit på andre nettstader vil døy. Med tanke på ein backup på nb.no, er røynslene med å stole på Nasjonalbiblioteket så som så, jamfør den tapte kampen om å ta vare på forumet biblioteknorge.

Biblioteka – litteraturhusfilialar?

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar
Julepynta Oslo Litteraturhus

Kvar laurdag er første oppslag i Klassekampen reservert seks faste spaltistar av beste sort. Éin av dei er Olaug Nilssen, og siste laurdagen i 2023 hadde ho overskrifta «Meir enn nokon gong treng vi sterke, til­gjengelege litteraturhus». Ho etterlyser statleg innsats for dei fem og eventuelt fleire nye litteraturhus, men også for folkebiblioteka. For no har til og med hennar eigne forfattarungar nesten slutta å lese bøker.

Ho meiner litteraturhus og bibliotek bør samarbeide meir. Ho har gode røynsler med litteraturhus-turnéar på bibliotek i Møre og Romsdal og Ryfylke. Og: «Kanskje kan Litteraturhuset i Oslo invitere Rick Riordan og strøyme samtalen til biblioteket på Oasen i Fyllingsdalen?»

I overskrifta har eg tatt henne i verste meining. Men er dette snart realiteten? I den digitale verda kan jo det meste sentraliserast og strøymast, og det skaut fart under koronaen. Riordan måtte blitt ei kollektiv storsatsing, men kva blir det elles igjen av …

Les mer «Biblioteka – litteraturhusfilialar?» →

Bibliotekbloggåret 2023

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar
Utsikta frå kjøkkenglaset 28.12.2023

Dette er dei ti mest nedlasta på bloggen i året som gjekk. Bak den suverene «vinnaren» skjuler det seg ei mengd korte bloggpostar du kan lese utan å opne heile posten:

  1. Home page  6582
  2. Ifla’s Frustrating Elections 2023 576
  3. Det s kj ør e Nettbiblioteket er ein realitet 563
  4. Book Purges as a Weapon of War 534
  5. Lokaldemokratisk bomtur 465
  6. Deichman nest dårlegast på utlån 390
  7. – Alle vil redde Bokhylla 327
  8. 238 ferske boksider om Nasjonalbiblioteket, men … 293
  9. Alvorleg NRK-krenking av bibliotekarstanden? 287
  10. Halvering av Bokhylla.no vil IKKJE svekke .. 255

Nr. 2 og 4 viser at bloggen har fått godt fotfeste internasjonalt. Noko denne oversikta stadfestar:

  • Norway 16,686
  • United States 2,089
  • Sweden 755
  • Finland 618
  • Netherlands 589
  • France 275
  • Austria 207
  • Germany 207
  • United Kingdom 166
  • China 115

Ikkje så verst, etter at vi – forsøkte – å trappe ned i april. Godt nytt år, trass alt!

Julereprise

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Her litt litterær juletrepynt som illustrasjon og julehelsing (bloggarferien har nemleg starta). Lånt fra heimesida til Ringe bibliotek på Fyn, DK. Det er berre ein tilfeldig namnebror av bloggaren som figurer midt på kula; teksten heiter «Peters jul» og er «indbegrebet af dansk hyggelig jul» (reprise frå 2016 og 2018).

Apropos dansk, så skal bloggaren i kveld koke to kg raudkål. På dansk vis, for servering med heilstekt and. Til eit lag på solsnudagen. Og apropos bloggar, så kan det også bety ein som ser til at blodet blir tømt frå fisk eller anna nyleg avdødt kreatur. Med tanke på matlaging. Til jul osv osv.

Kronargumentet for papirboka

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Debattane går høge for og imot skjerm eller papir. Pedagogar kranglar seg imellom, og det same gjer vel psykologar og augelegar med fleire. Men no slår i alle fall ein fersk analyse fast at elektroniske tekstar taper kapitalt for dei trykte på éitt felt: Overvåking av lesaren. Navigating Risk in Vendor Data Privacy Practices: An Analysis of Elsevier’s ScienceDirect heiter rapporten, og her eit utdrag frå konklusjonen (mi omsetting):

«ScienceDirect [er] eit døme på eit produkt med ein personvernpraksis som er i direkte konflikt med bibliotekas standardar og retningslinjer for personvern. … Personvernerklæringa og U.S. Consumer Privacy Notice gir ein oversikt over korleis personopplysningar – medrekna åtferdsdata – blir samla inn og brukt til målretta marknadsføring og reklame, og korleis dei blir utleverte til tilknytte verksemder og partnarar i Elsevier, RELX og andre utanfor morverksemda».

PS: Bibliotekbruk av trykte bøker o.l. er likevel ikkje heilt trygt. Dette ifølgje ei gransking eg har gjort og til no funne sju forfattarar som let som om biblioteketikkens retningslinjer for personvern ikkje finst.

«Nå er det jul igjen» – glimt frå innkjøpsordningas parlamentariske pubertet

~ Anders Ericson ~ 1 kommentar

Ifølgje eit kjent bibliotekjungelordtak skal også falske nyheiter og tabbar formidlast korrekt og, om muleg, opplysande. Derfor:

Det aktuelle dømet mitt blei utløyst av at Amanda Gorman las dikt under presidentinnsettinga til Biden i januar 2021 *1. Dette blei ei hovudsak på kultursidene i Klassekampen 25.1.: Bør diktlesing bli fast praksis på det norske Stortinget? Blant anna lyrikaren Henning Bergsvåg blei intervjua: «I den grad poesien har vært i Stortinget, har det vært til spott og spe, som da Arild Nyquists dikt ble lest med tullestemme i 1972, for å vise det uforklarlige og nytteløse ved poesien».

Særleg i høve til statsbudsjettet, meinte nokre på Løvebakken. Den nye innkjøpsordninga sikra auka inntekter til forfattarane og ny skjønnlitteratur til biblioteka, men til ein årleg kostnad på fire skattemillionar (1971). Då hadde olja i Nordsjøen berre så vidt pipla fram, og Oljefondet drygde i endå tjue år.

Men til opplesinga: Det finst faktisk ikkje spor etter at noko som helst dikt av Arild Nyquist har blitt lese opp frå Stortingets talarstol. Men diktet «Nå er det jul igjen», frå samlinga med same namn, blei referert til, og forfattaren blei grundig harselert med, særleg inspirert av VG og bokmeldar Bjørg Jønsson, som hadde fillerista han på førstesida: «Vekk med skrotet!».

Likevel fann eg at i nyare tid hadde minst tre andre røynde litteraturfolk påstått at julediktopplesinga fann stad: Jan Inge Reilstad i Morgenbladet 23.12.2005, Karin Haugen i Klassekampen 17.10.2009 og Ottar Fyllingsnes i Dag og Tid 28.05.2010. Og på ei Facebookgruppe med 39 tusen (!) følgjarar, «Poesiringen» (17.12.2019). Nærmare folkeeige kjem vi vel ikkje på skjønnlitteraturfeltet?

Men i 2021 skjedde det meir, no på debattsidene i Klassekampen: Først var det litteraturvitar Kristoffer Jul-Larsen som slog fast ikkje-opplesinga av julediktet i eit lesarinnlegg 30.1., og han hadde sikra seg solid støtte: «I «Norsk litteraturkritikks historie 1870–2010» viser Eirik Vassenden at det ikke finnes spor av noen latterliggjørende Nyquist-lesing i stortingsreferatene. Historien ser ut til å skrive seg fra Einar Øklands etterord til «Nå er det jul igjen! og andre dikt» fra 1972. Der skriver Økland: «Vi kan tenkje oss ein stortingsmann sitere ‘Nå er det jul igjen’ i Stortinget og deretter spørje KUD-ministeren kva som blir gjort for å hindre at slikt gjentar seg»». Altså: «Dessverre er denne gode historien ikke sann». 

Faktiske opplesingar

Likevel var ikkje gravearbeidet fullført enno: I eit lesarinnlegg 13. februar stadfesta også lyrikar Thor Sørheim fråveret av opplesing, men lista samtidig opp …

Les mer ««Nå er det jul igjen» – glimt frå innkjøpsordningas parlamentariske pubertet» →

Bibliotek og opphavsrett – lys i tunnelen?

~ Anders Ericson ~ 2 kommentarer

Utan verken første- eller n’tehands kunnskap om US-amerikansk styringsverk og juridiske prosessar, tar eg sjansen på å dele dette frå Stillehavskysten: San Francisco Board of Supervisors, som ser ut til å ha mykje makt i denne byen, har einstemmig gått inn for eit lovforslag som vil gjere verksemda til Internet Archive lovleg. Pluss tilsvarande som andre bibliotek står for. Internet Archive skreiv sjølv om dette i april.

Internet Archive inneheld blant anna Wayback Machine med arkiverte kopiar av utruleg mange nettstader frå 1996 og frametter, arkiverte lydband, dataprogram og filmar osv., som anten er opphavsrettsleg beskytta eller har ein Creative Commons-lisens. Dei samlar også digitaliserte bøker frå ei rekke bibliotek verda rundt. Men bokbransjegigiantane i USA ønskjer å knekke IA gjennom ei omfattande rettssak der dei påstår at tenesta er rein piratverksemd.

Men lovforslaget var i alle fall ikkje skrota enno i oktober, for då blei politikaren som gikk i spissen for forslaget, utnemnd til IA-helt for 2023.

På bloggen har vi skrive mykje om IA gjennom fleire år. Og bruker Wayback Machine titt og ofte. Til dømes 5. desember då eg skreiv om skillingsvise-tenesta til Gunnerusbiblioteket i Trondheim. På WM fann eg at tenesta i alle fall hadde vore på nett sidan 27. januar i år. Då var nettstaden lasta ned første gong.

Høyringa til boklovforskrifta er i mål

~ Anders Ericson ~ Legg igjen en kommentar

Ei kjapp lesing av (nokre av) dei 40 høyringssvara som blei publiserte hos Kulturdepartementet i dag, fortel at skiljet mellom børs og katedral er større enn nokon gong. På bibliotek- og formidlarsida er det stor uro over dei elektroniske lydbøkene, mens forlaga og forfattarane er godt nøgde med alle delar av denne lovprosessen og treng ikkje nemne lydbok i bibliotek med eitt ord.

Eg vil framheve Biblioteksentralen sitt grundige svar. Dei oppsummmerer blant anna slik:

«Stridens kjerne er at rettighetshaverne motsetter seg bibliotekenes adgang til å kjøpe inn og låne ut digitale utgaver av verket/boka uten å innhente samtykke fra forfattere og forlag. Dette var forståelig for noen år siden, da kopisperrer, utlånsmodeller og bibliotekvederlag ikke var like avklart, men nå virker motstanden uforståelig.

Den virker også styrt av en ubegrunnet redsel for at markedet for særlig lydbøker skulle ødelegges nært totalt av bibliotekenes utlån, selv om det ikke fins tall som vi har sett som underbygger en slik påstand. Tvert imot har strømmetjenestene økt sin vekst etter at bibliotekene startet opp med digitale lydbøker (uten at det med sikkerhet fins en sammenheng her)».

Norsk Bibliotekforening har på si side levert ei eiga opphavsrettsleg utgreiing og er meir kortfatta i høyringssvaret. Dei avrundar slik: » … det er særs viktig at retten til digitalt utlån frå bibliotek blir presisert så snøgt som råd. Status per i dag er at forlaga ikkje tilbyr bokgruppe 8.9, dvs. e-versjonen av bokgruppe 2, til folkebiblioteka. Det trengst eit regelverk som ikkje hindrar biblioteka i å oppfylle oppdraget sitt».